26.11.09

Προσωπικό κλίμα

Άκουγα τις προάλλες το podcast του Guardian Science, μια από τις εγκυρότερες πηγές επιστημονικής ενημέρωσης στο διαδίκτυο, όπου ένας περιβαλλοντιστής / επιστημονικός και περιβαλλοντικός δημοσιογράφος, ανέφερε «10 διαδεδομένους περιβαλλοντικούς μύθους». Ο πρώτος μύθος που κατέρριπτε ήταν η ιδέα πως σβήνοντας τα πολλά φώτα στο σπίτι σου και κάνοντας οικονομία στην οικιακή κατανάλωση ρεύματος, μειώνεις τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.

Η λογική του επιχειρήματος είναι εξ όσων μπορώ να δω ισχυρή και αφορά και την χώρα μας: Στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού μηχανισμού «εμπορίας ρύπων» (Ευρωπαικό Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών), κάθε μεγάλη εταιρεία που παράγει μεγάλες ποσότητες αερίων θερμοκηπίου πιστώνεται κάποιες «άδειες ρύπων». Αυτές προσδιορίζονται ποσοτικά σύμφωνα με την περιβαλλοντική πολιτική, την προϊστορία, τις δηλωμένες ανάγκες, τους στόχους μείωσης εκπομπών κάθε χώρας κτλ. Οπότε η ΔΕΗ ας πούμε (που είναι και μακράν ο μεγαλύτερος παραγωγός αερίων ρύπων στην Ελλάδα) έχει δικαίωμα εκπομπής Χ ποσότητας αερίων του θερμοκηπίου κάθε χρόνο. Αν εκπέμψει περισσότερους, πρέπει να αγοράσει άδειες από άλλες εταιρείες που συμμετέχουν στο σύστημα και έχουν εκπέμψει λιγότερα αέρια του θερμοκηπίου από εκείνα που τους έχουν αποδοθεί· αν εκπέμψει λιγότερους μπορεί αντίστοιχα να τους πουλήσει. Έτσι δημιουργείται μια αγορά που υποτίθεται ότι ωθεί προς τον περιορισμό των ρύπων, μια υπόθεση που δεν έχει επιβεβαιωθεί πάντως εμπειρικά μέχρι σήμερα. Πρόκειται επί της ουσίας για μια αγορά αέρα αχνιστού - ή ούτε καν: για αγορά εν δυνάμει αχνιστού αέρα...  

Αν εσύ, λοιπόν, αναγνώστη μου, ως ευσυνείδητος πολίτης και περιβαλλοντικά ευαίσθητος άνθρωπος, μειώσεις την ενεργειακή σου κατανάλωση, σβήνοντας επιμελώς τα φώτα, μονώνοντας το σπίτι σου, ή πλένοντας τα ρούχα σε χαμηλότερη θερμοκρασία, κατορθώνεις όντως να μειώσεις κατά τι τους συνολικούς εκπεμπόμενους ρύπους από τη ΔΕΗ. Αν το κάνουμε όλοι μαζί (ανταποκρινόμενοι π.χ. σε κάποια καμπάνια για τον περιορισμό της κατανάλωσης ρεύματος) και μειώσουμε την παραγωγή ρύπων κατά π.χ. 30%, η ΔΕΗ θα μπορεί να πουλήσει το μη-καταναλωθέν τμήμα των πιστώσεών της σε άλλους: οι ρύποι θα παραχθούν όμως ούτως ή άλλως, κάπου αλλού, στην Ελλάδα ή στην Ευρώπη ή οπουδήποτε στον πλανήτη. Αν πάλι (ρεαλιστικότερα) η ΔΕΗ εξακολουθήσει να παράγει αέρια του θερμοκηπίου πάνω από το όριο πιστώσεων που της έχει αποδοθεί και απλά μειώσουμε την ποσότητα αδειών που θα πρέπει να  αγοράσει, το αποτέλεσμα παραμένει μηδενικό σε ότι αφορά την παγκόσμια υπερθέρμανση. Μπορεί μάλιστα κάποιος να πει πως μειώνοντας την ζήτηση για άδειες εκπομπής ρύπων ρίχνουμε και την τιμή τους, οπότε καθιστούμε φθηνότερη την αγορά τους – μειώνουμε δηλαδή το κόστος της εκπομπής αερίων του θερμοκηπίου. Σε ότι αφορά λοιπόν την παγκόσμια κλιματική αλλαγή, ότι και να κάνει κανείς σε ατομικό επίπεδο και μόνο είναι περίπου μάταιο.

Θα πει κανείς πως δεν είναι μόνο το κλίμα: πράγματι υπάρχουν άλλοι λόγοι για να περιορίσει κανείς την οικιακή κατανάλωση ρεύματος, από τον οικονομικό μέχρι την μείωση των καρκινογόνων ρύπων: κάθε κιλοβατώρα που δεν καταναλώνεται έχει ένα μικρό θετικό αποτέλεσμα σε ό,τι αφορά π.χ. την υγεία των κατοίκων της Πτολεμαΐδας. Οπότε ας μην θεωρηθεί ότι προκρίνω εδώ την αλόγιστη σπατάλη ρεύματος. Αυτό που θέλω να επισημάνω είναι πως μεγάλα ζητήματα όπως εκείνο της κλιματικής αλλαγής, παρά το γενικό παραμύθιασμα και το πράσινο μάρκετινγκ,  δεν μπορεί να έχουν ως βασική μέθοδο επίλυσης την προσωπική πρωτοβουλία. Διότι η καταναλωτική και η προσωπική μας συμπεριφορά πατάει πάνω σε ένα πολύπλοκο και αλληλοσυνδεδεμένο σύστημα το οποίο δεν αποκρίνεται γραμμικά (αν αποκρίνεται καν) στις κινήσεις καλής θέλησης – και δεν καταγράφει καθόλου τις συμβολικές ενέργειες.

Τα ζητήματα τέτοιου είδους, εθνικά και παγκόσμια είναι πάντα και πρώτα από όλα πολιτικά. Πολιτικά, με την έννοια ότι απαιτούν συλλογική δράση με στόχο την αλλαγή στα συστήματα εκείνα που παράγουν τα προβλήματα. Τα προβλήματα αυτά είναι εγκαθιδρυμένα επειδή βασίζονται σε μια εδραιωμένη οικονομική δραστηριότητα και σε σχέσεις εξουσίας. Σε αυτό το επίπεδο μπορεί να επιδράσει κανείς, στο βαθμό που του αναλογεί: εμπλεκόμενος πολιτικά. Αυτή είναι η δράση που, αν τελεσφορήσει, θα οδηγήσει στην ριζική αναδιάρθρωση του παγκόσμιου μοντέλου κατανάλωσης και παραγωγής - και συνεπώς στις καθημερινές αλλαγές που είναι απαραίτητες για την σωτηρία (στην περίπτωσή μας) της ανθρωπότητας από τις χειρότερες εκδοχές της κλιματικής αλλαγής στο όχι πολύ μακρινό μέλλον. Η έμφαση στην προσωπική ευθύνη και την μικροκλίμακα, ερήμην της κατανόησης του πώς παράγονται σε μεγάλη κλίμακα τα προβλήματα και οι κρίσεις,  χωρίς την απαίτηση για κεντρικές και συστημικές ανατροπές και μεταβολές, είναι πρόσχημα αδράνειας μασκαρεμένης σε πράσινη διαφημιστική καμπάνια.

Το σημείωμα αυτό αφιερώνεται σε τρεις κλιματικούς πρωταγωνιστές:

20.11.09

"Η γενναιότερη γυναίκα στο Αφγανιστάν"



Σήμερα ο λαός μου συνθλίβεται μεταξύ δύο ισχυρών εχθρών. Από τον ουρανό, οι δυνάμεις κατοχής ρίχνουν βόμβες, χρησιμοποιώντας ακόμα και βόμβες διασποράς και λευκό φώσφορο, σκοτώνοντας αθώους αμάχους στο όνομα του πολέμου εναντίον των Ταλιμπάν. Στο έδαφος, οι Ταλιμπάν καθώς και οι φονταμενταλιστές της Βορείου Συμμαχίας συνεχίζουν τον φασισμό τους εναντίον των ανδρών και των γυναικών της χώρας μου. Έτσι πολεμάμε τώρα εναντίον δύο πανίσχυρων εχθρών: έναν εξωτερικό και έναν εσωτερικό. Με την απόσυρση του εξωτερικού εχθρού, των δυνάμεων κατοχής, θα ήταν πολύ ευκολότερο να πολεμήσουμε εναντίον ενός εχθρού αντί για δύο. Αλλά δεν υπάρχει καμία αμφιβολία, πως, σε αυτόν τον δύσκολο και παρατεταμένο αγώνα, χρειαζόμαστε ένα χέρι βοηθείας από τους δημοκρατικά σκεπτόμενους πολίτες της Ιταλίας, τους δημοκρατικούς και φιλειρηνικούς πολίτες των ΗΠΑ και κινήματα για την δικαιοσύνη και εναντίον του πολέμου σε όλον τον κόσμο. Δεν θα πρέπει να μας εγκαταλείψουν. Υποστηρίξτε τους δημοκράτες και τις δημοκράτισσες της χώρας μου"

Μαλαλάι Τζόγια [με όνομα βαρύ σαν ιστορία].
Επίσης της ίδιας, Το μεγάλο ψέμα: "Η χώρα μου δεν έχει απελευθερωθεί, είναι ακόμα κάτω από την κυριαρχία των πολεμάρχων και η ΝΑΤΟϊκή κατοχή τους ενισχύει."

Εννοεί πράγματα που δεν χωράνε στο λεξιλόγιο των "απελευθερωτών":
Stealing Money, Selling Heroin and Raping Boys -- The Very Dark Side of the Afghan Occupation:

Η διαφθορά και η κακοδιαχείριση [στο Αφγανιστάν] δεν σημαίνουν απλά πως η αστυνομία τα παίρνει ή πως δεν υπάρχει εργο που να δίνεται χωρίς δωροδοκία. Τα πράγματα είναι πολύ χειρότερα. Για παράδειγμα, ένας από τους λόγους που οι Αφγανοί χωρικοί προτιμούν να συναλλάσσονται με τους Ταλιμπάν αντί για τις δυνάμεις ασφαλείας της κυβέρνησης είναι πως οι τελευταίες έχουν την συνήθεια να αρπάζουν τους γιους τους και να τους σοδομίζουν


Σε πρόσφατη ομιλία της στον Καναδά η Μαλαλάι Τζόγια δήλωσε:

"Και οι ΗΠΑ θα πρέπει να φύγουν. Όσο υπάρχουν ξένα στρατεύματα στην χώρα θα πολεμάμε δύο εχθρούς αντί για έναν".

... Ο κίνδυνος εμφυλίου πολέμου, σημείωσε, είναι προτιμότερος από τις "νυχτερινές επιδρομές, τα βασανιστήρια και τους αεροπορικούς βομβαρδισμούς" που έχουν σκοτώσει εκατοντάδες Αφγανούς πολίτες καθώς οι Ταλιμπάν κερδίζουν σταθερά έδαφος.

"Η απελευθέρωση ήταν απλά ένα μεγάλο ψέμα". Η Τζόγια πιστεύει πως οι Αφγανοί είναι πλέον καλύτερα προετοιμασμένοι για να πολεμήσουν τους Ταλιμπάν μόνοι τους - αν αφοπλιστούν οι πολέμαρχοι και η διεθνής κοινότητα βοηθήσει στην οικοδόμηση μιας κοινότητας που να μπορεί να αντιδράσει στους εξτρεμιστές"


Αυτά από την χειρότερη χώρα στον κόσμο για να γεννηθεί κανείς, τη δεύτερη πιο διεφθαρμένη, τη χώρα όπου 9 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν με λιγότερο από ένα δολάριο την ημέρα και μόλις το 30% έχει πρόσβαση σε τρεχούμενο νερό. Την ίδια στιγμή οι ΗΠΑ ξοδεύουν 3,6 δισ. δολάρια ΤΟΝ ΜΗΝΑ για την κατοχή και την παρουσία στο Αφγανιστάν, τρισήμισυ φορές το μηνιαίο ΑΕΠ της χώρας...

Μερικά ενδιαφέροντα στοιχεία
Παραγωγή οπίου στο Αφγανιστάν, ιστορικά [πηγή]:



Afghanistan - Life expectancy at birth (years)

Περισσότερα για τον διμέτωπο των Αφγανών γυναικών εναντον της κατοχής και του φονταμενταλισμού από την RAWA:


"Οι Αφγανές λένε όχι σε αύξηση των στρατευμάτων" - της Zoya, εκ μέρους της RAWA:

19.11.09

Μερικά πράγματα που δεν καταλαβαίνω σχετικά με το ασφαλιστικό

Άντε, πάλι το ασφαλιστικό ανοίγει. Δεν υπάρχει θέμα με το οποίο να  έχουν ασχοληθεί εμβριθώς τόσοι αρθρογράφοι, δημοσιογράφοι, ειδικοί και  "ειδικοί", από κάθε πλευρά, και το οποίο να παραμένει τόσο θολό και  τόσο αινιγματικό, όσο το ασφαλιστικό. Ίσως γιατί στην πραγματικότητα  για να μιλήσει κανείς για αυτό θέλει αριθμούς και στοιχεία και ο  δημόσιος διάλογος δια των ΜΜΕ απεχθάνεται τους αριθμούς και τα
στοιχεία, τα οποία τα αντιμετωπίζουν συνήθως ως θόρυβο και τα  παρακάμπτουν. Ίσως πάλι επειδή ειδικά στην Ελλάδα η δημόσια  οικονομική και κοινωνική στατιστική έχει κρίσιμες ατέλειες, εσκεμμένες  (όπως πρόσφατα έμαθε όλη η Ευρώπη) ή εγγενείς (λόγω του τεράστιου  όγκου της μαύρης οικονομίας). Όπως και να έχει, τα πράγματα μένουν  θολά. Ιδίως σε ότι αφορά τα δημοσίως γνωστά. Ανακύπτουν δηλαδή  ερωτήματα σε κάθε επέιπεδο του θέματος για τα οποία δεν έχω δει σαφείς  απαντήσεις - ή απλά δεν υπάρχουν σαφείς απαντήσεις. Ιδού μερικά, σε  μορφή ερωτημάτων και διαπιστώσεων:



  • Το θέμα της εξίσωσης των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης μεταξύ  των δύο φύλων στο Δημόσιο. Υποτίθεται επιβλήθηκε από το Ευρωπαϊκό  δικαστήριο για λόγους... ισότητας. Τι είδους υπερασπιστική γραμμή  ακολουθήθηκε από την Ελληνική κυβέρνηση τότε δεν είναι σαφές, όπως δεν  είναι σαφές αν η υπερασπιστική γραμμή αυτή ήταν επίτηδες προσχηματική. Αυτό που είναι σαφές είναι ότι σε μια τραγικά οικονομικά άνιση  κοινωνία για τις γυναίκες όπως η Ελληνική, ακόμα και οι στρεβλές  ευεργετικές ρυθμίσεις όπως η πρόωρη συνταξιοδότηση, είχαν ένα  εξισωτικό αποτέλεσμα. Μετά την παρέμβαση του Ευρωπαϊκού Δικαστήριου  πάντως η ανισότητα μεταξύ των φύλων επιτάθηκε. Αυτό από μόνο του είναι  απλά απογοητευτικό. Είναι απογοητευτικότερο ακόμα όμως ότι δεν  φρόντισε το Ελληνικό δημόσιο να αμβλύνει το δυσμενές αποτέλεσμα  ενισχύοντας π.χ. αντισταθμιστικά τα επιδόματα και τις παροχές  μητρότητας (και στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα).

  • Το άλλο θέμα είναι το θέμα της αγοράς εργασίας: Θα παραταθεί λοιπόν  ο εργασιακός βίος κατά 5 χρόνια. Οπότε με δεδομένο ότι ήδη η ανεργία  φτάνει πάλι σε ιστορικά ποσοστά ρεκόρ, απλά θα αυξηθούν σχεδόν  αντίστοιχα οι άνεργοι. Και επειδή όσοι μείνουν άνεργοι σε μεγάλη ηλικία δύσκολα προλαμβάνονται, αλλά και επειδή οι ήδη εγκατεστημένοι  σε έναν οργανισμό θα μένουν σε αυτόν πέντε χρόνια παραπάνω, θα γλιτώσουμε συντάξεις αλλά θα πληρώνουμε επιδόματα ανεργίας. Αυτή είναι  υποθέτω μια επικερδής μεταβολή για το κράτος (αλλά όχι για τον πολίτη), μόνο και μόνο επειδή τα επιδόματα ανεργίας είναι ουσιαστικά  χαρτζιλίκι, όπως όφειλαν να μην είναι. Είναι έτσι;

  • Τρίτο θέμα είναι εκείνο της ικανότητας για εργασία: για  χειρονακτικές εργασίες, και για εργασίες χειρισμού μηχανημάτων π.χ. το  ηλικιακό όριο πέρα από το οποίο η εργασία είναι δύσκολη ή και  επικίνδυνη δεν ακολουθεί το προσδόκιμο. Ένας 65χρονος οδηγός  λεωφορείου είναι κατά μέσο όρο πολύ πιο επικίνδυνος για τον εαυτό του  και τους άλλους από έναν 55χρονο. Τι θα γίνει με όλους αυτούς και όλες  αυτές; Θα μάθουν Word και Excel, και θα κάνουν γραμματειακή δουλειά  στα 60;

  • Τέταρτο τέλος θέμα είναι η εναλλακτική λύση: Με δεδομένο ότι το  70-80% των συντάξεων είναι ήδη κοντά ή κάτω από το όριο της φτώχειας,  για ποιον περιορισμό των συντάξεων συζητάμε; Ποιος θα καταβάλει τα  επιπλέον χρήματα που θα χρειαστούν και χρειάζονται ήδη για να φτάσει ο  συνταξιούχος από την σύνταξη στην αξιοπρέπεια; Προφανώς όχι οι  ιδιωτικές συντάξεις διότι και αυτές (φάνηκε πλέον) πως αντιμετωπίζουν  μεγάλα προβλήματα και είναι αναξιόπιστες. Αυτό πέρα του ότι αυξάνεται  η δαπάνη της ασφάλισης για τον εργαζόμενο ο οποίος πληρώνει δύο φορές:  μια για την δημόσια και μία για την ιδιωτική σύνταξη, με αποτελέσματα που εξαρτώνται από τις διεθνείς χρηματιστηριακές συνθήκες.



Τα ερωτήματα δεν σταματούν εδώ. Μια σε βάθος συζήτηση δεν θα μπορούσε  παρά να φτάσει τελικά και στον πυρήνα ενός επιθυμητού οικονομικού  μοντέλου, σε θέματα βιωσιμότητας, δημόσιας υγείας κοκ. Με άλλα λόγια  το ασφαλιστικό θα μπορούσε να είναι ένα από τα σημεία όπου  συναντιούνται προβλήματα και προβληματισμοί για το μέλλον της  οικονομίας συνολικά - και μάλιστα εκεί που τέμνεται η προσωπική  οικονομία με την συνολική οικονομία. Θα μπορούσε: αλλά αντ' αυτού  είναι αεροδρόμιο παραπληροφόρησης και αποσιωπήσεων, τσιπάκι στην πόκα  κάποιων διαπραγματεύσεων. Έχει σημασία να ξαναρχίσει μια επί της  ουσίας συζήτηση με όλα τα δεδομένα, που δεν θα σταματά σε μια ρηχή  λογιστική.


 


Επί του θέματος στο posterous, προ λίγων μηνών.

17.11.09

H 17 Νοέμβρη στον τύπο της εποχής

[Φωτογραφία από το φύλλο της 17/11/1973 της "Μακεδονίας"]

Με αφορμή το άρθρο του Guardian που καταχώρισε ο Ακίνδυνος στο buzz, με την ανταπόκριση της εφημερίδας για τα γεγονότα του Πολυτεχνείου τότε, παραθέτω μερικά ακόμα τεκμήρια από τον ελληνικό και διεθνή τύπο της εποχής:

- Άρθρο του περιοδικού Time 26/11/1973:
...Shouting "Bread, education, freedom!" thousands of students, many of them carrying clubs, surged through downtown Athens, where they started fires and tied up traffic. Some used appropriated buses as barricades, from which they peppered police with fruit and stones. In Constitution Square, students were met by a massive force of truncheon-swinging riot police and clouds of tear gas. In scenes that to some observers seemed like a re-enactment of the Costa-Gavras film Z, some police kicked and bludgeoned the demonstrators, while others fired machine guns into the air to scatter the student mobs...


- Το Pdf του φύλλου των Times του Λονδίνου: Tanks used to crush Athens student revolt

- Ταχυδρόμος της Αιγύπτου 17/11/1973: "Τα τανκς κατέστειλαν την φοιτητικήν αναρχία"
Από το φύλλο της 18/11 της ίδιας εφημερίδας μαθαίνουμε για μία Αιγύπτια φοιτήτρια που σκοτώθηκε στην επίθεση, το όνομά της Σοχλέ Εκλέκ. Ξέρει κανείς τίποτα για αυτήν;



- Pittsburgh Post-Gazette - Nov 17, 1973

- St. Petersburg Times - Nov 17, 1973
και 19/11: αναφορά για 9 νεκρούς από τον Καψάσκη

- Eugene Register-Guard - Nov 18, 1973 (Αναφέρει και εδώ για την νεκρή Αιγύπτια φοιτήτρια)

- The Free-Lance Star - Nov 17, 1973

- Toledo Blade. - Nov 18, 1973

- The Harvard Crimpson (φοιτητική εφημερίδα του Χάρβαρντ) 20/11/1973: Junta Orders Mass Arrests In Attempt to Crush Revolt
Πάλι η Harvard Crimpson ένα μήνα μετά: 'The Tanks Have Turned Their Guns on Your Children'- 'People Of Greece: See What The Americans Have Caused Us'. Από το τελευταίο αυτό άρθρο σημειώνω το παρακάτω γιατί δεν θυμάμαι να το έχω ακούσει:

The committees elected a coordinating committee to take charge of daily life in the Institute and decide on the demands and slogans. In the early hours of the 15th of November, the coordinating committee had to provide for the daily life of all the students who locked themselves in the Institute, handling everything from food and security to maintenance of the facilities. The first actions of the Committee were directed against the provocateurs and government spies inside the Institute, who had started writing "Down with the State," "Down with Authority," on the walls to give an anarchist image to the movement. The anarchist or provocateur elements which student leaders said were planted by government also controlled a radio station from which they transmitted messages which could potentially discredit the movement as an anarchistic, apolitical movement.

The coordinating committee tried to silence this radio station, while it controlled the radio station within the Institute. It denounced all slogans which could discredit the movement and which were not in line with the consensus of the general assembly.


Υπήρξε δεύτερος σταθμός εκείνη την περίοδο; Έχει ακούσει κανείς για αυτόν;

- Μακεδονία 17/11/1973, εντυπωσιάζει η πρωτοσέλιδη αναφορά στις αντιδράσεις του πολιτικού κόσμου.

Στις 18/11, η Μακεδονία υπό τον τίτλο "Στρατιωτικός Νόμος", αναφέρει και πάλι την νεκρή Αιγύπτια (στον κινηματογράφο Αθήναιον σκοτώθηκε - από αδέσποτη σφαίρα; Στους Αμπελόκηπους;) αλλά και ονόματα των πρώτων συλληφθέντων...

- Τα γεγονότα του Πολυτεχνείου:


Αν υπάρχουν άλλες ουσιαστικές και παρόμοιες πηγές, ας συμπληρωθούν στα σχόλια, μαζί με τις συνήθεις παρατηρήσεις και σχόλια...

12.11.09

Φωτιά στο δάσος


[youtube http://www.youtube.com/watch?v=9A2dB7fAkMg?wmode=transparent]


 


Την περασμένη εβδομάδα έγραφα για την Αθήνα και την δυναμική που οδήγησε σε μια πόλη που δεν αγαπούν οι κάτοικοί της. Έξω από το λεκανοπέδιο, η πόλη αυτή αυξάνει και εκτείνεται σαν κακοήθης όγκος απρογραμμάτιστα και αυθαίρετα σε περιοχές δασικές ή αγροτικές, επιτείνοντας το ατμοσφαιρικό της πρόβλημα και δημουργώντας νέες εστίες αυτοαποστροφής.


Η Αθήνα περιβάλλεται - ή μάλλον «περιβαλλόταν» για να είμαστε ακριβείς πλέον - από δάση και δασικές εκτάσεις. Την τελευταία τριακονταετία, η Αθήνα κάνει πόλεμο με τα δάση γύρω της και εξαφάνισε σχεδόν όλες τις δασικές εκτάσεις μέσα της -  την ίδια στιγμή που τα θρηνεί γοερά.


Κάθε καλοκαίρι σχεδόν, κάποια μεγαλύτερη ή μικρότερη φωτιά θα γεμίσει καπνούς τον ουρανό της Αθήνας. Τα δάση σε όλη την Ελλάδα καίγονται (το 2007 δολοφονικότερα από ποτέ στην Ηλεία) αλλά στην Αθήνα η ζημιά είναι σχεδόν ετήσια, καίει ήδη καμμένες εκτάσεις, περιορίζει τους πνεύμονες πρασίνου και ρίχνει εκατοντάδες χιλιάδες Αθηναίους, ήδη στα πρόθυρα του οικολογικού πανικού, σε μια μορφή συλλογικής μανιοκατάθλιψης. Σε αναζήτηση υπευθύνων, πολίτες και πολιτική ηγεσία δείχνουν άλλοτε βολικούς, άλλοτε φανταστικούς, άλλοτε εύλογους ενόχους: Τον στρατηγό Άνεμο, τους πράκτορες (ντόπιους και ξένους), τους καταπατητές και τους εργολάβους, τους σκουπιδότοπους ή την παροιμιώδη αμέλεια των οδηγών καθώς πετούν τις γόπες τους από τα παράθυρα των αυτοκινήτων, την διάλυση, τις αδυναμίες και την υποστελέχωση της πυροσβεστικής κοκ.


Αναμφίβολα κάποια από όλα αυτά στέκουν - και κάποια στέκουν περισσότερο από τα άλλα. Στην Αττική δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο παράγοντας των αυθαιρέτων, της εκτός σχεδίου δόμησης, νόμιμης και παράνομης, τα συγχωροχάρτια και οι νομιμοποιήσεις, η αδυναμία να προχωρήσει το δημόσιο σε κατεδαφίσεις κτλ, έχουν συμβάλει τα μέγιστα στο διαρκές θερινό παρανάλωμα των Αττικών δασών. Παρομοίως ο μηχανισμός πυρόσβεσης και οι ανεπάρκειές του.


Αλλά μια στιγμή:


Το 2000 και το 2007 που υπάρχουν στοιχεία [pdf 5Mb], η φωτιά κατέκαψε ιδιαίτερα όχι μόνο την Ελλάδα αλλά και την γειτονική Βουλγαρία, και την Αλβανία, καθώς και την Ιταλία και την Τουρκία. Την περίοδο που υπήρξε ύφεση των δασικών πυρκαγιών (που έτυχε να είναι και η περίοδος της προετοιμασίας και διεξαγωγής των Ολυμπιακών αγώνων) αυτή αφορούσε λίγο-πολύ όλη την Ανατολική Μεσόγειο. Δεν αρκεί λοιπόν η ερμηνεία της «κρατικής αδράνειας» ή της αυξημένης ετοιμότητας για να αιτιολογήσει τους κατακλυσμούς φωτιάς ή την σχετική απουσία της στα Ελληνικά δάση. Τουναντίον: το παρανάλωμα μέχρι και της Καλιφόρνιας, κάθε χρόνο, σε μια χώρα και μια πολιτεία με απόλυτη επάρκεια εξοπλισμού και απουσία «οικοπεδοφαγικών κινήτρων» - αλλά και παρόμοιο κλίμα με την Ελλάδα, θα πρέπει να μας κάνουν καχύποπτους σε ερμηνείες που αρκούνται στις τοπικές ιδιαιτερότητες.


Διότι, όπως και στο Λος Άντζελες και το Σαν Ντιέγκο, η δραματική έξαρση των δασικών πυρκαγιών στην Αττική και την Ελλάδα μετά το 1980 συνδέεται κυρίως με την ενσωμάτωση όλο και περισσότερων αγροτικών και δασικών περιοχών στον ιστό της πόλης, στην συνάντηση της προαστιακής επέκτασης με αστικά παρθένες περιοχές. Η ενσωμάτωση αυτή μέσα στα κλιματικά και φυσικά συμφραζόμενα της του τόπου έφερε τις αλλεπάλληλες καταστροφές. Η εξέλιξη αυτή δεν αφορά μόνο την Ελλάδα, αλλά στον ένα ή τον άλλο βαθμό όλο τον δυτικό κόσμο και τις εύφλεκτες ζώνες του.


Στην Αθηναϊκή μεθόριο μετανάστευσαν άνθρωποι που δεν ζούσαν πλέον με το δάσος και μέσα στο δάσος, αλλά  με φόντο το δάσος: άνθρωποι που ζούσαν το δάσος σαν πάρκο, άνθρωποι που δεν ήξεραν και δεν ήθελαν να μάθουν να μαζεύουν π.χ. τα ξερά χόρτα μέσα και γύρω από την αυλή τους. Μαζί τους έφεραν αστικές υποδομές οι οποίες μέσα σε ένα όλο και πιο εύφλεκτο περιβάλλον, αποτέλεσαν εστίες πυρός: χωματερές και δρόμους, 4x4 και μετασχηματιστές της ΔΕΗ κοκ.  Οι υποδομές αυτές οδήγησαν στην αύξηση της ζήτησης για δασική γη εκείνη, που έδωσε επιπλέον κίνητρα για αυθαίρετα και καταπατήσεις, για εμπρηστές και εργολάβους.


Όλα αυτά ενώ παράλληλα η προαστιακή επέκταση εξαφάνιζε και τις ζώνες ασφαλείας για τα δάση που παρείχαν οι αγροτικές καλλιέργειες.


Στην πραγματικότητα λοιπόν η κρίσιμη εξέλιξη ήταν δημογραφική: η δημιουργία μιας εύπορης μεσαίας και ανώτερης εισοδηματικά τάξης. Αυτή στην Αθήνα επιτάθηκε από την αποστροφή των κατοίκων της για την πόλη, την ασφυκτική της ανεπάρκεια σε δημόσιο χώρο και την περιβαλλοντική της υποβάθμιση. Έτσι καταδικάστηκε, ελλείψει και πλαισίου ανάπτυξης της πόλης, το Πεντελικό όρος και ο Υμηττός, η Βούλα και ο Άγιος Στέφανος αρχικά, αλλά και σήμερα τα Καλύβια και τα Δερβενοχώρια, στην αέναη μάχη με τις φλόγες.


Δεν είναι, όπως είπαμε, ελληνικό μόνο το φαινόμενο. Συμβαίνει εκεί όπου οι κοινωνικές εξελίξεις συναντούν το κατάλληλο κλίμα και δημιουργούν μια «πολιτική οικονομία της φωτιάς» που τρέφει τις θερινές φλόγες. Για να περιοριστεί το φαινόμενο χρειάζεται μια συνολική ανατροπή της αντίληψης για την πόλη, την κατοικία και την σχέση με την φύση, που θα πρέπει να διαπεράσει το κοινωνικό σώμα ξεκινώντας και καταλήγοντας σε κεντρικές αποφάσεις για την ανάπτυξη της πόλης και την σχέση της με το φυσικό περιβάλλον.


Δεν υπάρχουν δηλαδή εύκολες λύσεις.

Truth in advertising

5.11.09

Η συμμετοχική τσιμεντούπολη



Λόντρα, Παρίσι, Νιου Γιορκ, Βουδαπέστη, Βιέννη
Μπρος στην Αθήνα καμιά μα καμιά σας δεν βγαίνει
Γιατ' είναι πάντα γιομάτες με ρόδα οι ποδιές της
Κι' άσπρες δαντέλες τυλίγουν τις ακρογιαλιές της


Μ. Τραϊφόρος, Λ. Ραπίτης (1946)

Εκών-άκων είμαι αναπόφευκτα Αθηναίος. Προσπαθώ από παιδί να αρνηθώ την Αθηναιοποίησή μου, αλλά παρά τις περιόδους φυγής, παρότι δεν έζησα σε αυτή την πόλη παρά από τα δεκαπέντε μου και μετά, είναι τέτοιο το βάρος των συσσωρευμένων εμπειριών και των επιβατικών χιλιομέτρων που μόνο ως έμμονη αδιαλλαξία μπορεί να ερμηνευτεί η άρνησή μου να θεωρήσω εαυτόν Αθηναίο.

Φταίει που κανένας δεν μπορεί να είναι Αθηναίος-Αθηναίος; φταίει πως πλην του Παναθηναϊκού ποτέ δεν μου άρεσε τίποτα σε αυτήν την πόλη, παρά μόνο όταν ήμουν επισκέπτης και τουρίστας; Φταίει πως σε πολλές περιοχές της επικράτειας λένε αυτός είναι Αθηναίος με τον ίδιο τρόπο που λένε αυτός είναι μαλάκας; Δεν ξέρω. Ξέρω όμως ότι αυτό το γενικευμένο έλλειμμα τοπικού πατριωτισμού, είναι σπάνιο παγκοσμίως και επιδέχεται πολλές ερμηνείες, από τις οποίες οι περισσότερες δεν αντικατοπτρίζουν παρά τις εμμονές και την επιλεκτική όραση των αναλυτών και σχολιαστών. Όπως π.χ. η δικιά μου. Η δικιά μου μερική εκδοχή / μυθολογία για την αυτοάνοση σχεδόν πάθηση της Αθήνας λέει τα εξής:

Η Αθήνα διαμορφώθηκε μέσα από ένα ιδιόμορφο διάλογο μεταξύ πολεοδόμων, εργολάβων, πολιτικών, μικροϊδιοκτητών, μεγαλοϊδιοκτητών και νεωτερικότητας. Στο διάλογο αυτόν σημαντική ήταν η συνεισφορά της αντίληψης που έφερναν σε κύματα αλλεπάλληλοι έποικοί της, μιας αντίληψης χωριού που αδυνατούσε να κατανοήσει ή να εκτιμήσει την ανάγκη συνολικού αστικού σχεδιασμού, την ανάγκη για δημόσιους χώρους, για χώρους πρασίνου και για οιουδήποτε είδους όρια και περιορισμούς της ιδιοκτησίας. Μέσα σε συνθήκες πληθυσμιακής έκρηξης μετά τον πόλεμο, ιδεολογικής πρωτοκαθεδρίας του «σύγχρονου» πάνω στο παλιό και ξεπερασμένο και της χρησιμοκεντρικής αντίληψης για το ορθολογικό, το γενικό νταλαβέρι που ονομαζόταν πολιτική στην πελατειακή μας δημοκρατία μετά τον πόλεμο οδήγησε στην Αθήνα όπως την γνωρίσαμε εδώ και μερικές δεκαετίες. Αντικειμενικά η «επικράτεια της πολυκατοικίας» που προέκυψε, και πρέπει να το τονίσουμε αυτό, οδήγησε σε μια γενική βελτίωση των όρων διαβίωσης της μέσης οικογένειας, με τόσο μικρό κόστος, που σίγουρα αποτελεί παγκόσμιο υπόδειγμα Δεν ήταν ακριβώς μια δημοκρατική διαδικασία ίσως, αλλά όλο αυτό δεν συντελέσθηκε ερήμην των κατοίκων της. Έγινε με την ενεργητική και ενθουσιώδη συμμετοχή τους (ή πολλών εξ αυτών έστω).

Όταν όμως τελείωσε σχεδόν το έργο αυτό (όταν τελείωναν και τα οικόπεδα περίπου), ο πληθυσμός της Αθήνας είχε αστικοποιηθεί, είχε δει τι υπήρχε στην Λόντρα, στο Παρίσι, στο Νιου Γιορκ και στην Βιέννη, είχε συνειδητοποιήσει πως δεν υπήρχαν δημόσιοι χώροι, χώροι πρασίνου, περίπατοι, πως τα πεζοδρόμια ήταν υπό κατάργηση και άρχων της Αθήνας ήταν το αυτοκίνητο και αισθάνθηκε μειονεκτικά. Εξ ου και προκύπτει η Αθήνα ως επαχθής «τσιμεντούπολη». Η Αθήνα πρέπει να είναι η (δυτική) πόλη εκείνη όπου η συλλογική αισθητική των κατοίκων της εξεγείρεται περισσότερο εναντίον της τοπικής και γενικής εικόνας της πόλης τους, από οιαδήποτε άλλη στον κόσμο. Και αυτό είναι οξύμωρο δεδομένου ότι λίγοι από τους δυσανασχετούντες (και αυτοί πρόσφατα) θα είχαν τον οποιονδήποτε ενδοιασμό να παραδώσουν ένα οικοδομήσιμο οικόπεδο σε κάποιον εργολάβο για να κτίσει πολυκατοικία. Πρόκειται για μια αντίφαση μεταξύ ανάγκης και επιθυμίας; Πρόκειται για απαίτηση, ίσως, επιβολής κανόνων απέξω; Το θέμα είναι πως αυτή η αντίφαση είναι στα θεμέλια της αθηναϊκής σχιζοφρένειας. Μαζί βέβαια με το αντικειμενικό γεγονός της μη-βιωσιμότητας της πόλης, για τους περισσότερους που έχουν την ατυχία να εργάζονται σε αυτήν. Αλλά εδώ, πέρα από την αισθητική και το τσιμέντο, μπαίνουν στην εξίσωση και οι δημόσιες επενδύσεις, το πρότυπο ανάπτυξης, οι οικονομικές ανισότητες, η εκπαίδευση, η βασιλεία του αυτοκινήτου, η απουσία περιβαλλοντικής πολιτικής, οι εργασιακές σχέσεις: πληγές της χώρας συνολικά που στην Αθήνα πονάνε περισσότερο και δένουν με το άδεντρο τοπίο σε μια κοινή και απεχθή εικόνα.

Για τους τουρίστες βέβαια, η εικόνα είναι άλλη: πρέπει να ζεις μακριά από την πόλη (ή έστω να βιοπορίζεσαι ανεξάρτητά της) και να την επισκέπτεσαι για να εντοπίσεις τα πραγματικά της πλεονεκτήματα και να μπορέσεις να διακρίνεις έναν νευρικό δυναμισμό που εξαντλείται κατασπαράσσοντας τις ίδιες της σάρκες της πόλης και δοκιμάζοντας τα όρια των κατοίκων της. Και ο οποίος προς το παρόν μεταφράζεται σε μια διάχυτη και γενικευμένη αγανάκτηση και σε κρίσεις εξατομικευμένης οργής.

1.11.09

Μια περιβάλλουσα περιβαλλοντική ημι-αισιοδοξία

Είναι μοίρα του περιβάλλοντος στην Ελλάδα να μην μπορεί να έχει υπουργείο δικό του, αλλά να πρέπει να συστεγάζεται. Δεν το λέω ως αντίρρηση επί της αρχής. Προφανώς δεν είναι καθόλου παράλογος ο συνδυασμός ενέργειας και περιβάλλοντος, όπως ήταν μάλλον ο συνδυασμός του περιβάλλοντος με την χωροταξία και τα δημόσια έργα, μέχρι σήμερα.
Δεν είναι το μόνο ανάλογο υπουργείο παγκοσμίως: Παρόμοια υπουργεία υπάρχουν π.χ. στον Καναδά, στην Κόστα Ρίκα και στις Μαλδίβες, ενώ μέχρι πρόπερσι υπήρχε και ανάλογο υπουργείο στην (πρότυπο) Δανία, μέχρι που αφαίρεσαν την Ενέργεια από το Περιβάλλον και την συνένωσαν με την Κλιματική Αλλαγή. Αυτό το πακέτο: Ενέργεια και Κλιματική Αλλαγή, υπάρχει σε πολλές χώρες πέραν της Δανίας, π.χ. στην Βρετανία, την Αυστραλία, την Νέα Ζηλανδία.
Το καθ’ ημάς Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, συνδυάζει και τα τρία αντικείμενα, που είναι τωόντι στενότατα συνδεδεμένα.  Ως εδώ καλά. Αλλά υπάρχει ένα μείζον ζήτημα που προκαλεί ανησυχία: τι γίνεται όταν (όπως αναπόφευκτα συμβαίνει) η Ενεργειακή επάρκεια της χώρας συγκρούεται με περιβαλλοντικά θέματα ή με θέματα κλιματικής αλλαγής; Η ύπαρξη και μόνο ενός τέτοιου υπουργείου θα δήλωνε πως κάθε ενεργειακή πολιτική της χώρας θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη της και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και τις κλιματικές της συνέπειες. Στην ακραία του μορφή αυτό δεν είναι πολιτικά εφικτό σήμερα. Η υπουργός είναι υποχρεωμένη να κάνει μια λιγότερο «ακτιβιστική» υπουργική θητεία. Οφείλει να συνομιλήσει και να διαπραγματευτεί  με τα τεράστια (αλλά και τα κάπως μικρότερα) συμφέροντα στον χώρο της ενέργειας, με την (στενότατα μιλώντας, οικονομικά εύλογη) αντίδραση διαφόρων πλευρών σε δύσκολες αποφάσεις. Η απουσία μια ξεκάθαρης διατύπωσης της ενεργειακής πολιτικής που θα ακολουθηθεί, αφήνει πολλά ερωτήματα, που η νέα Υπουργός θα κληθεί να απαντήσει με έργα, και όχι λόγια.
Η ανησυχία για τα όσα διακυβεύονται στο νέο Υπουργείο, οφείλεται στην προηγούμενη εμπειρία της συνύπαρξης του Περιβάλλοντος με τα Δημόσια Έργα. Στην μάχη με τους εθνικούς και περιφερειακούς Εργολάβους, το Περιβάλλον γνώριζε απανωτές ήττες την μια μετά την άλλη. Επί όλων των κυβερνήσεων. Διότι η πολιτική επιρροή που τα σχετικά με τα έργα και την χωροταξία συμφέροντα διέθεταν, διαμόρφωνε ένα υπουργείο ΧΩ.ΔΕ με πρόσχημα το ΠΕ μέσα σε ένα πολιτικό σύστημα που θεωρούσε ούτως ή άλλως αντιαναπτυξιακές και περίεργες τις σχετικές με το Περιβάλλον ενστάσεις. Η εργολαβική / μιντιακή διαπλοκή, καθιστούσε άλλωστε επικοινωνιακή αυτοκτονία κάθε άλλη προσέγγιση.
Δεν είναι διαφορετικά τα πράγματα με τον κλάδο της ενέργειας, φωλιά άλλων διαπλεκομένων συμφερόντων με άκρες φυσικά και στα ΜΜΕ: είναι σχεδόν βέβαιο πως η Τίνα Μπιρμπίλη θα βρεθεί αντιμέτωπη με θύελλες επιθέσεων την στιγμή που θα θίξει ισχυρούς παράγοντες και συμφέροντα κάθε λογής. Από αυτήν την άποψη πρόσφατα δημοσιεύματα για την υπουργό στον τύπο εύκολα μπορούν να ερμηνευτούν σαν προειδοποιητικές βολές.
Είναι όμως ορατή μια άμεση και θετική διαχείριση κρίσιμων, έστω και στην μερικότητά τους θεμάτων. Π.χ. η κατάργηση του νόμου Δρυ, η ολική απαγόρευση οικοδομικής δραστηριότητας στα καμένα της ΒΑ Αττικής. Ως προς αυτό, ο υπογράφων κυνικός οφείλει να ομολογήσει πως η κ. Μπιρμπίλη φαίνεται να είναι η πλέον υποσχόμενη υπουργός μέσα στην νέα κυβέρνηση: το βέλτιστο εφικτό. Είναι σημαντικό να υποστηριχτεί στην κατεύθυνση των μικρών, αλλά με σημαντικές συνέπειες, ρήξεων, λοιπόν ακόμα και από όσους κάνουν κατά τα άλλα, μια εξ αριστερών κριτική στην κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ. Το αν αυτό θα αρκέσει για την μακροημέρευσή της στο Υπουργείο, δεν το νομίζω αλλά το εύχομαι.
Αν μπορούσαμε βέβαια να αφήσουμε προς στιγμήν την εθνική μας ολιγαρχία και την επικοινωνιακή παραπολιτική, ίσως το μείζον να ήταν ο θεμελιώδης σύνδεσμος μεταξύ της ενέργειας, του περιβάλλοντος και του κλίματος. Αποτελούν όψεις μια συγχρονικής και γενικευμένης παγκόσμιας οικολογικής/οικονομικής κρίσης. Η κρίση πόρων (το τέλος του εύκολα προσιτού  πετρελαίου, η αυξανόμενη υποβάθμιση και ερημοποίηση των εδαφών), η κρίση συλλεκτήρων (η δηλητηρίαση των υπογείων υδάτων, η οξίνιση και νέκρωση των θαλασσών, το αδιαχώρητο των τόπων ταφής διαφόρων τοξικών και μη ρύπων) η κρίση του κλίματος, η  κρίση του μοντέλου ανάπτυξης – όλα συγκλίνουν σε μια αναπόφευκτη, ίσως και βίαιη καινούρια σύνθεση του οικονομικού και του περιβαλλοντικού. Η καινούρια αυτή σύνθεση ξεφεύγει από τις δυνατότητες του κυβερνητικού σχηματισμού, ξεφεύγει από τις δυνατότητες όμως και της μεμονωμένης απάντησης σε εθνικό επίπεδο. Στοιχεία μια τέτοιας πολιτικής δεν είναι ορατά.  Δεν θα μπορούσαν να είναι. Αλλά τουλάχιστον ας γιατρέψουμε τα ευκολότερα ιάσιμα.