9.3.16

10 σημεία για τη γεωπολιτική συγκυρία της προσφυγικής κρίσης

Τούρκοι στρατιώτες περιφρουρούν Σύριους που περιμένουν πίσω από τους φράχτες των συνόρων κοντά στην πόλη Σουρούτς στην ΝΑ Τουρκία (Kadir Celikcan/Reuters)
1. ΞΕΚΙΝΏΝΤΑΣ ΚΑΝΕΊΣ ΝΑ ΓΡΑΨΕΙ για το προσφυγικό ζήτημα, διαπιστώνει πως δεν είναι δυνατόν να το εντοπίσει χωρικά και χρονικά. Τα ρεύματα των προσφύγων από τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο και μετά ήταν έντονα και συνεχή, διάσπαρτα παντού στον κόσμο. Η εν εξελίξει προσφυγική κρίση που βιώνουμε στην Ελλάδα και την Ευρώπη δεν είναι παρά παροξυσμός ενός προϋπάρχοντος φαινομένου που προέκυψε μέσα στη συγκυρία διαδοχικών κρατικών καταρρεύσεων και πολέμων στην ευρύτερη περιοχή της Κεντρικής και Δυτικής Ασίας.

Παίκτες του γκολφ και στο βάθος Αφρικανοί μετανάστες πάνω σε συνοριακό φράχτη μεταξύ Μαρόκου και Ισπανίας στην Μελίγια 20/10/2014 (José Palazon/Reuters)

2. Η σημερινή έκφανση της προσφυγικής κρίσης συμπλέκεται και περιπλέκεται με το φαινόμενο της μαζικής οικονομικής μετανάστευσης, και γίνεται δυσδιάκριτη από αυτήν. Αυτό είναι ένα νέο μείζον και ιστορικό γεωπολιτικό δεδομένο, παράγωγο με τη σειρά του των σημαντικών γεωπολιτικών αλλαγών την τελευταία μεταψυχροπολεμική τριακονταετία.
Με την κατάρρευση της Συρίας, τα εκατομμύρια άτομα που έφυγαν από τη χώρα επισωρεύτηκαν σε ήδη μεγάλα προσφυγικά και μεταναστευτικά ρεύματα προς τις μητροπόλεις του καπιταλισμού και τις εστίες πλούτου ανά τον κόσμο.
Πρόκειται για ανθρώπους που εδώ και δυο τρεις δεκαετίες δραπετεύουν από τεράστιες γεωγραφικές ζώνες γεωπολιτικής, πολιτικής και οικονομικής αποσταθεροποίησης.
Μπορεί να πει κανείς πως το σύνολο των αιτιών που προκαλούν προσφυγικές κρίσεις συμπεριλαμβάνεται –σε παρόμοια αλλά λιγότερο επιτακτική μορφή– στα αίτια της μεταναστευτικής μετακίνησης. Είναι συχνά δύσκολο να διακρίνει κανείς έναν πρόσφυγα από έναν οικονομικό μετανάστη μια και οι κινητήριες για τη φυγή τους καταστροφές μπορεί να σχετίζονται και με την πολιτική ή πολεμική αποσταθεροποίηση, αλλά και με την οικονομική διάλυση. Το παιχνίδι των διοικητικών ορισμών για τους πρόσφυγες από διάφορες χώρες, όπου ένας πόλεμος –εμφύλιος ή μη– ή μια καταστροφή έχει δημιουργήσει και οικονομικό μαρασμό, είναι χαρακτηριστικό της ασάφειας αυτής: Υπάρχουν και σχετικά ειρηνευμένες περιοχές του Αφγανιστάν ή της Σομαλίας, όπου η οικονομία έχει καταρρεύσει και οι άνθρωποι φεύγουν γιατί αντιμετωπίζουν την εξόντωσή τους, φυσική και οικονομική. Οι οικολογικές πιέσεις στο Μπαγκλαντές οδηγούν εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους σε «περιβαλλοντικό εσωτερικό εκτοπισμό» και προσφυγιά, που όμως δεν οδηγούν και στην αναγνώριση της αντίστοιχης διεθνούς νομικής ιδιότητας, και ούτω καθεξής.

3. Παρότι άλλες εστίες παραμένουν ενεργές (ενδεικτικά, ΟυκρανίαΚόσοβο, Βόρεια Αφρική, Υποσαχάρια Αφρική, Κέρας της Αφρικής, Υεμένη), το θερμό σημείο του προσφυγικού σήμερα είναι προς το παρόν στη Συρία και στο Ιράκ, αλλά χρονίως και στο Αφγανιστάν, σε περιοχές δηλαδή που σημαδεύτηκαν από εξωτερικές επεμβάσεις, με κεντρικό σημείο αναφοράς τη διπλή επέμβαση και εισβολή των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν, το 2001, και στο Ιράκ, το 2003. Παράλληλα, η περιοχή από τα Ιμαλάια μέχρι τον Ατλαντικό είναι ευρύτερα αποσταθεροποιημένη πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά, μεταξύ άλλων, από:

• τις συνεχείς στρατιωτικές και οικονομικές επεμβάσεις της Δύσης –κυρίως των ΗΠΑ– και τις συγκρούσεις μεγάλων και περιφερειακών δυνάμεων μέσω πολέμων εντολοδόχων (proxy wars) στο πλαίσιο μιας εξελισσόμενης μεταψυχροπολεμικής αναδιαμόρφωσης των παγκόσμιων ισορροπιών,

• τη σεχταριστική βία που έχει συνειδητά και στρατηγικά κινητοποιήσει το αμερικανικό κατοχικό σχέδιο στο Ιράκ και χρηματοδοτούν οι αντιδραστικές και φονταμενταλιστικές, σουνιτικές/ουαχαμπιστικές πετρομοναρχίες της Αραβικής χερσονήσου. Η σύγκρουση αυτή έχει εξαπλωθεί στην ευρύτερη περιοχή μαζί με τον ακρότατο σουνιτικό φονταμενταλισμό και επηρεάζει μια ζώνη που φτάνει μέχρι την Κεντρική Αφρική και την Ινδονησία,

• την κλιματική αλλαγή που προκαλεί συχνότερη και εντονότερη εμφάνιση ακραίων καιρικών φαινομένων, τα οποία με τη σειρά τους οδηγούν σε επισιτιστικές κρίσεις, φυσικές καταστροφές και απώλεια της δυνατότητας άμεσης επιβίωσης σε πολλές περιοχές. Τα φαινόμενα αυτά προκαλούν και υποδαυλίζουν την πολιτική αναταραχή, αλλά εντείνουν και τα ρεύματα εσωτερικής και εξωτερικής μετανάστευσης,

• τις συνέπειες της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης στην κοινωνική συνοχή των φτωχότερων χωρών και την κοινωνική δυσαρέσκεια, με όχημα τα προγράμματα της Παγκόσμιας Τράπεζας και του ΔΝΤ, αλλά και την αύξηση των παγκόσμιων και των περιφερειακών ανισοτήτων,

την ήττα της Αραβικής Άνοιξης ως κινήματος εκδημοκρατισμού σχεδόν σε ολόκληρο τον αραβικό κόσμο. Η ήττα αυτή προκλήθηκε από –αλλά και προκάλεσε– την υποκατάσταση της πολιτικής διαμαρτυρίας από ένοπλους στρατοκρατικούς εμφυλίους. Οι πόλεμοι αυτοί άνοιξαν τον δρόμο για παρεμβάσεις τρίτων χωρών και την ανάδειξη του πιο σκληρά παραδοσιοκρατικού και κορανικά λιτεραλιστικού τζιχαντισμού σε πόλο συσπείρωσης των σουνιτικών πληθυσμών.

Μέσα σε αυτό το κλίμα πολυπαραγοντικής γενικής αστάθειας και κρατικής κατάρρευσης, οι ανθρώπινες ροές, προσφυγικές και μεταναστευτικές, αναδρούν πάνω στην περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων και διαχέουν τη σκιά των τοπικών συγκρούσεων σε μια διευρυνόμενη γεωγραφικά περιοχή.

Αφρικανοί μετανάστες στις ακτές του Τζιμπουτί, National Geographic 12/2013, John Stanmeyer
4. Εάν αίτια της μετανάστευσης και της προσφυγιάς αποτελούν οι πόλεμοι και η γεωπολιτική αποσταθεροποίηση, τίθεται το ερώτημα γιατί, παρότι αυτά είναι χρόνια προβλήματα στην καπιταλιστική περιφέρεια και ιδίως στη Μέση Ανατολή, στην εποχή μας μόνο καταφεύγει όλος αυτός ο κόσμος τόσο μαζικά στη Δύση.

Η απάντηση είναι διττή και αφορά με διαφορετικούς τρόπους την παγκοσμιοποίηση:

Πρώτον, γιατί η ίδια η λογική της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης κάνει τη μετακίνηση πληθυσμών μια εύλογη απόκριση των ανθρώπων της περιφέρειας στη μόνιμη κατάσταση οικονομικής (και συχνά και πολιτικής) έκτακτης ανάγκης που έχουν να αντιμετωπίσουν, αλλά και γιατί, στην πραγματικότητα, οι μετακινήσεις αυτές περιέχουν μια καπιταλιστική ορθολογικότητα: Ολοκληρώνουν την «απελευθέρωση των αγορών», πέρα από εκείνες των κεφαλαίων, και στο πεδίο της αγοράς εργασίας. Έτσι, το φτηνό εργατικό δυναμικό που μπορούσε να έρθει «λαθραίο» (αλλά μόνο λαθραίο), «παράνομο» και εύκολα χειραγωγίσιμο, χρησιμοποιήθηκε για να φέρει τον εργασιακό Τρίτο Κόσμο στη μητρόπολη και στις ισχυρές χώρες της περιφέρειας. Στη Δύση υπήρχε ζήτηση για εργατικό δυναμικό από τον Τρίτο Κόσμο. Η ενσωμάτωσή του όμως εμποδίστηκε μέσω της διασποράς του αντιμεταναστευτικού πανικού που χρησίμευσε σαν εργαλείο αποκοπής των ξένων εργαζομένων από τα εργασιακά δικαιώματα που είχαν κατακτήσει οι «ιθαγενείς», αλλά και σαν μέσο εργασιακής πειθάρχησής τους.

Δεύτερον, στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης, ζούμε σε έναν τηλεπικοινωνιακά αλλά και μεταφορικά πρωτοφανώς διασυνδεδεμένο κόσμο. Επειδή, λοιπόν, κάθε κύμα μετανάστευσης δημιουργεί τις τοπικές «υποδοχές» στον Πρώτο Κόσμο για τα επόμενα, με την εγκατάσταση συγγενών και φίλων, η μετακίνηση από τις χώρες σε κρίση είναι πλέον όλο και ευρύτερα προσιτή σαν λύση. Επιπλέον, τα εργαλεία και οι δυνατότητες διερεύνησης των προϋποθέσεων, της πραγματοποίησης της μετακίνησης και της εγκατάστασης σε μια τρίτη χώρα –μέσω του Διαδικτύου και της συνεχούς επαφής και σύνδεσης με τους οικείους και με τον προορισμό μέσω της κινητής τηλεφωνίας– είναι πλέον ευρύτατα διαθέσιμα, ενώ υπάρχουν ήδη εγκατεστημένα «έμπειρα» και εκτενή παράνομα δίκτυα διακίνησης και μεταφοράς ανθρώπων σε κάθε λογής προορισμούς.

Στρατόπεδο προσφύγων Ζααταρί, Ιορδανία

5. Ο αριθμός των προσφύγων και των εσωτερικά εκτοπισμένων προσώπων έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια –ιδίως την τελευταία διετία–, αλλά το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης αυτής αφορά τους εσωτερικά εκτοπισμένους, τους πρόσφυγες μέσα στην ίδια τους τη χώρα. Αυτό δείχνει ότι το μείζον πρόβλημα που αναδεικνύεται δεν είναι ποσοτικό, αλλά ποιοτικό: Το προσφυγικό ανάγεται σε παγκόσμια «κρίση» μόνο όταν τα προσφυγικά ρεύματα αρχίζουν και επηρεάζουν άμεσα τη Δύση. Στον βαθμό που οι επιπτώσεις του παραμένουν περιφερειακές, τα προσφυγικά ρεύματα είναι «αόρατα» ως παγκόσμια πολιτικά ζητήματα και παραμένουν στη σφαίρα αρμοδιότητας των ανθρωπιστικών οργανώσεων, του ΟΗΕ, του Ερυθρού Σταυρού και των γειτονικών χωρών. Έτσι, η Ευρώπη συγκλονίζεται πολιτικά υπό το βάρος λιγότερων του ενός εκατομμυρίου Σύρων προσφύγων, την ίδια στιγμή που τέσσερα και πλέον εκατομμύρια πρόσφυγες βρίσκονται και ζουν εδώ και τρία χρόνια στην Τουρκία, στην Ιορδανία και στον Λίβανο, χωρίς να αναχθούν σε μείζον γεωπολιτικό θέμα. Στις δύο τελευταίες χώρες, μάλιστα, είναι το πολλοστό κύμα προσφυγιάς που έχουν να χειριστούν από τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο και μετά, αφού συνέδραμαν και την παλαιστινιακή και την ιρακινή προσφυγική διασπορά, και αποτέλεσαν τόπο φιλοξενίας τους. Η προσφυγική κρίση στο Αφγανιστάν, όσο το Πακιστάν και το Ιράν χρησίμευαν σαν χώροι απόθεσης –στην κυριολεξία– των ανθρώπινων κυμάτων που έφευγαν από τη χώρα, δεν αξιολογήθηκε ποτέ ως μείζων, παρά μόνο όταν έπαψαν οι χώρες αυτές να αποτελούν –εξ ανάγκης ή εξ επιλογής– «μαξιλαράκια» υποδοχής και αποδοχής του προβλήματος.

Υποστηρικτές του Γερμανικού ακροδεξιού και αντιπροσφυγικού κινήματος Pegida, Κολωνία, Ιανουάριος 2016, Reuters


6. Οι σημερινές μετακινήσεις προσφυγικών πληθυσμών βιώνονται σαν πολιτική κρίση, ειδικά για την Ευρώπη, για δύο λόγους, κυρίως:

• επειδή βρίσκουν την Ευρώπη, σαν προτιμητέα περιοχή καταφυγής των προσφύγων, σε πολιτική και οικονομική συγκυρία κατά την οποία είναι σε εξαιρετικά δυσχερή θέση να διαχειριστεί ένα νέο ρεύμα πληθυσμιακών μετακινήσεων. Αυτό συμβαίνει λόγω της πολιτικής διαχείρισης των μεταναστευτικών ρευμάτων μέχρι τώρα, η οποία ενίσχυσε ξενοφοβικά και ρατσιστικά ανακλαστικά στις ευρωπαϊκές κοινωνίες και τα ενσωμάτωσε στον λόγο των κυρίαρχων πολιτικών κομμάτων, αλλά και λόγω της οικονομικής αβεβαιότητας και καταστροφής που έξι χρόνια λιτότητας έχουν επιφέρει

• επειδή πρόκειται κυρίως για μουσουλμανικούς και αραβικούς πληθυσμούς. Δηλαδή, πολιτισμικά καταγγελμένους ως αντιπάλους και εχθρούς της Δύσης, στο πλαίσιο της μεθοδικής κατασκευής μιας νέας απειλής μετά τον Ψυχρό Πόλεμο: της επιτελεστικής αφήγησης του Πολέμου των Πολιτισμών.

7. Κεντρικό στοιχείο της πολιτικής αφήγησης η οποία έθεσε σε κίνηση τις πολλαπλές αποσταθεροποιήσεις που ανατινάσσονται η μια μετά την άλλη εδώ και δέκα χρόνια σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της Ασίας και της Αφρικής, αλλά και στα γκέτο της Δύσης, ήταν το σχήμα του «Πολέμου των Πολιτισμών». Ο Σάμουελ Χάντινγκτον δεν είχε περιγράψει κάποια σοβούσα αντιπαράθεση. Την είχε προδιαγράψει, σε τελική ανάλυση, ως τη νέα μανιχαϊστική αντίθεση που θα θρέψει τις πολεμικές μηχανές και την –απαραίτητη για την ευστάθεια του παγκόσμιου συστήματος ως έχει– γεωπολιτική μάχη για αέναη επέκταση της αμερικανικής (δυτικής γενικότερα) ηγεμονίας, ελλείψει του φόβητρου του «κομμουνισμού».

Η δαιμονοποίηση του Ισλάμ και η αναγωγή του σε παγκόσμιο αντίπαλο βρήκε πρόθυμους αποδέκτες από την αντίθετη πλευρά, οι οποίοι ισχυροποιήθηκαν μέσω αυτής τους της δαιμονοποίησης . Όλη η ιστορία της γεωπολιτικής αναταραχής από τους Δίδυμους Πύργους και μετά τρέφεται από αυτό τον κύκλο ανατροφοδότησης και αμοιβαίας ισχυροποίησης μεταξύ της δυτικής/ιμπεριαλιστικής αφήγησης του «καθυστερημένου και καταστατικά εχθρικού» Ισλάμ και της φεουδαρχικής, σαλαφιστικής αγριότητας που ιδιοποιείται τον ρόλο του αντιδίκου, αλλά, σημειωτέον, με τα λεφτά των φονταμενταλιστών συμμάχων των ΗΠΑ: της Σαουδικής Αραβίας και των Εμιράτων του Περσικού Κόλπου.

Γύρω από όλο αυτό το ανατροφοδοτούμενο δίπολο και τα πολλά παρόμοιας δυναμικής πολωτικά φαινόμενα σε όλη την περιοχή (βλ. την αλληλοενίσχυση διά της αντιπαλότητας μεταξύ Άσαντ και ISIS), μέσα στη συνολική καταστροφή των στρατιωτικών επεμβάσεων, εξελίσσεται ένα σκηνικό σύγκρουσης και ρήξεων χωρίς κανένα εύκολο σημείο ισορροπίας: Εάν δεν υπάρξουν ρήξεις με τα γεωπολιτικά αυτονόητα της περιόδου αυτής, οδηγούμαστε σε μονιμοποίηση της καταστροφής, σε μια μόνιμα αιμορραγούσα προσφυγική κρίση, σε μια μαζική εξαγωγή του αφγανικού μοντέλου μόνιμης πολεμικής κρίσης και συνεχούς δημιουργίας προσφύγων και εσωτερικά εκτοπισμένων. Εάν υπάρξει εντέλει βούληση από τις περισσότερες πλευρές για λύση, οι γέφυρες που θα πρέπει να στηθούν στην περιοχή, για να εξομαλυνθεί η κατάσταση, θα αναδιατάξουν συνολικά τη Μέση Ανατολή με τρόπους που θα αμφισβητούν, μεταξύ άλλων, και τα μέχρι σήμερα σύνορα.

Η πόλη Χομς της Συρίας, κατεστραμμένη, 2015, Reuters: Yazan Homsy
8. Αν και έχουν υπάρξει σημάδια πως η κρίση στη Συρία μπαίνει πια σε φάση μιας αποδοτικότερης, για την πιθανή της ειρήνευση, διαπραγμάτευσης, θα ήταν πρόωρο να μιλήσει κανείς για κάποιον ορίζοντα ανακωχής, έστω, ή παύσης της προσφυγικής ροής, ή παλιννόστησης προσφύγων, ούτε στη Συρία, αλλά ούτε και στο Ιράκ.

Σε κάθε περίπτωση, με δεδομένη τη δυσκολία υποδοχής προσφύγων και στην Ευρώπη, αλλά και λόγω εξάντλησης και στις γειτονικές χώρες, οι πρόσφυγες ήδη χρησιμοποιούνται και θα χρησιμοποιούνται σαν εργαλεία πίεσης και εκβιασμών, από όλους του εμπόλεμους.

Εν τω μεταξύ δε, η στάση όλων σχεδόν των εμπλεκόμενων τρίτων χωρών στη Συρία και στο Ιράκ είναι απολύτως ανεύθυνη και κυνική, με αποκορύφωμα την κατά τα φαινόμενα σχεδόν τυχαία πραγματοποίηση βομβαρδισμών στη Συρία, χωρίς στρατηγικό στόχο, με συνεχείς «παράπλευρες απώλειες» αμάχων, μόνο για λόγους συμβολικούς, χωρίς κανέναν συντονισμό, σε συνδυασμό με την παντελή απουσία διαδικασίας για τη σταθεροποίηση στο Ιράκ. Αυτό δεν μπορεί παρά να σημαίνει περαιτέρω αύξηση των προσφυγικών ροών από την περιοχή.

Ακροδεξιοί Φινλανδοί σε διαμαρτυρία εναντίον των προσφύγων

9 . Είναι αξιοσημείωτος πάντως ο τρόπος με τον οποίο οι δυνάμεις και οι χώρες που αγγίζουν τη θερμή περιοχή και εμπλέκονται στο προσφυγικό βρίσκονται μπροστά σε δευτερογενείς επιπτώσεις της κρίσης.

Ειδικά τα εσωτερικά ευρωπαϊκά πολιτικά αποτελέσματα της υποδοχής (και απόκρουσης) προσφύγων, με την εκρηκτική άνοδο της Ακροδεξιάς σε όλη την ήπειρο, η πολυφωνία σε επίπεδο ΕΕ για το «τι δέον γενέσθαι», η ανοιχτά ξενοφοβική και κυριολεκτικά φασιστική αντίδραση πολλών –ιδίως κεντροευρωπαϊκών, αλλά όχι μόνοκυβερνήσεων στις ενδιάμεσες χώρες, αλλά και η αδυναμία της ΕΕ να διαχειριστεί με επιτυχία τις ροές αυτές βλάπτουν τη «μαλακή ισχύ» της.

Βλάπτουν επίσης και την –ήδη τρωθείσα– δημοκρατία στην ήπειρο. Είναι ίσως χαρακτηριστικό πως έχει εμφανιστεί η τάση να αναιρείται η εκτιμώμενη επικινδυνότητα ενός καθεστώτος για την ΕΕ, προκειμένου να καταστεί νόμιμη η επιστροφή εκεί προσφύγων και διωκόμενων. Επειδή η μεταβολή αυτή είναι αυθαίρετη, δεν είναι σαφές αν και ποια είναι τα όριά της: Ήδη το ότι στους απορριφθέντες ως μη πρόσφυγες από την ΠΓΔΜ συγκαταλέγονται, για παράδειγμα, Σουδανοί και Σομαλοί (δηλαδή, πολίτες χωρών που βρίσκονται σε κατάσταση εμφυλίου) είναι και παράλογο και υποκριτικό. Πρόκειται για επιφαινόμενο και παράγωγο μιας αντιδημοκρατικής ροπής, για έναν ακόμα τρόπο με τον οποίο η ευρωπαϊκή αμηχανία μπροστά στις μετακινήσεις προσφύγων κάθε είδους δρα διαβρωτικά στο δημοκρατικό φρόνημα και συνεπώς στην ίδια τη δημοκρατική συγκρότηση των χωρών της ηπείρου μας.

Εντέλει, τα μεγάλα προσφυγικά ρεύματα που θα εγκατασταθούν –άγνωστο για πόσο– στις χώρες της ΕΕ ενδέχεται να οξύνουν και άλλο τα κρούσματα ρατσισμού και ξενοφοβίας, ιδίως μάλιστα τη στιγμή που η αποξενωμένη δεύτερη και τρίτη γενιά Ευρωπαίων μουσουλμάνων έχει σε έναν μικρό αλλά επικίνδυνο και εν δυνάμει αιματηρό βαθμό, ριζοσπαστικοποιηθεί από τον ακραίο φονταμενταλιστικό ισλαμισμό, όπως έδειξαν τα γεγονότα στο Παρίσι.

10. Τα σημεία της αποσταθεροποίησης, οι χώρες όπου η προσφυγιά ή η μετανάστευση είναι μοναδική λύση επιβίωσης, πολλαπλασιάζονται: Η Υεμένη, στον εμφύλιο πόλεμο της οποίας επενέβη στρατιωτικά η Σαουδική Αραβία με καταστροφικά αποτελέσματα, είναι ήδη συντρίμμια, με τον ISIS να έχει κάνει την εμφάνισή του και με προσφυγικά ρεύματα που «απλώς» δεν έχουν φτάσει στην Ευρώπη. Μια σειρά αφρικανικών χωρών νοτίως της Σαχάρας είναι σε ανοιχτούς εμφυλίους και συγκρούσεις εξουσίας με εμπλοκή συχνότατα ακραίων μουσουλμανικών στοιχείων, επίσης με τεράστιους αριθμούς εκτοπισμένων από τα σπίτια τους, σε συνδυασμό με τη μόνιμη φυγή αμάχων από εκεί για να ζήσουν σαν άνθρωποι στη Δύση. Η Λιβύη παραπαίει όντας ουσιαστικά εκτός κεντρικού ελέγχου. Η κατάσταση στο Αφγανιστάν ανά πάσα στιγμή μπορεί να ξεχειλίσει πάλι στο Πακιστάν, το οποίο δύσκολα θα δεχτεί να συνεχίσει να συσσωρεύει πρόσφυγες. Η Αίγυπτος είναι μια στυγνή δικτατορία. Η Ουκρανία είναι και αυτή μια περιοχή παραγωγής προσφύγων πρόσφατα, και η εξέλιξη των σχέσεων Τουρκίας-Ρωσίας-ΕΕ ενδέχεται να επηρεάσει και προσφυγικά ρεύματα από εκεί. Το προσφυγικό είναι ένα ζήτημα που στην παρούσα συγκυρία έχει περικυκλώσει την Ευρώπη.

Εν πολλοίς, μπορεί και να κρίνει και τη μοίρα της.

Φωτογραφία: Λευτέρης Παρτσάλης για το Rizopoulos Post

[Το κείμενο αυτό το έγραψα στην έντυπή του μορφή για την έκδοση "Το Πιο Κρύο Καλοκαίρι" του Ελληνικού Παραρτήματος του Ιδρύματος Ρόζα Λούξεμπουργκ. με την ευγενή συγκατάθεση του οποίου το αναδημοσιεύω. Εδώ έχω προσθέσει συνδέσμους και φωτογραφίες, και έχω κάνει - πολύ μικρές - τροποποιήσεις στο κείμενο]

3.2.16

Κοινωνική κινητικότητα, αξιοκρατία και ισότητα

[Με ούτε τρία χρόνια καθυστέρηση, μια αρχική τοποθέτηση πάνω σε μια συζήτηση περί αξιοκρατίας που είχαμε κάποτε με τον dpant - νά'ναι καλά ο Guardian :-) ]
Social mobility is cruel. Here's why
"Social mobility, we're told, is the corner stone of a fair society. A just nation is one where rewards go to those that have earned them. There's just one small problem: social mobility is undesirable and cruel."
Posted by The Guardian on Wednesday, February 3, 2016

30.11.14

Μνήμη του δασκάλου μου Βασίλη Ξανθόπουλου, 24 χρόνια από τη δολοφονία του

Στις 27/11/1990 ο Βασίλης Ξανθόπουλος και ο Στέφανος Πνευματικός, καθηγητές φυσικής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, έπεφταν δολοφονημένοι μέσα στο μάθημα από το όπλο ενός παρανοημένου πρώην μεταπτυχιακού φοιτητή του Πανεπιστημίου. Από σύμπωση δεν ήμουν μέσα σε αυτό το σεμινάριο υπολογιστικής φυσικής, όντας τότε μεταπτυχιακός στο τμήμα και με καθηγητή τον Βασίλη τον Ξανθόπουλο. Σύμπτωση καθαρή: είχα πιάσει την κουβέντα στο εστιατόριο του πανεπιστημίου και πέρασε η ώρα και αποφάσισα πως θα πήγαινα στο επόμενο γιατί είχα και άλλα διαβάσματα και το σεμινάριο ήταν προαιρετικό. Το έμαθα στις ειδήσεις το βράδυ. Οι ηλικίες των θυμάτων ήταν 40 και 33, σήμερα μου φαίνονται πάρα πολύ μικρές. Για να απαντήσω στην πρόστυχη συνομωσιολογία που καλλιεργήθηκε τότε (πού να υπήρχαν και σόσιαλ μίντια, θα είχα σκοτώσει κόσμο): το βασικό τους "αμάρτημα" ήταν η εγγύτητά τους προς τους φοιτητές, όλοι, ακόμα και ο φονιάς έβρισκε την πόρτα τους ανοιχτή, ο Στέφανος είχε προσπαθησει να του βρει πανεπιστήμιο για διδακτορικό στην Γαλλία (αλλά δεν τον δέχτηκαν γιατί στην συνέντευξη τους έλεγε ασυναρτησίες), ο Βασίλης ήταν Πρόεδρος του Τμήματος και πάντα πρόθυμος να βοηθήσει όποιον του χτύπαγε την πόρτα: αυτός κάλεσε τον φονιά στο σεμινάριο όταν πήγε να τον δει μερικές μέρες πριν το φονικό. Με τον Στέφανο παίζαμε μπάσκετ μαζί, αλλά ο Βασίλης Ξανθόπουλος ήταν για μένα o σπουδαιότερος δάσκαλος που είχα γνωρίσει. Με τρώει το κρίμα που δεν έκατσα ποτέ να προσπαθήσω να βγάλω άκρη από την ημιτελέστατή μας δουλειά. Στην πράξη εκεί τελείωσε η κοσμολογία και συνεπώς η φυσική - όπως προέκυψε - για μένα.

Λίγες μέρες μετά, ο Ινδός νομπελίστας αστροφυσικός Subrahmanyan Chandrasekhar, δάσκαλος, συνεργάτης και στενός φίλος του ΒΞ, συμπλήρωνε στον 6ο τόμο των επιλεγμένων του άρθρων The Mathematical Theory of Black Holes and of Colliding Plane Waves, έναν τόμο που προλόγιζε ο Βασίλης Ξανθόπουλος, μια τελευταία καταληκτική αφιέρωση για τον Βασίλη Ξανθόπουλο:



Τον βρήκα αυτόν τον επίλογο τρία χρόνια μετά σε μια Αμερικάνικη πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη και συγκινήθηκα μέχρι δακρύων. Ο Τσαντράσεκαρ πέθανε πέντε χρόνια αργότερα, ο Βασίλης παραμένει ο καλύτερος δάσκαλος που έχω ποτέ γνωρίσει οπουδήπτε στον κόσμο


6.11.14

Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος θα φας πολύ ξύλο


Σήμερα ο γιος μου, μου έλεγε πως έχει να μάθει ένα ποίημα για τη σχολική γιορτή για την επέτειο του Πολυτεχνείου στις 17 του Νοέμβρη. "Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος" λέει λεγόταν, και μου ζήτησε να του το τυπωσω. Αντιπαρήλθα το σφίξιμο που μου δημιουργείται κάθε που συνειδητοποιώ ότι για τα παιδιά η 17η Νοεμβρίου είναι εξίσου βαθύς χρόνος και "κανονικοποιημένη" εορτή όσο η 28η Οκτωβρίου και βρήκα το ποίημα - του Λειβαδίτη όπως προκύπτει (δεν τον έχω πολυδιαβάσει, να πω την αμαρτία μου... πού να φανταζόταν ότι θα φτάσει να απαγγέλεται σε σχολικές εορτές του δημοτικού ο άνθρωπος)...
Διαβάζοντάς το, δεν μπορεί κανείς να μη συνειδητοποιήσει αμέσως, πως εκείνοι που υμνεί ο ποιητής, εκείνοι που χωράνε στις "προϋποθέσεις" ανθρωπιάς που βάζει, είναι σαν εκείνα τα παιδιά που, προ ολίγου στη Λαμία τα μάζεψε (με τους γονείς τους) ο εισαγγελέας από την κατάληψη, σαν εκείνα τα παιδιά που βασάνισαν στη ΓΑΔΑ μετά την αντιφασιστική μοτοπορεία, σαν εκείνα τα παιδιά που μάζευαν από τη Βίλα, σαν εκείνα τα παιδιά και τους μεγάλους που βρέθηκαν τα τελευταία χρόνια στο δρόμο και στις μεγάλες και μικρές διαδηλώσεις, σαν εκείνους που διεκδίκησαν τα εργασιακά τους δικαιώματα απέναντι στα ΜΑΤ, ή εκείνους που υπερασπίστηκαν το δικαίωμα στο περιβάλλον· όλους αυτούς δηλαδή που αυτές οι κυβερνήσεις αντιμετώπισαν με ανοιχτή βία και οι καθεστωτικοί διανοούμενοι λοιδώρησαν και απαξίωσαν. Έτσι βρισκόμαστε στην παρανοϊκή στιγμή που το κράτος εξαίρεσης γιορτάζει τους ανθρώπους που έκαναν το Πολυτεχνείο, έστω και μέσα από ταριχευτικά και κατευναστικά τελετουργικά, για μια πολιτική και ηθική στάση για την οποία σήμερα σε μαζεύουν οι εισαγγελείς, σε βασανίζουν τα όργανα της τάξεως και σε κλείνουν φυλακή οι δικαστές, υπό τις οργίλες ιαχές μίσους της πολιτικής ηγεσίας. 
Αν ταίριαζε στην σημερινή κυβέρνηση να γιορτάσει κάτι σε λίγες μέρες, αυτό θα ήταν η στάση του Ζουρνατζή, η μνήμη του φονιά Ντερτιλή, η θηριωδία του Θεοφιλογιαννάκου. Ο κύκλος έκλεισε, το θέατρο της απότισης φόρου τιμής στους νεκρούς του Πολυτεχνείου από τους ορκισμένους εχθρούς της ηθικής εκείνης στάσης που το παρήγαγε, μπορεί να πάψει



26.9.14

Πού τελείωνε το ειδύλλιο του πρωθυπουργικού γραφείου με την ΧΑ;

[ Δημοσιεύθηκε αρχικά στην ηλεκτρονική Αυγή, 23.09.2014]
Ας το πούμε εξ αρχής: Οι ενδείξεις ότι η Χρυσή Αυγή ήταν σε συνεννόηση με την ηγεσία της ΝΔ, και με συγκεκριμένο συστημικό ρόλο τουλάχιστον μέχρι τον Σεπτέμβρη του 2013, έχουν περάσει πια το κρίσιμο ποσοτικό κατώφλι ώστε να χρήζουν άμεσης και εις βάθος διερεύνησης. Αν η Χρυσή Αυγή είναι (που είναι) όπως περιγράφει το ήδη υπάρχον κατηγορητήριο "εγκληματική οργάνωση", η διερεύνηση μάλιστα των σχέσεων αυτών δεν μπορεί να έχει μόνο πολιτικό, αλλά και ποινικό χαρακτήρα.
Η σταγόνα που ξεχειλίζει το ήδη γεμάτο ποτήρι, είναι οι πρόσφατες αποκαλύψεις για τον καθοδηγητικό ρόλο του στενού φίλου και συμβούλου του πρωθυπουργού στην βουλή στο τι θα ψηφίσει το ναζιστικό μόρφωμα - αποκαλύψεις που ο ίδιος ο Τ.Μπαλτάκος επιβεβαίωσε και υπέδειξε πως ήταν εν γνώσει του Αντώνη Σαμαρά . Είχε προηγηθεί η συνάντηση Μπαλτάκου-Κασιδιάρη, μετά την δολοφονία Φύσσα, όπου η διάρρηξη των σχέσεων αμοιβαίας συνεννόησης και ιδεολογικής σύγκλισης μετά τις διώξεις εναντίον της ΧΑ, διεκτραγωδήθηκε και από τις δύο πλευρές. Οι συναντήσεις αυτές δείχνουν ξεκάθαρα μια προϋπάρχουσα συστηματική επαφή μεταξύ του πρωθυπουργικού περιβάλλοντος και της Χρυσής Αυγής. Οι επαφές, δεν ήταν μόνο επαφές συντονισμού, αλλά και εκδήλωσης συμπάθειας για τις μεθόδους της: Ο Μπαλτάκος κατά το δημοσίευμα της Εφημερίδας των Συντακτών, φέρεται να έχει συγχαρεί τον βουλευτή της Χρυσής Αυγής Ηλιόπουλο για ένα ρεσιτάλ αλητείας και περιφρόνησης του Προεδρείου της βουλής.
Λίγο καιρό πριν τις τελευταίες αποκαλύψεις για το κοινοβουλευτικό "κοουτσάρισμα" του ναζιστικού μορφώματος από τον γραμματέα τότε του υπουργικού συμβουλίου, είχαμε έκθεση αμερικάνικης οργάνωσης ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην οποία περιεχόταν μαρτυρία σχετικά με την χρηματοδότηση επαρχιακής τοπικής οργάνωσης της Χρυσής Αυγής από νεοδημοκράτη  επιχειρηματία που έβλεπε τους ναζί σαν την "πολιτοφυλακή" της ΝΔ. Ο ίδιος μάρτυρας ανέφερε πως η αστυνομία είχε "συγκεκριμένες εντολές να μην μας αγγίζει" και εκτιμούσε πως η κυβέρνηση άφηνε την Χρυσή Αυγή να δυναμώνει για δικό της όφελος και έδρασε εναντίον της μόνο όταν θεώρησε πως είχε παραγίνει ισχυρή. Πρόκειται για την κορυφή του παγόβουνου μιας υπόγειας συνεργασίας που είχε καταγγελθεί πρόσφατα από τον ΣΥΡΙΖΑ τεκμηριωμένα...

Η εικόνα της ανοχής από την πλευρά αλλεπάλληλων κυβερνήσεων που οδήγησε στην συμπόρευση αυτή, έφτασε στο μέγιστό της επί της πρωθυπουργίας Σαμαρά, όταν τα όρια μεταξύ της ιδεολογίας της ομάδας συμβούλων περί τον πρωθυπουργό και του ναζιστικού μορφώματος έγιναν δυσδιάκριτα. Ήδη πριν από την κρίση υπήρξαν επώνυμες καταγγελίες από τον τότε ταμία της οργάνωσης Χάρη Κουσουμβρή για την χρηματοδότηση και την υλική στήριξη της ΧΑ και από τα δύο μεγάλα κόμματα εξουσίας, ιδίως όμως από την ΝΔ. Η μακρά σχέση της φασιστικής οργάνωσης με την εξουσία και την επίσημη δεξιά επιβεβαιώνεται από πολλά γεγονότα της τελευταίας 20ετίας, αλλά γίνεται κραυγαλέα ορατή από το 2012 μέχρι την δολοφονία του Παύλου Φύσσα. Είναι τόσα και τέτοια τα περιστατικά της βίας στα οποία εμπλέκεται η Χρυσή Αυγή, και συνέβησαν με τέτοια θεαματική αδράνεια (και συχνά συνδρομή) της αστυνομίας που μοιάζει απίθανο η θέση των ναζί στο απυρόβλητο  να οφείλεται απλά και μόνο στις ακροδεξιές τάσεις μεγάλης μερίδας των εμπλεκομένων αστυνομικών. Η μόνη λογική εξήγηση για την εκτεταμένη αδράνεια ή και την προστασία αυτή, είναι πως η ΝΔ ανεχόταν και στήριζε την δράση της ΧΑ, παρότι φύλαγε την πλάτη της παρακολουθώντας και δημιουργώντας φάκελο για την οργάνωση σε περίπτωση που θα "παραέπαιρνε αέρα". Οι δεκάδες υποθέσεις που ξαφνικά πέρυσι μετά την δολοφονία του Φύσσα βγήκαν στην επιφάνεια είναι ενδεικτικές. Επίσης ενδεικτική για τις πολιτικές προτεραιότητες του συμπλέγματος ΜΜΕ-κυβέρνησης ήταν η πενιχρή (μέχρι τον Σεπτέμβρη του 2013 πάντα) κάλυψη από τα κανάλια, της συστηματικής βίας κατά πάντων που ασκούσε η Χρυσή Αυγή αλλά και κάθε θέματος που θα μπορούσε να αμβλύνει την ξενοφοβική ατζέντα της συγκυβέρνησης ή να αναδείξει τον ρόλο της αστυνομίας στην κάλυψη και την προστασία των ναζί. Μέχρι πριν την δολοφονία Φύσσα υπήρξαν γνωστά στελέχη της ΝΔ και δημοσιογράφοι του χώρου της που καλούσαν σε ανοιχτή συνεργασία με τους ναζί, ενώ οι καταγγελίες πως ο Μπαλτάκος εκβίαζε την συγκυβέρνηση με την απειλή της συμπόρευσης με την Χρυσή Αυγή (σενάριο δημόσια ομολογημένο) δείχνει πως υπήρχαν τέτοια σχέδια έτοιμα παρά τω πρωθυπουργώ. Η δίωξη εναντίον του ναζιστικού μορφώματος από τον Σεπτέμβρη του 2013 καταλάγιασε κάπως τον ζήλο για προς τα δεξιά διευρύνσεις στον όμορο χώρο, αλλά οι σχέσεις διασύνδεσης κάθε άλλο παρά λήξασες μπορεί να θεωρηθούν.
Παράλληλα εκκρεμεί το πόρισμα του ΣΔΟΕ για την χρηματοδότηση της οργάνωσης. Κάποιες διαρροές στην αρχή του χρόνου κάθε άλλο παρά εντυπωσιακές ήταν και σίγουρα ήταν πολύ λιγότερο θεαματικές από τις αρχικές διαρροές που ενέπλεκαν πολλούς και επώνυμους, αλλά και από τα σχετικά ρεπορτάζ.  Η οικονομική πλευρά της ενίσχυσης της εγκληματικής οργάνωσης, μαζί με την πολιτική ενίσχυση παραμένει επισήμως άδηλη. Πρόκειται όμως για τις κρισιμότερες όψεις του ζητήματος. Η διερεύνηση της συσχέτισης τμημάτων της Νέας Δημοκρατίας με την μεγέθυνση και την ενίσχυση της ναζιστικής συμμορίας, ιδίως μετά την αποκάλυψη των στενών σχέσεων του πρωθυπουργικού περιβάλλοντος με αυτήν, αλλά και η συστηματική και ενδελεχής διερεύνηση της χρηματοδοτικής στήριξης της οργάνωσης από τμήματα των οικονομικών και πολιτικών ελίτ της χώρας (και όχι μόνο ενδεχομένως) είναι κρίσιμη. Χωρίς αυτό θα πρόκειται για μια μερική διαδικασία χωρίς βάθος. Η περίπτωση του Τάκη Μπαλτάκου, που ξέρουμε πλέον ότι συνεργαζόταν ανοιχτά και ήταν σε ευθεία επαφή με την ηγεσία της Χρυσής Αυγής χρήζει διερεύνησης από τους ανακριτές όπως και κάθε εμπλοκή του πρωθυπουργικού γραφείου με την υπόθεση αν αυτή προκύψει.
Πέρυσι, σημείωνα πως:
"Υπάρχει και επικαθορίζει την πολιτική και οικονομική ζωή της χώρας μας μια κεντρική συνάρθρωση εξουσίας, μια "πρωταρχική διαπλοκή": Εκείνη μεταξύ επιχειρηματικών ελίτ· πολιτικών (μαζί και δικαστικών και διοικητικών) ελίτ· και οργανωμένου εγκλήματος. Πρόκειται για μια συνάντηση που γεννά συστηματικά και με πολλούς τρόπους παρακράτος και διαφθορά και είναι, ως προς την έκταση, την ιστορικότητα και το βάθος της σχέσης, μοναδική από όσο ξέρω στην "Δυτική" Ευρώπη, της Ιταλίας εξαιρουμένης. Η Χρυσή Αυγή σαν φαινόμενο ήρθε και κάθισε ακριβώς πάνω σε αυτή την συνάρθρωση και έγινε ένα με αυτή. Είναι δύσκολο αν όχι αδύνατον να εκριζωθεί αυτό το μόρφωμα από το κοινωνικό του ρόλο, χωρίς να πάρει μαζί τμήμα από το υπόβαθρο αυτό, να αποκαλύψει γυμνές τις αρθρώσεις της βαθιάς διαπλοκής και να τις εκθέσει σε κοινή θέα. Για να αποφευχθεί αυτό τα καθεστωτικά ΜΜΕ, πιθανώς εικάζω και τμήμα τουλάχιστον της δικαιοσύνης,  θα προσπαθήσουν να παίξουν το ρόλο του μικροχειρουργού των σχετικών αποκαλύψεων"
Φοβάμαι πως οι εξελίξεις επιβεβαιώνουν την αρχική αυτή εκτίμηση

25.5.14

Αυτοδιοικητικός επίλογος: η σύγκρουση δυο κόσμων





Καμινισμός: η άσκηση εξουσίας με τον τύπο του νόμου αλλά ενάντια στο πνεύμα της δημοκρατίας, ο ψυχαναγκαστικός λεγκαλισμός ως λογική του άρχειν, η γραφειοκρατική ύπνωση, η αισθητική γιάπη η οποία, αν και επεκτείνεται πολύ πέραν του Δήμου Αθηναίων, έχει στον Καμίνη την απόλυτη ενσάρκωσή της.

Δεν υπάρχει πιο ξεκάθαρη απεικόνιση του Καμινισμού που μας έχει βρει από την περίπτωση της Δημοτικής Αγοράς Κυψέλης. Η Δημοτική αγορά ήταν ένα κύτταρο κοινωνικών πρωτοβουλιών και ζωής, σε ένα ιστορικό κτήριο που διασώθηκε από την κατεδάφιση από τους περιοίκους, και στέγασε για έξι χρόνια κάθε είδους δράσεις και πρωτοβουλίες. Ήταν μια κατάληψη, από αυτές που υπήρχαν και υπάρχουν σε όλη την Ευρώπη, μια χωρίς άλλο κοινωφελής χρήση ενός ιστορικού κτηρίου, με την επιδοκιμασία και το αγκάλιασμα της γειτονιάς. Αυτή την λειτουργική και κοινωφελή κατάληψη ήρθε ο νυν Δήμαρχος να διαλύσει με τα ΜΑΤ για να φτιάξει προγραμματικά... τα ίδια, και μετά από δυο χρόνια, τίποτα απολύτως ακόμα. Με ΜΑΤ επαναλαμβάνω. Ξημερώματα. Δεκαπενταύγουστο.

Η Δημοτική αγορά ήταν εστία αυτοδιαχείρισης, ανεκτικότητας, αντιρατσισμού (για αυτό και για τον αντιεραρχικό της χαρακτήρα την μισούσαν οι ακροδεξιοί με και χωρίς αρβύλες), κέντρο παραγωγής πολιτισμικού και κοινωνικού πλούτου, όαση μέσα στο ασφυκτικό και φτωχό κέντρο. Ο Δένδιας την έκλεισε ενόπλως (λες και είχε να κάνει με κομάντο απέναντι, όχι με βιοκαλλιεργητές και δασκάλες) επειδή "ήταν παράνομη", υπό τις επευφημίες και την παρώτρυνση του Καμίνη. Στην πραγματικότητα την έκλεισε γιατί είναι προγραμματικός αντίπαλος κάθε συλλογικής διεκδίκησης από τους πολίτες της εξουσίας πάνω στη ζωή τους.

Το θέμα είναι το εξής: σε μια λογική δημοτική αρχή, στο είδος της δημοτικής αρχής το οποίο στρατεύτηκα κατά το μικρό που μου αναλογεί για να φέρω στα πράγματα, πρώτο και βασικό κριτήριο αξιολόγησης μιας από τα κάτω πρωτοβουλίας θα ήταν η ωφελιμότητα της πρωτοβουλίας για τους δημότες και για την πόλη. Αν υπήρχε αυτό - και μόνο ναζί και πυροβολημένοι ισχυρίζονταν το αντίθετο - τότε οι νομικές διευθετήσεις θα βρίσκονταν: ο δήμος θα μπορούσε να ξεκινήσει έναν διάλογο με το εγχείρημα, να το αγκαλιάσει ή να το ανεχθεί, να το παρακολουθεί ή να το αγνοήσει, να αλληλεπιδράσει με αυτό και να βρει έναν τρόπο να συνυπάρξει. Αντ' αυτού με νομικίστικα προσχήματα, όπως είπαμε, η πρωτοβουλία κατεστάλη βιαίως: Για τον Καμινισμό, αυτού του είδους οι "από τα κάτω" διεκδικήσεις αυτονομίας και η αυτοδιαχειριστική λογική προσκρούουν σε μια λογική του αυτοσκοπού του νόμου και της χρήσης του ως προσχήματος καταστολής. Καλές πρωτοβουλίες για τους καμινίστας είναι δράσεις που χρηματοδοτεί η Eurobank, διοργανώνει κάποια ΜΚΟ και έχουν χορηγούς επικοινωνίας διάφορα κανάλια εργολάβων. Απέναντι σε αυτήν την λογική, έχω υπαρξιακό, όχι απλά πολιτικό, μέτωπο.

Πάρτε μια άλλη κατάληψη, τη Βίλα Αμαλία: η Βίλα Αμαλία σε οποιαδήποτε χαρτογράφηση του σύγχρονου αθηναϊκού πολιτισμού που δεν θα γινόταν από χουντικούς γυμνασιάρχες και σνομπ σουσούδες, είναι ιστορικός πολιτιστικός κόμβος του σύγχρονου λαϊκού αθηναϊκού πολιτισμού, και μόνο από την παρέλαση όλης της Ελληνικής πανκ σκηνής (πέραν όλων των άλλων) εκεί επί 20+ χρόνια. Η Βίλα Αμαλία είχε τεράστια προσφορά και στη γειτονιά αλλά και στην πόλη, ου μην αλλά και επειδή ήταν κέντρο αντίστασης και απόκρουσης της Χρυσής Αυγής στην περιοχή. Οι ναζί ήταν εκείνοι που έσκουζαν το περισσότερο από όλους για το κλείσιμό της, και η δική τους πίεση ώθησε τον Δένδια, πολιτικό συνεταίρο είπαμε του νυν δημάρχου, να εκκινήσει την βία εναντίον των "καταληψιών" και τον δήμαρχο να συνδράμει ενθουσιωδώς. Η Βίλα ήταν επίσης και εχθρός του πρεζέμπορου της περιοχής κάτι που την κατέστησε δυο φορές στόχο.



Η Βίλα Αμαλίας είναι για μένα και πάρα πολλούς ανθρώπους από τη γενιά μου ξεκινώντας και κατω, σημείο αναφοράς και χώρος ενηλικίωσης και ελευθερίας. Δεν είναι τυχαία η τεράστια διαδήλωση διαμαρτυρίας που ακολούθησε το κλείσιμό της. Ο Καμίνης, ως υπαρχηγός του Δένδια, είναι καταστροφέας αυτού του είδους των χώρων, εχθρός τους, εχθρός της κοινωνικής αυτοδιάθεσης και του πειραματισμού, εχθρός κάθε ανοιχτού και μη ελεγχόμενου κοινωνικού χώρου. Με την συνδρομή των ΜΜΕ και την χαύνωση των ηλιθίων που τα πιστεύουν, παρουσίασε τη Βίλα Αμαλίας σαν κάποιου είδους τρομοκρατική γιάφκα, ένας ισχυρισμός προφανώς καταγέλαστος για όσους είχαν περάσει ποτέ από εκεί.  Το ιδεώδες της πολης που διακονεί είναι ένα τεράστιο Mall - με πολίτες που δεν έχουν λεφτά παρά για να χαζέψουν στις βιτρίνες του. Όπως είπα και πριν: υπαρξιακό, όχι απλά πολιτικό το μέτωπο απέναντι σε όλο αυτό...



Έχω την αίσθηση πως συγκροτείται ένας ενιαίος πολιτισμικά χώρος μισανθρωπίας με διαφορετικές εκφάνσεις και ένταση, που περιλαμβάνει όλο το φάσμα από τον Καμίνη μέχρι τις παρυφές των Χρυσαβγών. Ένας χώρος που ζητά την "ευνομία" (και εννοεί την παθητικοποιημένη και με σπασμένο ηθικό κοινωνία πελατών), την "τάξη" (και εννοεί την προστασία και την παλινόρθωση διάφορων μορφών ιεραρχίας και προνομίων) και την ασφάλεια (και εννοεί την απομόνωση πολυποίκιλων "άλλων" κάπου μακρυά από τα μάτια του). Όντας ήδη καθεστώς, ο χώρος αυτός απαιτεί την ηγεμονία του και δεν έχει πρόβλημα να την επιβάλει με την κτηνωδέστερη κρατική καταστολή - η οποία σαφώς εξαιρείται από τις καταδίκες της  "βίας από όπου και αν προέρχεται". Και αν χρειαστεί δεν θα διστάσει να την επιβάλει καλώντας να αναλάβει δράση η "σοβαρή" Χρυσή Αυγή, που θα γίνει "σοβαρή" μόλις γίνει απαραίτητη για τη διαιώνιση του καθεστώτος. Η δημοκρατία για τον χώρο αυτό είναι εχθρός, είτε συνολικά, ή σε ό,τι ξεπερνά το τυπικό της θεσμικό κέλυφος και αφήνει να διεκδικηθεί οποιοδήποτε μικρό κομμάτι εξουσίας από τις υποτελείς τάξεις. Οι διαφορές στις εκφάνσεις του είναι μεν πολιτικά σημαντικές, αλλά ο πολιτισμικός χώρος που ξεκινά από την αρθρογραφία της Athens Voice, συγκλίνει ραγδαία πλέον με τον χώρο του Στόχου αν μη τι άλλο στο μίσος του για κάθε τι το χειραφετικό, στην ευκολία με την οποία μετέρχεται της συκοφαντίας, στο ελάχιστα συγκεκαλυμένο μίσος προς κάθε τι που ζητάει την διεύρυνση της δημοκρατίας αντί του περιορισμού της στα τετριμμένα και τελετουργικά. Δημιουργείται λοιπόν μια κοινωνική ρωγμή, που ξεκινά από, αλλά ξεπερνά, το μνημόνιο / αντιμνημόνιο και γίνεται ορατή στην αντίληψη για την πόλη και για τον δημόσιο χώρο (για να μιλήσω για τα αυτοδιοικητκά) και στην αναζήτηση της πηγής των εκάστοτε δεινών όχι στους ισχυρότερους, αλλά στους πιο αδύναμους.



Είχα την χαρά και την τιμή να συμμετάσχω στο ψηφοδέλτιο της Ανοιχτής Πόλης φέτος για τις δημοτικές εκλογές στην Αθήνα, και να πλαισιώσω την προσπάθειά της να βγει δήμαρχος ο Γαβριήλ Σακελλαρίδης. Δεν το ανέφερα μέχρι τώρα κυρίως διότι νιώθω άβολα να χρησιμοποιήσω ένα διαδικτυακό επικοινωνιακό πλεονέκτημα για να επιχειρήσω να "ξεπεράσω" σε σταυρούς συντρόφους και φίλους πολύ πιο ενεργούς από μένα. Το απέφυγα.

Αλλά η μομφή του Καμίνη (που αποτελεί προσωποποίηση της τακτικής της στρουθοκαμήλου απέναντι στους ναζί και της θεωρίας των δύο άκρων) εναντίον της παράταξης δήθεν για "'ανοιγμα στην Χρυσή Αυγή", μιας παράταξης που περιλαμβάνει ανθρώπους που έχουν δώσει μάχες όχι μόνο απέναντι στους φασίστες, αλλά και απέναντι στην πολιτική που γεννά τον φασισμό και έχουν χαράξει κόκκινες γραμμές που δεν αφήνουν την παραμικρή χαραμάδα υπαναχώρησης στην φασιστική ατζέντα, υπερβαίνει τα εσκαμμένα και την εκλαμβάνω ως προσωπική προσβολή. Η υποκρισία εδώ συναντά την αναίδεια (διαμεσολαβημένη από κυβερνητικούς επικοινωνιολόγους υποψιάζομαι) καθώς ο δήμαρχος όπως παρουσίασα παραπάνω, πολέμησε τον ενεργό αντιφασισμό, από όπου και αν προερχόταν: στη Βίλα Αμαλία και στην Δημοτική Αγορά, στα παζάρια χωρίς μεσάζοντες και στις πολιτικές διαδηλώσεις... Δεν ξέρω τι θα γίνει αύριο, αλλά νικήσει-χάσει αυτός ο άνθρωπος έχει κερδίσει την μόνιμη αντιπαλότητά μου...

14.5.14

Για να μην υπερισχύσει το κακό


"Όσο διατηρείται η μνήμη της ελευθερίας και απασχολεί τον υπόδουλο, ο λαός θέλει και προβάλλει ισχυρή αντίσταση· όταν όμως υπερισχύσει το κακό και οι άνθρωποι δε συζητούν πια πώς θα το βγάλουν από πάνω τους αλλά πως θα ζήσουν ευκολότερα μαζί του, τότε η καταστροφή είναι ολοκληρωτική" 
Χίων, Επιστολή 14.2

Το απόσπασμα είναι από τη Γραμματολογία του Φάνη Κακριδή. Αναφερεται στην ρωμαϊκή Ελλάδα. Περιγράφει ως επικείμενο κίνδυνο, και τελικά όπως ξέρουμε πραγματωμένο, την διαδικασια μετάβασης από τις πόλεις των πολιτών στο κράτος των υπηκόων. Είναι η χρονική συγκυρία της αλλαγής ιστορικής φάσης, της πολιτικής καταστροφής, το σημείο όπου οι ηττημένες αξίες δίνουν την τελευταία τους μάχη.

Σήμερα ζούμε τον κλονισμό της κοινωνιολογικής φαντασίας, (της αντίληψης ότι η προσωπική δράση μπορεί να έχει ευρύτερη κοινωνική επίδραση) στην Ελληνική κοινωνία, όπως συνέβη και συμβαίνει σε όλες τις κοινωνίες στην μηχανή του κιμά της νεοφιλελεύθερης αγριότητας. Είναι στο στόχαστρο της τακτικής των ελίτ, μαζί με την συκοφάντηση των συλλογικοτήτων και την έκπτωση του πολίτη σε καταναλωτή. Η διαδικασία όμως στο γενικότερό της πλαίσιο, είναι η διαδικασία του περάσματος δημοκρατικών κοινωνιών στην υποτέλεια, και πολύ πριν από την νεωτερική εποχή ο Ανώνυμος επιστολογράφος του 1ου μ.Χ. αιώνα την ονομάζει: το Κακό. Απόλυτα. Συλλαμβάνει σαφώς τι σημαίνει το πέρασμα από τα συλλογικά υποκείμενα και την (πεπερασμένη αλλά υπαρκτή) αυτονομία, στην υποταγή. Από την ελευθερία στην εθελοντική υποδούλωση.

Στο άμεσο μέλλον θα δοθούν πολλές μάχες για την διατήρηση "της μνήμης της ελευθερίας", όχι μία, πολλές, παρότι ήδη πολλοί συμπολίτες μας ψάχνουν να βρουν να ζήσουν ευκολότερα με το κακό, μιντιακά δασκαλεμένοι δεκαετίες τώρα πως στο κακό κρύβεται, βαθιά αλλά "επιστημονικά βεβαιωμένα", ένα λαμπρό μέλλον, και τα τελευταία τέσσερα στον φόβο ενός υποθετικού βαρύτερου κακού, ή απλά αυτάρκεις στην ιδιωτεία τους. Θέλει χρόνο και προσπάθεια να ξερριζωθεί όλη η διάχυτη προπαγάνδα, να αποκατασταθεί η ελευθερία και η δημοκρατία σαν κοινωνικά επιθυμητά ιδεώδη και προτεραιότητες...

Για να μην υπερισχύσει τελικά το κακό, για να μην ολοκληρωθεί η καταστροφή, ας κρατήσουμε εμπράκτως όχι μόνο τη μνήμη της μικρής μας παλαιότερης ελευθερίας, αλλά και το όραμα μιας μεγαλυτερης και επερχόμενης.

3.2.14

Ο αφρός των σχολιαστών


Το σαμάρι και ο γάιδαρος

 Όταν έγινε το φονικό με τον Θανάση Καναούτη, μέσα στην γενική κατακραυγή είχαν βουήξει και τα σόσιαλ μίντια. Σε ελάχιστο καιρό όμως η συζήτηση έφυγε από το οργανωμένο έγκλημα της πριμοδότησης της επιθετικότητας των ελεγκτών με μερτικό από το εισιτήριο, και πήγε σε τι είπε η Χ μιντιακή περσόνα / ποπ-διανοούμενος, για το θέμα και στη συνέχεια σε τι είπε η Ψ μιντιακή περσόνα / ποπ διανοούμενος για την Χ - και η εμμονή αυτή είχε συνέχειες. Σε λίγο το αρχικό θέμα, το φονικό, έπαψε να απασχολεί τη συζήτηση, πέρασε σε δεύτερη μοίρα και έμεινε να κυριαρχεί στην συζήτηση ο αφρός του θέματος, ο επικοινωνιακός ντόρος, η τραγωδία ανηγμένη και υποβαθμισμένη σε οργισμένα ευφυολογήματα και κουτσομπολιά.
Λέω πως αυτό είναι σύμπτωμα αδυναμίας: αντί να οργιζόμαστε με το πολιτικό προκείμενο - π.χ. την κυβερνητική πολιτική που παράγει δυνάμει δολοφόνους και θύματα, που εισάγει λογική φαρ-γουεστ στην συλλογή εισιτηρίων, που έχει καταντήσει την μετακίνηση στην πόλη είδος πολυτελείας για τους ανέργους και ευρύτατα στρώματα - έχουμε μάθει να αντιδρούμε και να οργιζόμαστε με τα επιφαινόμενα, με την κουβέντα που ακολουθεί, με το νέφος φλυαρίας που περιτυλίγει το κάθε γεγονός. Και αυτό συμβαίνει λόγω αδυναμίας και λόγω αμηχανίας: είναι στα μέτρα της δημοσιολογούσας κοινότητας οι ποπ ψευδοδιανοούμενοι που ξεμυτίζουν στα σόσιαλ μίντια, στα κυβικά της. Ξέρει πώς να κερδίζει ρητορικές μάχες, να ταπώνει, να τους τρολάρει. Ο συμβολικός θρίαμβος αυτός δρα μετά κατευναστικά, το φονικό γίνεται αφορμή για κάτι άλλο και η διαχείριση της επικαιρότητας είναι επιπέδου πρωινάδικου καυγά μεταξύ άβαταρ ή λιθοβολισμού του εκάστοτε ψώνιου. Ο αποδιοπομπαίος κανιβαλίζεται, δικαίως ή αδίκως ανάλογα, και το θέμα ξεχνιέται.
Το θυμήθηκα αυτό γιατί όλως τυχαίως επανέρχεται πάλι τώρα θριαμβευτικά το κρίσιμο θέμα των ελεγκτών σαν επικήρυξη αυτή τη φορά: 50% το σκαλπ, με προοπτική απελευθέρωσης του κυνηγιού λαθρεπιβατών για την ιδιωτική πρωτοβουλία, σχολιάζεται ελάχιστα και περνάει στα ψιλά...

Κανιβαλισμός εκτός ορίων

Χθες, η Ελένη Τσαλιγοπούλου μας ενημέρωσε πως οι δήθεν συνεντεύξεις της είναι κολάζ και πως πιστεύει περίπου τα αντίθετα από ότι της αποδίδονται. Δυστυχώς δεν πρόλαβε την άρα των κοινωνικών μέσων.

Πέραν της θριαμβευτικής επικύρωσης της κυριαρχίας της μονταζιέρας σε κάθε πτυχή του Τύπου και των ΜΜΕ της Ελλάδας, αυτό που εμένα με τσατίζει για το "σπίτι μου" είναι η βιάση να κανιβαλιστεί ο κάθε ύποπτος επί καθεστωτισμώ από τα καθ'ημάς σόσιαλ μίντια σε χρόνο dt. Είναι εκνευριστικό:

1. γιατί δείχνει μια εξωφρενική ευήθεια και προθυμία να καταπιούμε αμάσητο ό,τι το σύστημα παραπλάνησης και διαστροφής της πραγματικότητας που λέγεται καθεστωτικά ΜΜΕ πασάρει, παρά την βεβαιωμένη αναξιοπιστία του (και εδώ δεν περιλαμβάνω όσους εργολαβικά αναπαράγουν τις συκοφαντίες του μουρουταίικου από τα "αριστερά", αυτοί τη δουλειά τους κάνουν όπως την κατανοούν) και της δημιουργίας έτσι αντιπαραθέσεων εκ του μη όντος, είτε αυτό αφορά πρόσωπα είτε καταστάσεις
2. γιατί δείχνει μια τεράστια διάθεση ανθρωποφαγίας που ακόμα και να ήταν ακριβές αυτό που καταλογίζεται, δεν θα ήταν δικαιολογημένη: Είναι "παράφωνη" ανακαλύπτεται αίφνης, είναι χοντρή, είναι ηλίθια... όλα αυτά για κάτι που παρουσιάστηκε μια φορά ως δήλωσή της. Λες και η επί παντός δημόσια διαπόμπευση και η συνολική απαξίωση πρέπει να είναι το τίμημα μιας άποψης ή ακόμα και κάποιας καταφανούς αστοχίας ή ανοησίας. Σε αυτή την περίπτωση δε, δεν υπήρχε καν κάποιο προηγούμενο, δεν είχε δώσει αφορμή, δεν έβγαινε να λέει την άποψη της απρόσκλητη σε τακτική βάση. Δεν είναι πολιτικό πρόσωπο, δεν εκπροσωπεί κάποιο κόμμα, πολίτης είναι, "επώνυμη" που λένε μεν, που την ρωτάνε να πει δε την άποψή της.

Αλλά και σε άλλες περιπτώσεις υπάρχει μια μόνιμη αδυναμία διαχωρισμού της πολιτικής κριτικής ή της κριτικής επί του δημόσιου ήθους και λόγου από την προσωπική υβριστική επίθεση. Οπότε δημιουργείται μια ατμόσφαιρα μόνιμης κακότροπης τσατίλας έως λύσσας, που τροφοδοτείται από κάτι που μόνο μισανθρωπισμό μπορώ να πω, παραγόμενο από την κρίση, ή τυφλή οργή, σαν τα ποντίκια που αρχίζουν να τρώνε το ένα το άλλο όταν μείνουν κλεισμένα και βασανιζόμενα σε ένα κλουβί για πολύ καιρό. Σαν να την έχουμε όλοι από πριν στημένη σε όλους, έτοιμοι να τους βγάλουμε τα μάτια για το παραμικρό λεκτικό ή ιδεολογικό ολίσθημα (και έχω κάνει και εγώ ανακλαστικά το ίδιο, σε μία τουλάχιστον περίπτωση, άρα δεν εξαιρώ τον εαυτό μου) και ανασύροντας όλα όσα τους έχει ποτέ καταμαρτυρήσει κανείς αν είναι γνωστοί. Κι αυτό ανεξάρτητα μάλιστα από τον πρότερο βίο του άλλου που απλά διαγράφεται από την συζήτηση, καθώς το επίκαιρα διακινούμενο γίνεται κυρίαρχο και μοναδικό και κάθε προσπάθεια ψύχραιμης αντιμετώπισης αντιμετωπίζεται ως συνεργασία με τον αιρετικό και οδηγεί στην πυρά του συλλογικού διαδικτυακού αναθέματος.

Καταλαβαίνω λέγοντας όλα αυτά πως από την άλλη ορισμένοι επιδιώκουν να γίνουν θέμα  συζήτησης, είτε γιατί είναι ψώνια, είτε για λόγους επαγγελματικούς, είτε για να δώσουν διαπιστευτήρια στην εξουσία. Δεν αναφέρομαι σε αυτούς, αν και εκεί τα όρια μεταξύ κριτικής επί του προσωπικού και ξεκατινιάσματος είναι λεπτά - αλλά μπορείς να πεις ότι οι άλλοι προσκαλούν τον χαβαλέ και την οργή. Ούτε αναφέρομαι σε δημόσια πρόσωπα των οποίων μέρος της περιγραφής της θέσης τους είναι η δημόσια έκθεση, η πρόκληση, η απορρόφηση ύβρεων και επαίνων, αν και πάλι εκεί θα θεωρούσα προσωπικά σοφό να φροντίζει κανείς να μην εκτίθεται στην επίθεση περισσότερο τελικά από όσο εκθέτει τον άλλον. Αλλά ας πούμε πως η Τσαλιγοπούλου όντως έλεγε αυτό για τον ΣΥΡΙΖΑ και τους 58 κτλ. Ε και; Τώρα που δηλώνει αντιμνημονιακιά, ψηφοφόρος ΣΥΡΙΖΑ κττ, επίσης, τι έγινε; Ίσως αυτά να αφορούν έναν κύκλο οπαδών της, άντε και διάφορους που τους αφορά το Ελληνικό τραγούδι ή ανθρώπους που την ξέρουνε. Η συνέντευξή της είναι ένα μόνο σημειακό δεδομένο στην όλη εικόνα της Ελληνικής κοινωνίας. Μακράν το πιο ενδιαφέρον της στοιχείο είναι ο πανικός της άλλης πλευράς που δεν μπορεί να μεταφέρει καν στα ΜΜΕ της, καλό λόγο τρίτων για τους Τρομακτικούς Αριστερούς και  κακό για το καθεστωτικό στρατόπεδο...

Τα κάνει η "άλλη" πλευρά; Προφανώς, σε πολύ χειρότερο βαθμό και μάλλον συντεταγμένα: είναι τμήμα του κυρίαρχου λόγου της. Αλλά δεν είναι μέτρο σύγκρισης, ούτε πολιτικής ηθικής, ούτε συλλογικού ήθους οι μονταζιέρες, τα διαπλεκόμενα, και τα σοσιαλμιντιακά έμμισθα ή άμισθα ενεργούμενά τους. Η αήθεια, ο κανιβαλισμός, ο σεξισμός, ο ρατσισμός, η χοντροκοπιά είναι στοιχεία της ταυτότητάς της κυβερνώσας ακροδεξιάς: η από εδώ πλευρά έχει ένα ηθικό πλεονέκτημα, ένα λόγο υποτίθεται προγραμματικά φιλάλληλο και περιεκτικό που θεωρητικά διαποτίζει και χαρακτηρίζει την οπτική της. Αλλά και κάτι ακόμα: το κάλεσμα για αλληλεγγύη και συναπόφαση, δύσκολα γίνεται πιστευτό όταν θεωρηθεί πως προέρχεται από μια κουλτούρα εκρήξεων οργής και λιντσαρίσματος, ιδίως αγελαίου, αδιάκριτα επί δικαίων, αδίκων και όποιου λέει την άποψή του. Βέβαια η από εδώ πλευρά δεν είναι μία. Είναι πολλές. Και υπό αυτό το πρίσμα τα παραπάνω έχουν περιορισμένους αποδέκτες...

Ένα τελευταίο σημείο: δεν είμαι σίγουρος πως το γεγονός πως ανάμεσα στους στόχους και της από εκεί πλευράς, αλλά και της από εδώ, υπερεκπροσωπούνται οι γυναίκες είναι τυχαίο. Ο πρόσφατος διαδικτυακός ντόρος γύρα από την Αφροδίτη Αλ Σάλεχ με αφορμή θηριώδεις, ομολογουμένως, και ίσως εσκεμμένα εξωφρενικές της κοτσάνες, που ενώ υπήρχε πεδίο πολιτικής επίθεσης ευρύ όσο ο κάμπος της Θεσσαλίας, περιστράφηκε δυσανάλογα σε θέματα γυμνής φωτογράφησής της και του φύλου της, είναι ενδεικτική - και τα έχει πει σχετικά πολύ καλά ο Γιάννης Ανδρουλιδάκης...

21.1.14

Συζήτηση: Εναντίον Όλων: Η απειλή της νεοναζιστικής εξάπλωσης

Αύριο θα έχω την χαρά και την τιμή να μιλήσω στη συζήτηση με αφορμή το βιβλίο του Κωστή Παπαϊωάννου "Τα καθαρά χέρια της Χρυσής Αυγής" για την άνοδο του νεοναζισμού στην Ελλάδα. Όποιος ή όποια θέλει, ευπρόσδεκτοι! Παραθέτω την πρόσκληση:

Οι εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ
σας προσκαλούν σε συζήτηση
με αφορμή το βιβλίο του Κωστή Παπαϊωάννου

ΤΑ «ΚΑΘΑΡΑ ΧΕΡΙΑ» ΤΗΣ ΧΡΥΣΗΣ ΑΥΓΗΣ
Εφαρμογές ναζιστικής καθαρότητας

την Τετάρτη, 22 Ιανουαρίου 2014, στις 7 μ.μ.,
στον ΠΟΛΥΧΩΡΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ
(Ιπποκράτους 118, Αθήνα).

Λίγους μήνες μετά την έναρξη της δικαστικής έρευνας και τις προφυλακίσεις ηγετικών στελεχών της Χρυσής Αυγής, ο δημόσιος διάλογος έχει απομακρυνθεί από το νεοναζιστικό φαινόμενο. Την ίδια ώρα, η δημοσκοπική αποτύπωση του ναζιστικού μορφώματος παραμένει πολύ υψηλή.
Οι συμμετέχοντες θα συζητήσουν για τις ρίζες του φαινομένου και τη σχέση αντιπροσώπευσης που έχει οικοδομηθεί με τμήμα του κοινωνικού σώματος. Θα διερευνήσουν αποτυπώσεις των ιδεών περί εθνοφυλετικής καθαρότητας στον λόγο και τα έργα του πολιτικού προσωπικού και ίχνη της διάχυσης αυτών των ιδεών σε άλλα πεδία του δημόσιου χώρου. Στη συζήτηση θα εξεταστούν οι προοπτικές του ελληνικού νεοναζισμού λίγους μήνες πριν από τις εκλογές που μπορεί να σηματοδοτήσουν  μια ακροδεξιά, ξενοφοβική αντιευρωπαϊκή στροφή ολόκληρου του ευρωπαϊκού οικοδομήματος.

Θα μιλήσουν οι bloggers
Απόστολος Φωτιάδης, δημοσιογράφος (apostolisfotiadis.wordpress.com)
Μιχάλης Παναγιωτάκης, δημοσιογράφος-webmaster στην εφημερίδα ΑΥΓΗ
Σπύρος Παπαδόπουλος (tovytio.wordpress.com/)
Κωνσταντίνος Πουλής, συγγραφέας (pouliskonstantinos.blogspot.gr)

Συντονίζει ο Κωστής Παπαϊωάννου.

ΧΟΡΗΓΟΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ Τα «καθαρά χέρια» της Χρυσής Αυγής
«Αυτά τα χέρια μπορεί καμιά φορά να χαιρετούν έτσι, αλλά είναι καθαρά χέρια. Δεν είναι βρόμικα, δεν έχουν κλέψει».
Όταν ο Αρχηγός της Χρυσής Αυγής είπε αυτά τα λόγια χαιρετώντας φασιστικά, όλοι στάθηκαν στην απροσχημάτιστη παραδοχή της φασιστικής του ταυτότητας. Λίγοι επισήμαναν πως το «ακόμα και φασίστες ή νεοναζί, αλλά πάντως καθαροί και έντιμοι» αποτελεί κεντρικό άξονα επικοινωνίας της Χρυσής Αυγής. Η καθαρότητα αποτελεί κομβικό σημείο στην πρόσληψη του ναζιστικού φαινομένου γενικά, και του ελληνικού νεοναζισμού ειδικά∙ διατρέχει κάθε πτυχή του λόγου και της πράξης του.

Το βιβλίο αυτό εξετάζει: τη λειτουργία της Χρυσής Αυγής ως «εθνικού απολυμαντικού», παρακολουθώντας την εκρηκτική πορεία ανόδου μέχρι τις συλλήψεις του αρχηγού και στελεχών της∙ την καθολική επέκταση του νεοναζισμού που επιχειρεί να μην αφήσει καμιά γωνιά του δημόσιου βίου ανέλεγκτη και «ύποπτα ακάθαρτη»∙ τα επικίνδυνα «λοιμώδη νοσήματα» στην εκπαίδευση, την τέχνη, τη διανόηση∙ τους στόχους της εκκαθάρισης και τη βίαιη τελετουργία των ταγμάτων εφόδου∙ την ώσμωση των νεοναζί με την αστυνομία∙ την επέκταση στον δημόσιο χώρο με πρακτικές Μαφίας. Με λίγα λόγια, σκιαγραφείται ο διάχυτος εκφασισμός του κοινωνικού σώματος και η υιοθέτηση της ακροδεξιάς ατζέντας  από μέλη του πολιτικού προσωπικού. 

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΩΣΤΗ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ
Ο Κωστής Παπαϊωάννου είναι Πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου από το 2006 και διετέλεσε επί σειρά ετών Πρόεδρος του ελληνικού τμήματος της Διεθνούς Αμνηστίας. Συμμετείχε στην ίδρυση του Δικτύου Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας. Αρθρογραφεί τακτικά στον έντυπο και ηλεκτρονικό τύπο και διατηρεί το blog www.antiphono.wordpress.com. Εργάζεται ως φιλόλογος στην Ελληνογαλλική Σχολή Αγίας Παρασκευής.

31.12.13

Διαφημίσεις, στην εποχή της κρίσης



Προσωπικά, ποτέ δεν αγάπησα την διαφήμιση, ιδίως την τηλεοπτική. Αυτή η οργανωμένη φενάκη, η τέχνη της εξαπάτησης, το ψεύδος της καταναλωτικής ευδαιμονίας, οι ηθοποιοί που ντύνονταν οδοντογιατροί ή μηχανικοί για να πουλήσουν πραμάτεια με προσποιητή αυθεντία: όλη η κουλτούρα της οργανωμένης παραπλάνησης μου ήταν και παραμένει απεχθής. 

Από το ξέσπασμα της κρίσης και μετά όμως νιώθω πλέον φυσική, σωματική αποστροφή στη θέα τηλεοπτικών διαφημίσεων. Στο ελάχιστο που παρακολουθώ τηλεόραση κοιτάζω με φρίκη αυτό τον χορό ψυχωτικής καταναλωτικής χαράς που γεμίζει τις οθόνες εν μέσω της πάνδημης κατάθλιψης και παγωμάρας - μεταφορικής και κυριολεκτικής. Ευτυχείς χρήστες κινητής τηλεφωνίας, σαν να διαφημίζουν παραισθησιογόνα, παρουσιάζονται σε ένα παράλληλο κόσμο όπου καμία κρίση δεν τους αφορά παρά μόνο ενθουσιάζονται για την παραμικρή δυνατότητα επιπλέον γραπτών μηνυμάτων· αυτοκινητόβιοι ερήμην κάθε άγχους κατάθεσης πινακίδων (ή και πλαστογράφησής τους βεβαίως) και τεκμηρίου, μηδέ περί της τιμής της βενζίνης έγνοια, ζουν την οδηγική νιρβάνα μέσα σε κονσερβοκούτι που κάνει λίγο πάνω (ή περισσότερο) από το μέσο ετήσιο οικογενειακό εισόδημα πλέον στη χώρα· παράτολμοι επιχειρηματίες και υποθετικοί αγοραστές κατοικίας σπεύδουν τρισευτυχισμένοι και με εμπιστοσύνη στο Ελληνικό Τραπεζικό Σύστημα, το "διασωθέν" υπό πελατών τε και αδεκάρων και χρεωκοπήσαν, να πάρουν και άλλα δάνεια, σαν να τα δίνουν τσάμπα, σαν να μην έχει υπάρξει τίποτα το σοβαρότερο από το 2007 και μετά στον ορίζοντα που να οδηγεί σε αλλαγή στάσης ως προς τα χρηματοοικονομικά παρά μόνο ίσως στην ανάγκη λίγο συντηρητικότερης έκθεσης στον δανεισμό. Αυτές τις ημέρες μάλιστα, ο Σάντα Κλόουζ, ο Ρούντολφ το ελαφάκι και και όλη η κομπανία των μυθικών χριστουγεννιάτικων μαρκετιστών που επιπίπτει επί των οθονών και των πόλεων, χρόνια τώρα, προσπαθώντας να μεγιστοποιήσει τις εορταστικές πωλήσεις, κάνουν απεγνωσμένες προσπάθειες αναζωπύρωσης του εσβησμένου, λόγω έλλειψης χρηματικού καυσίμου, παραδοσιακού κινητήρα της κατανάλωσης: της Γεννήσεως του Θεανθρώπου.
Έπρεπε να πέσει αυτή η πάγκοινη μαυρίλα και απόγνωση στην κοινωνία, να φτάνουμε σπίτια μας περνώντας πάνω από άστεγους - όσοι έχουμε ακόμα στέγη - για να γίνει ο διαφημιστικός κόσμος από ενοχλητικός, εφιαλτικός. Τους μόνους ανθρώπους που γελάνε συστηματικά στη χώρα τους βλέπεις πια στις διαφημίσεις. Είναι τέτοια η δυσαρμονία του δαιμονικά χαμογελαστού αυτού κόσμου με την έξω πραγματικότητα, που οι πρωταγωνιστές τους μοιάζουν σα να έχουν κάποιο βαρύ ψυχολογικό πρόβλημα ή σαν να ειρωνεύονται τους τηλεθεατές.
Μέχρι πρότινος όλο αυτό το βλαβερό παραμύθι ήταν μαζορέτα και προαγωγός μαζί της καταναλωτικής παραζάλης που έγινε πρότυπο στη χώρα - όπως σε όλο τον κόσμο. Ήταν η πολιτιστική εκφώνηση του καπιταλισμού, η μόνη πραγματική αγκιτ-προπ του. Όμως οι καιροί είναι δύσκολοι και το παραμύθι τελειώνει, και μόνο σαν άκαρδη φάρσα μπορεί κανείς να προσλάβει το πρόταγμα της κατανάλωσης καθώς δεν υπάρχει πια η μάζα που θα διανοηθεί έστω να οργανώσει τη ζωή της γύρω από αυτήν. Πολλές διαφημίσεις μοιάζουν να καλούν σε έναν κόσμο που έχει την τόση σχέση με την βιωμένη πραγματικότητα των θεατών τους όση έχουν οι σαπουνόπερες που έχουν σα θέμα τις ζωές Αμερικανών εκατομμυριούχων με τους θεατές τους στις καλύβες του Τρίτου Κόσμου. Η χλιδάτη διαφήμιση αυτή τη στιγμή μπορεί να θέλει να δρα ίσως ως παραμυθία φανταστική, ένα είδος παραδείσιου επέκεινα που μόνο η πίστη και οι θεοί της αγοράς, μεγάλη η χάρη τους, μπορούν να προσφέρουν σε χρόνο αόριστα μελλούμενο. Ή μπορεί να κινείται στην ίδια ρητορική της καταναλωτικής φρενίτιδας από αδράνεια. Εμένα πάντως, και όχι μόνο φαντάζομαι, μου δημιουργούν την επιθυμία να πετάξω την συσκευή της τηλεόρασης από το παράθυρο.
Τα αποτυπώματα της κρίσης προφανώς ακουμπούν και την ίδια την διαφήμιση, ίσως γιατί αρχίζει κανείς να σκέφτεται τι υπάρχει πίσω από την κάθε παραγωγή: Πόσα πληρώνουν τους ηθοποιούς και τους κομπάρσους για να γελάνε και να χαριεντίζονται; Φιλοδωρήματα φαντάζομαι. Πόσες στην ευχή είναι οι οικογένειες που σκοπεύουν να αγοράσουν καινούριο αυτοκίνητο μέσα στο 2014; Πόσοι εργαζόμενοι χωρίς εργασιακά δικαιώματα και σε πλήρη επισφάλεια κρύβονται πίσω από τα μανιακά χαμόγελα των εταιρειών κινητής και παρόχων διαδικτύου - και όχι μόνο; Οι εργαζόμενοι των 700 ευρώ και κάτω, η πλειονότητα των ήδη εργαζομένων, των εταιρειών που διαφημίζονται μπορούν να χωρέσουν στο επίπεδο κατανάλωσης που επιθυμούν προκειμένου να έχουν πωλήσεις; Τα κανάλια στα οποία μεταδίδονται οι διαφημίσεις γιατί συνεχώς αποφεύγουν να φορολογηθούν για αυτές;
Ξεφτίζει βέβαια παράλληλα και η γκλαμουριά: όλο και περισσότερες διαφημίσεις φτηνές, πρόχειρες και ακαλαίσθητες μετακινούνται από την σχετική ανυποληψία των μεταμεσονύκτιων ωρών (όπου η τηλε-τσόντα των 090 παραμένει βασιλιάς) και των καναλιών "β' διαλογής" (αν υπήρξε ποτέ α' διαλογή) σε ζώνες υψηλής τηλεθέασης των "μεγάλων" αυθαίρετων των τηλεοπτικών συχνοτήτων. Οι "εκπομπές προώθησης" κατακλύζουν το ήδη υποβαθμισμένο πρόγραμμα, που είναι άλλωστε ασορτί με την διαφημιστική χαζοχαρουμενιά: είναι αδύνατον να καταλάβει κανείς ότι η χώρα έχει πρωτοφανή προβλήματα παρακολουθώντας την ενιαία ζώνη infotainment, κουτσομπολιού και σαχλαμαρίσματος (με διαλείμματα άμεσης φιλοκυβερνητικής προπαγάνδας) που είναι σχεδόν όλο το πρόγραμμα όλων των καναλιών, ιδίως μετά την καταστολή της ΕΡΤ.
Από το 1990 και μετά, καθώς η χώρα βυθιζόταν στην βαρβαρότητα της νεοφιλελεύθερης "μεταρρύθμισης" ανατολικού τύπου, στα πλαίσια της κοινωνικής μηχανικής εργολαβίας για την προλείανση του εδάφους προκειμένου να επικρατήσει η λογική της TINA, τέθηκαν σε λειτουργία πολλών ειδών στρατηγικές πολιτιστικής ηγεμονίας. Πέρα από την επίμονη διακήρυξη της οριστικής και τελεσίδικης κατίσχυσης της Αγοράς επί των δημοσίων αγαθών, και της ανάδειξης της ιδιοτέλειας και της απληστίας ως αγαθοεργών κινητήρων της ανάπτυξης, επενδύθηκαν χρήματα και πόροι στην καλλιέργεια της ιδιώτευσης και του ναρκισσισμού σαν πολιτισμικές υποδομές της κατανάλωσης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο η διαφήμιση απέκτησε συμβολική σημασία ως ένα είδος αναπαραστούμενου υπερεγώ μιας κοινωνίας σε χρηματοοικονομικό παραλήρημα, μέσα σε μια καλλιεργημένη φενάκη που προωθούσε την μαζική κατανάλωση και το δανεικό χρήμα ως στοιχεία εκσυγχρονισμού και εξευρωπαϊσμού. Οι μαθημένες συμπεριφορές και τα εξαρτημένα ανακλαστικά φεύγουν δύσκολα, και δύσκολα μπορεί να πει κανείς πως όλο αυτό το αξιακό πακέτο συμπεριφορών και επιβολής "αυτονοήτων" έχει αμφισβητηθεί συνολικά, όμως στην Ελλάδα, όπως και σε όλο τον κόσμο, προϋπόθεση για μια αλλαγή πλεύσης που θα αφορά τόσο τη μεγάλη κλίμακα, όσο και την μικρή καθημερινή κλίμακα, προϋπόθεση ζωής και αξιοπρέπειας, είναι η αμφισβήτηση του καταναλωτικού προτύπου και συνεπώς και της σημαιοφόρου του αισθητικής της διαφήμισης. Ως προς αυτό, η κρίση είναι πράγματι ευκαιρία...