5.12.12

Πατριωτισμός, το τελευταίο καταφύγιο των αχρείων*

Patriot


28/08/12 Εκπρόθεσμη, και άρα άκυρη, η συμφωνία με τη Siemens! 
Από εκεί και πέρα ο Γ. Στουρνάρας δέχθηκε σφοδρά χτυπήματα από τον ΣΥΡΙΖΑ ΕΚΜ για την υπογραφή του. Ισχυρίστηκε ότι στοχοποιήθηκε, ενώ "ήρθα από πατριωτικό καθήκον, μόλις τελειώσω τη δουλειά μου θα αποχωρήσω. Δεν είμαι βρόμικος". Ωστόσο έσπευσε να δώσει πλήρη κάλυψη στον νομικό σύμβουλο του πρωθυπουργού Ιωάννη Καράκωστα, που αποκαλύφθηκε ότι πληρώθηκε το 1998 από τα "μαύρα" ταμεία της Siemens.

«Τώρα θα πρέπει να αξιοποίησουμε αυτή την ευκαιρία που εξασφάλισε με τις θυσίες του ο ελληνικός λαός» πρόσθεσε, επαναλαμβάνοντας ότι η εκταμίευση της πρώτης δόσης θα γίνει στις 13 Δεκεμβρίου. Αναφερόμενος στο πρόγραμμα επαναγοράς ομολόγων, ο κ. Στουρνάρας είπε ότι είναι «πατριωτικό καθήκον».

05/12/2012 «Πατριωτικό καθήκον η καταβολή του τέλους ακινήτων»:
Αίσθηση προκάλεσε η αναφορά του υπουργού οικονομικών στη δικαιοσύνη και συγκεκριμένα στην απόφαση των δικαστών για το χαράτσι ακινήτων μέσω της ΔΕΗ.

«Θα εξαντλήσουμε όλο το νομικό οπλοστάσιο, υπάρχει το πατριωτικό καθήκον όλων μας και των δικαστών και των πολιτών» είπε ο Γιάννης Στουρνάρας, καλώντας ουσιαστικά τους δικαστικούς λειτουργούς να είναι πιο προσεκτικοί στις αποφάσεις που εκδίδουν και έχουν δημοσιονομικές επιπτώσεις.
 *Samuel Johnson

4.12.12

Τα μνημόνια του μέλλοντός μας


Διαβάζω στον Economist το "Greece’s debt burden: How to end the agony" και αυτό στον Bloomberg και ψυχανεμίζομαι μια πιθανή αλλαγή τακτικής, καθώς ακόμα και οι Σοβαρές Πηγές αναγνωρίζουν πως αυτό το κάζο στην Ελλάδα όχι μόνο δεν μοιάζει να βγάζει κάπου, όπως προέβλεπαν προ δύο ετών, αλλά στέλνει την χώρα σε εξαιρετικές περιπέτειες, που μπορεί να έχουν πανευρωπαϊκές επιπτώσεις.

Ο Economist παραπέμπει σαν λύση στο αφρικανικό μοντέλο των Highly Indebted Poor Countries (HIPCs) και στην αναδιάρθρωση του Πολωνικού χρέους στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Η ιδέα είναι η εξής: Επειδή το χρέος είναι αναπόφευκτο να περικοπεί - γιατί όποιος ξέρει αριθμητική και ιστορία ξέρει πως είναι μη-βιώσιμο - καλό είναι να χρησιμοποιηθεί η αναγκαστική αναδιάρθρωσή του σαν εργαλείο για την παγίωση των ήδη ειλημμένων νεοφιλελεύθερων "μεταρρυθμίσεων". Έτσι η Ελλάδα θα συνεχίσει την λιτότητα και την μετατροπή της σε χώρα του μισο-τρίτου κόσμου, όχι υπό την απειλή μαστιγίου, αλλά υπό την υπόσχεση ενός υποτιθέμενου καρότου. To καρότο αυτό θα έχει το επιπρόσθετο πλεονέκτημα ότι θα επιφέρει μια μερική βελτίωση της κατάστασης αρκετών (από μηδενικό εισόδημα στα 4-5 εκατοστάρικα π.χ. τον μήνα) πιθανώς με κάποια βασική κοινωνική υποδομή επιπέδου φτωχοκομείου (καθώς η "προστασία των πιο ευάλωτων" είναι ο κωδικός της διάλυσης του καθολικού κράτους πρόνοιας πλέον), θα δημιουργήσει μια μερίδα κερδισμένων και θα ενισχύσει τους ντόπιους ολιγάρχες και τραπεζίτες (με μια επιφύλαξη για τους δεύτερους) που, από κοινού με τις πολυεθνικές και τις ελίτ γενικότερα του "πυρήνα" της ΕΕ, θα πέσουν πάνω στα διάφορα υπό ιδιωτικοποίηση φιλέτα και θα απομυζούν τον πρώην δημόσιο πλούτο, εκμεταλλευόμενοι τα πάμφθηνα και νομικά απροστάτευτα εργατικά χέρια που θα δουλεύουν για αυτούς.

Το επιθυμητό αποτέλεσμα, είναι η σταθεροποίηση της "ασιατοποιημένης" Νοτίου Ευρώπης, σαν αποικίας χρέους του πυρήνα της ΕΕ, η επανώθησή της στην καπιταλιστική περιφέρεια, με τριτοκοσμικές ανισότητες και υποτυπώδες κράτος πρόνοιας, ελπίζοντας πως μια τέτοια "σταθεροποίηση" στον κοινωνικό πάτο, με κοινωνική δομή κεντροαμερικανικής μπανανίας, θα επιτρέψει την παραμονή στην εξουσία των διεφθαρμένων ελίτ-πελατών της και θα αποτελέσει το πρώτο βήμα για την αντίστοιχη περαιτέρω αμερικανοποίηση των κοινωνιών του Ευρωπαϊκού Βορρά. Μια διαδικασία που βρίσκεται άλλωστε σε πλήρη εξέλιξη

Μια τέτοια πολιτική θα ήταν η ορθολογική αν είχαμε να κάνουμε με έναν συγκροτημένο μονολιθικό αντίπαλο, που θα έβλεπε τα πράγματα από την σκοπιά των συμφερόντων ας πούμε μιας πανευρωπαϊκής ελίτ. Όμως υπάρχουν αρκετά σημάδια πως στην πραγματικότητα οι αποφάσεις στην ΕΕ λαμβάνονται με πολλά και ποικίλα συγκυριακά κριτήρια, με κορυφαίο αυτή τη στιγμή την έκβαση των Γερμανικών εκλογών. Η αφήγηση που έχει πωληθεί επιτυχώς στους Γερμανούς πολίτες για τον Νότο, μια αφήγηση την οποία έχουν ενστερνιστεί και εκείνοι που την δημιούργησαν, στενεύει τα περιθώρια ελιγμών ενώ ουσιαστικά είναι εμπόδιο σε οιαδήποτε εύλογη κίνηση διασφάλισης της ύπαρξης ακόμα της ευρωζώνης. Οπότε το τέρας δεν είναι ακριβώς έλλογο, δεν έχει μια φωνή και η τακτική του είναι πάντα "ad hoc". Πιθανώς ένα τρωτό σημείο.

Από μια άποψη όμως ίσως αυτό δεν έχει τελικά κομβική σημασία. Πάνω σε οιαδήποτε έκβαση είναι έτοιμοι να κτίσουν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο την μηχανή αύξησης της εισοδηματικής ανισότητας, της επιστροφής στην "χρυσή εποχή" των σατανικών μύλων. Η λιτότητα μεταφέρει μέσα της την ίδια τη στρατηγική της. Όπως λέει και ο Bill Mitchell:

"... Όμως, η επιβολή δημοσιονομικής λιτότητας σε πολλές χώρες στην σημερινή κρίση θα εξασφαλίσει όχι μόνο πως οι σημερινές απώλειες [στο βιοτικό επίπεδο των ασθενέστερων και επισφαλέστερων εργαζομένων] θα είναι τεράστιες, αλλά και πως οι συνθήκες εργασίας που απολάμβαναν μέχρι τώρα θα χαθούν για πάντα. Χρόνια, δεκαετίες, κατακτήσεων που αποκτήθηκαν με κόπους από τους εργατες εξατμίζονται στον βωμό της λιτότητας
Δεν προκαλεί έκπληξη. Οι νεοφιλελεύθεροι χρησιμοποίησαν την παρατεταμένη κρίση για να ξαναεπιβάλουν το δικό τους πρόγραμμά μεταφοράς εισοδήματος και πλούτου προς τις ελίτ και να βάλουν το τελευταίο καρφί στο φέρετρο του κράτους - πρόνοιας. Αυτή είναι η ατζέντα τους και όλα τα χρηματοοικονομικά αλαμπουρνέζικά - για την επικείμενη χρεοκοπία και την εξέγερση των αγορών ομολόγων - δεν είναι παρά ένα προπέτασμα καπνού για τις πιο φιλοχρήματές τους φιλοδοξίες"

Στο βαθμό που θα τα θεωρήσουμε όλα αυτά μοιραία και αναπόφευκτα, τότε αναπόφευκτα θα συμβούν και θα οδηγήσουν σε μια ασταθή κατάσταση αυξανόμενου αυταρχισμού και κοινωνικής βαρβαρότητας, με αλλεπάλληλες εκρήξεις σε όλον τον κόσμο, πολύ πέρα από τον Ευρωπαϊκό Νότο.
Τα περιθώρια ελιγμών και αντίδρασης  στενεύουν. Ας τελειώνουμε με την δικτατορία του παρασιτικού 1%, κι ας αρχίσουμε από εδώ. Σύντομα.

28.11.12

Δόσεις, πρέζα και ΔΝΤ

H πρόβλεψη για την ανάπτυξη στην Ελλάδα στην οποία βασίζεται η εκτίμηση του ΔΝΤ/τρόικας ότι το Ελληνικό χρέος θα είναι "βιώσιμο" στο 124% του ΑΕΠ σε τρία τέρμινα (ή σε δέκα χρόνια που από πλευράς δυνατοτήτων πρόβλεψης είναι το ίδιο πράγμα) είναι η εξής - και παρακαλώ μη γελάτε:


Ήτοι "το μόνο που θα επιτρέψει κάποια διαγραφή χρεών της χώρας στο μέλλον είναι η επίτευξη ενός απίστευτου πλεονάσματος ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και αύξηση του ΑΕΠ κατά ένα απίθανο 4,5% ετησίως" (για δέκα χρόνια) - όπως λένε και οι ακαταπόνητοι αριθμομαθείς αντιδραστικοί στο Zerohedge. Η θεαματική αυτή εκτόξευση των ρυθμών ανάπτυξης και του ΑΕΠ μπορεί να προέλθει εκ πρώτης όψεως μόνον από την εξαγωγή μονοκέρων, νεραϊδών και καλικαντζάρων. Άλλος δρόμος δεν φαίνεται να υπάρχει καθότι οι μυθικοί ρυθμοί ανάπτυξης απαιτούν και ανάλογα μυθικές εξαγωγές. Αλλά δεν είναι έτσι.

Νέες ευκαιρίες μη-κρατικοδίαιτης επιχειρηματικότητας

Μελλοντική σκηνή υγιούς επιχειρηματικότητας από την περιοχή Τυμπακίου Κρήτης... Και επί τη ευκαιρία, να πάψει επιτέλους και αυτή η στρέβλωση της αγοράς που προκαλεί η κρατική απαγόρευση της παιδικής εργασίας
Το ίδιο το IMF υποβαθμίζει στις (συστηματικά άστοχες και αισιόδοξες ούτως ή άλλως) προβλέψεις του τις προοπτικές ανάπτυξης της Παγκόσμιας Οικονομίας, όπως κάνει και ο ΟΟΣΑ. Οπότε σύμφωνα με το σχέδιο, η ομαλή εξέλιξη του οποίου αποτελεί όρο για την συνέχιση του προγράμματος, εμείς θα αναπτυσσόμεθα εξωστρεφώς εξάγοντας σε τεράστιες ποσότητες (διότι με βάση τις πολιτικές που είναι προϋπόθεση για την λήψη της δόσης η ανάκαμψη κατηγορηματικά δεν πρέπει να έρθει με τόνωση της εσωτερικής ζήτησης) κάτι που χώρες που θα προσπαθούν να περιορίσουν τις εισαγωγές τους - μεταξύ των οποίων οι βασικοί εμπορικοί μας εταίροι - για κάποιο λόγο θα το θέλουν τρελά και δεν θα σταματούν να το εισάγουν. Άρα πέρα από την εκτροφή μυθολογικών θηραμάτων και τις μυθοκαλλιέργειες γενικότερα, η μόνη ιδέα που θα μπορούσε να εκπληρώσει τις μαγικές προϋποθέσεις για τις κρίσιμες περαιτέρω δόσεις και το κούρεμα των χρεωστουμένων, θα ήταν η μετατροπή της Ελλάδας σε νέο Αφγανιστάν, παγκόσμιο κέντρο παραγωγής, διακίνησης και λαθρεμπορίου ναρκωτικών, αλλά ιδίως ηρωίνης. Προφανώς αυτό υπονοεί εμμέσως και το ΔΝΤ.

Οι προϋποθέσεις υπάρχουν. Σύμφωνα με πολλές ενδείξεις ήδη σημαντικότατοι Έλληνες επιχειρηματίες ασχολούνται από πολλών ετών με την εμπορία, και η διευκόλυνση μέσω κινήτρων της νόμιμης επέκτασής τους στην καλλιέργεια και την συσκευασία θα τους ενίσχυε περαιτέρω μέσα σε ένα δύσκολο περιβάλλον διεθνούς ανταγωνισμού. Έτσι θα δοθούν ευκαιρίες απασχόλησης σε μεγαλογεωργούς, γκάνγκστερ και βαποράκια ανά την επικράτεια - ομάδες που αποτελούν άλλωστε δημογραφικά, προπύργια της πάσης φύσεως ακροδεξιάς στη χώρα μας - στατιστικά μιλώντας - και έτσι θα ενισχυθεί και το κυβερνών κόμμα. Ταυτόχρονα, οι δυναμικοί ντόπιοι narcoenterpreneurs, εκμεταλλευόμενοι το λαθρεμπορικό δίκτυο που θα έχουν στήσει, θα μπορούν να επεκταθούν εύκολα σε παράλληλες διαμετακομιστικές δραστηριότητες: όπλα, καύσιμα (όπου και εκεί υπάρχει τεράστια ιθαγενής τεχνογνωσία και εμπειρία), γυναίκες για τράφικινγκ, μετανάστες στη Δύση κτλ. Συνολικά πρόκειται για τεράστιο κύκλο εργασιών που στην κυριολεξία με ελάχιστη βοήθεια από το κράτος θα μπορούσε να επανεκκινήσει την σκουριασμένη και αγκυλωμένη από τον κρατισμό Ελληνική οικονομία, σε όλα τα επίπεδα: από το βαποράκι, μέχρι την μικρομεσαία εταιρεία μπράβων, και από την πορνεία μέχρι την μικροκαλλιέργεια. Μετά, με τις προσόδους από την δραστηριότητα αυτή, θα τονωθούν και άλλοι κλάδοι, πιο παραδοσιακοί, της οικονομίας μας. Έτσι η οικονομική φαυλότητα θα οδηγήσει παραδόξως (τα έχει αυτά τα παράδοξα η αόρατος χειρ) σε έναν ενάρετο κύκλο ανάπτυξης και ευημερίας - αν όχι για όλους ή τους περισσότερους, για αρκετούς τέλος πάντων, ώστε να στηρίξουν παντοίω τρόπω την κυβέρνηση, που είναι και το ζητούμενο προκειμένου να παγιωθεί η μετατροπή της χώρας μας σε νεοφιλελεύθερη ντίσνεϊλαντ μαύρης εργασίας σε βάθος δεκαετιών.

Προϊόν νοσηρής φαντασίας, θα πείτε, το παραπάνω "σχέδιο"; Ναι, βεβαίως αλλά όχι τόσο νοσηρό ούτε τόσο εξωπραγματικά φανταστικό όσο το μνημειώδες διάγραμμα που βρίσκεται στην κορυφή του ποστ και που αποτέλεσε την προσχηματική αλλά επίσημη βάση για την απόφαση συμμετοχής του ΔΝΤ στο Ελληνικό πρόγραμμα, καθώς το οδήγησε στην διαπίστωση πως το Ελληνικό χρέος ήταν τελικά βιώσιμο. Διότι δεν έχουν πια καμιά αναστολή ακόμα και την αριθμητική να διαψεύσουν...

Επίμετρον: Αν θέλει κάποιος να καταλάβει τι συνέβη όντως στο χθεσινό Eurogroup ας ρίξει μια ματιά στην ανταπόκριση του Γιώργου Δαράτου από τις Βρυξέλλες

15.11.12

Το όπλο της λανθασμένης πρόβλεψης - επίμετρον Alpha


Καθόμουν και έγραφα για την επιτελεστικότητα των διαφόρων οικονομετρικών προβλέψεων με βάση τις μηδαμινές προγνωστικές επιδόσεις των συνιστωσών της τρόικα/κυβέρνησης ενώ μόλις προ ενός μηνός η Alpha Bank τα έλεγε ξεκάθαρα:
"Πρέπει να γίνει κατανοητό... ότι η πρόβλεψη από την Κυβέρνηση και από το ΔΝΤ για νέα μεγάλη πτώση του ΑΕΠ της χώρας το 2013 και το 2014 δεν είναι μια απλή άσκηση επί χάρτου ή οικονομετρική εκτίμηση που απλώς καταγράφει αμερόληπτα τις τάσεις στην οικονομία, δοθείσης της εμπειρίας του παρελθόντος και της οικονομικής πολιτικής που ακολουθείται. Οι προβλέψεις αυτές έχουν τεράστια σημασία και σε μεγάλο βαθμό προσδιορίζουν τις εξελίξεις που πρόκειται να συμβούν στην οικονομία. Αυτό συμβαίνει ιδιαίτερα στην περίπτωση της Ελλάδος που ήδη προέρχεται από μια πολύχρονη συνεχώς διογκούμενη ύφεση στην οποία η κάθε οικονομική μονάδα (νοικοκυριό, επιχείρηση, επενδυτής, εργαζόμενος, άνεργος, σπουδαστής) αναμένει με αγωνία κάποια ένδειξη για το πότε θα τελειώσει αυτό το «μαρτύριο»"... Με τις προβλέψεις που υιοθετούνται σηματοδοτείται ότι δεν θα πρέπει πλέον να αναμένεται καμία ευνοϊκή εξέλιξη, πχ. στην υλοποίηση του προγράμματος αποκρατικοποιήσεων στην Ελλάδα. Προβλέψεις αυτού του είδους προειδοποιούν κάθε επίδοξο επενδυτή στην Ελλάδα ότι αν τολμήσει να επιχειρήσει στη χώρα μας το μόνο που θα αντιμετωπίσει στην επόμενη 10ετία θα είναι καμένη γη
Η Alpha Bank, κάνει μερικές ενδιαφέρουσες επισημάνσεις στην έκθεση, και είναι λίγο εκτός της κύριας γραμμής, αλλά ευθέως λέει, σε ελεύθερη μετάφραση, ότι "δεν κανουμε προβλέψεις για να προβλέψουμε, αλλά κάνουμε προβλέψεις ως τμήμα της πολιτικής μας. Και δεν ψεύδεστε αρκετά και χαλάτε το κλίμα, ενώ αν λέγατε ακόμα πιο εξωπραγματικά νούμερα, ίσως να έπιαναν σαν ξόρκια και μάγευαν τον κόσμο των επενδυτών"

Υπό αυτό το πρίσμα μπορεί κανείς να κατανοήσει τα σχετικά πορίσματα της Alpha καλύτερα: έτσι τον Ιούνιο του 2010 έλεγε σε έκθεσή της:
Η Alpha Bank προβλέπει ότι το ονομαστικό ΑΕΠ το 2010 θα αυξηθεί κατά 0,8% έναντι προβλέψεων της τρόικας για πτώση 2,8%. Εκτιμά ακόμη ότι η μείωση του ελλείμματος της γενικής κυβέρνησης θα διαμορφωθεί σε επίπεδα κάτω του 8,1% του ΑΕΠ και σε συνδυασμό με την αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ, φαίνεται ότι το χρέος της γενικής κυβέρνησης δεν θα ξεπεράσει το 128% του ΑΕΠ έναντι 133% που προβλέπει η τρόικα.
(Υπενθυμίζω πως η τελική εκτίμηση για το 2010 ήταν -4,9%)

Ενώ ανάλογα, πιστή στις αντιλήψεις της, η Alpha Bank προέβλεπε τον Μάιο του 2011:
Η πτώση του ΑΕΠ της Ελλάδας το 2011 μπορεί να περιορισθεί σε επίπεδα κάτω από το 2,5% συμβάλλοντας και στη δημοσιονομική προσαρμογή που επιδιώκεται κατά το τρέχον έτος, εκτιμά η Alpha Bank στο εβδομαδιαίο δελτίο οικονομικών εξελίξεων.
(-7,1% στο ΑΕΠ έγραψε το κοντερ το 2011, όπως είπαμε)

Οπότε οι τελευταίες προβλέψεις της Alpha Bank θα πρέπει να αντιμετωπιστούν υπό το φως όλων των παραπάνω:
Για πρωτογενές πλεόνασμα ύψους 1 δισ. ευρώ το 2012 και "μαξιλάρι" 3 δισ. στον προϋπολογισμό του 2013 κάνουν λόγο οι οικονομολόγοι της Alpha Bank στο εβδομαδιαίο δελτίο της τράπεζας
Όπως βλέπουμε οι παλιότερες αποδόσεις των μοντέλων της Alpha Bank δεν επηρεάζουν την σημερινή χρήση τους και παρότι εκπεφρασμένα έχει δηλώσει η ίδια η τράπεζα πως οι προβλέψεις της είναι εξορκισμοί μάλλον παρά προσπάθειες εκτίμησης των μελλοντικών εξελίξεων, εξακολουθούν να αναφέρονται και να κυκλοφορούν ως τέτοιες. Διότι, όπως θα έλεγαν και στην Alpha Bank, αν δεν έχεις νέα ευχάριστα να πεις, καλύτερα να μη μας πεις κανένα...

Υ.Γ για μια ευρύτατη γενίκευση του προβλήματος δείτε: V for Valis: "Oops, I Did It Again!..."

14.11.12

Η ανταγωνιστικότητα και ο Αντώνης Σαμαράς

Ανεβαίνει η ανταγωνιστικότητα της Ελληνικής οικονομίας διαβεβαιώνει ο φερόμενος ως επόμενος εκπρόσωπος Τύπου της κυβέρνησης

Αντώνης Σαμαράς κατά την συζήτηση του προϋπολογισμού:
«Η ανταγωνιστικότητα της Ελληνικής οικονομίας δείχνει σαφή σημάδια βελτίωσης. Σας ανέφερα προχθές ότι η Ελλάδα ανέβηκε 11 θέσεις από πέρσι στη διεθνή κατάταξη ανταγωνιστικότητας… Στη διεθνή κατάταξη των χωρών, σύμφωνα με το δείκτη επιχειρηματικού περιβάλλοντος, η Ελλάδα βελτιώθηκε ακόμα περισσότερο: κατά 22 θέσεις σε σχέση με πέρσι!»
Αυτά ανέφερε ο πρωθυπουργός σχετικά με τη θεαματική βελτίωση της Ελληνικής ανταγωνιστικότητας, υποτίθεται, εκθέτοντας τους συμβούλους του και τους λογογράφους του: Αναφέρεται προφανώς στην Έκθεση Doing Business 2013, της Παγκόσμιας Τράπεζας και του IFC.
Υπάρχουν όμως δύο λάθη σε αυτή την πρόταση: πρώτον, η έκθεση αυτή δεν αναφέρεται στην ανταγωνιστικότητα παρά μόνον ίσως έμμεσα. Η έκθεση, κατά την Παγκόσμια Τράπεζα «αξιολογεί τις ρυθμίσεις που επηρεάζουν τις τοπικές εταιρείας σε 185 οικονομίες και σε 10 πεδία επιχειρηματικών κανονισμών, όπως η έναρξη μιας επιχείρησης, η επίλυση χρεοκοπιών και οι διασυνοριακές συναλλαγές». Αυτό λέγεται ίσως «επιχειρηματικό κλίμα για μικρομεσαίες επιχειρήσεις» , αλλά πουθενά η έκθεση δεν ισχυρίζεται πως πρόκειται για «ανταγωνιστικότητα» - ίσα-ίσα στο κείμενο της έκθεσης παρουσιάζεται η συσχέτιση του δείκτη αυτού με τον δείκτη ανταγωνιστικότητας της Παγκόσμιας Τράπεζας – έναν άλλο δείκτη δηλαδή.

Το δεύτερο είναι πως και η 11η θέση και η 22η θέση αναφέρονται… στην ίδια έκθεση! απλά η πρώτη βελτίωση αφορά τα αναθεωρημένα στοιχεία για την Ελλάδα σύμφωνα με τα οποία η Ελλάδα ήταν πέρυσι τελικά στην 89η θέση στην κατάταξη αυτή, ενώ η δεύτερη αφορά την βελτίωση με βάση την μη-αναθεωρημένη κατάταξη.

Τι συμβαίνει όμως με την πραγματική έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας για την ανταγωνιστικότητα; Όπως έχουμε αναφέρει στην Αυγή προ δύο μηνών, η Ελλάδα έχει επιδεινώσει την θέση της και στην έκθεση Global Competitiveness Report του 2012-13, κατά μία θέση (96η από 95η το 2011) σε μια σταθερά πτωτική πορεία τα τελευταία χρόνια . Δεν είναι μάλιστα η μόνη έκθεση ανταγωνιστικότητας που δείχνει ακριβώς την ίδια τάση: Στo World Competitiveness Yearbook της IMD για το 2012, η Ελλάδα εμφανίζεται να υποχωρεί δύο θέσεις και να φτάνει στην προτελευταία θέση μεταξύ 59 χωρών.

Δεν είμαστε καθόλου σίγουροι για την αξία τέτοιων κατατάξεων πολλώ δε μάλλον που συνήθως είναι εργαλεία προώθησης μιας νεοφιλελεύθερης ατζέντας. Αν όμως τις παίρνει κανείς σοβαρά, καλό θα είναι να ξέρει για τι πράγμα μιλά και σε τι άναφέρεται, ιδίως όταν είναι ο πρωθυπουργός της χώρας και μιλάει στην βουλή…

(Δημοσιεύθηκε σήμερα στην Αυγή

12.11.12

Το όπλο της λανθασμένης πρόβλεψης

Επ' αφορμή της νικηφόρου μάχης του πακέτου λιτότητας και της σίγουρης επιστημοσύνης με την οποία ο Υπουργός Οικονομικών μετέφερε την αισιοδοξία του, ας εξετάσουμε τις βάσεις της και την προϊστορία των επισήμων εκτιμήσεων για την πορεία της Οικονομίας της χώρας μας στα χρόνια της κρίσης:

Sins of Commission

Από το Real World Economics Review, o Jesse Frederik, στο άρθρο του "Folly from Olly. The disasterous quality of the economic predictions of the European Commission" κάνει την παρακάτω παρατήρηση σε ότι αφορά τις προβλέψεις της Κομισιόν για τις επιδόσεις της Ελληνικής οικονομίας, κατά την διάρκεια του Μεγάλου Ελληνικού Κραχ, την οποία μετάφρασα στα Ελληνικά (χωρίς την άδεια του συγγραφέα, ελπίζω στην κατανόησή του λόγω της πιεστικής επικαιρότητας):



 Στον πίνακα παρουσιάζονται οι πέντε ενημερώσεις της εκτίμησης της Κομισιόν, κατά την διάρκεια του έτους με την πρώτη να δημοσιεύεται την άνοιξη της προηγούμενης από την εκτιμώμενη χρονιά. Σημειώνω πως η τελευταία επικαιροποίηση των δεδομένων για το ΑΕΠ από την ΕΛΣΤΑΤ εκτιμά πλέον στα -7,1% την συρρίκνωση του Ελληνικού ΑΕΠ για το 2011.


Incredibly Mediocre Forecasts

Ήταν ίσως καλύτερες οι επιδόσεις του ΔΝΤ; Όχι ακριβώς: Ιδού οι προβλέψεις του το 2009 για τα επόμενα χρόνια:


Ενώ για την ανεργία προεβλεπαν:
2009: 9.4 | 2010: 11.8 | 2011: 14.6 | 2012: 14.8 | 2013: 14.3 | 2014: 14.1 | 2015: 13.4

Τον Σεπτέμβρη του 2010 οι προβλέψεις του ΔΝΤ είχαν εξελιχθεί ως εξής:


Με πρόβλεψη για ανεργία ίδια με εκείνη του προηγούμενου έτους:

Τον Μάρτιο του 2011, πρόβλεψη για ΑΕΠ:


Μ

Με πρόβλεψη ανεργίας:
2010: 12.2 | 2011: 12.4 | 2012: 14.8 | 2013: 15.0 | 2014: 14.5 | 2015: 13.8 | 2016: 11.6

Το πλήρες πακέτο της χρονικής σειράς των προβλέψεων του ΔΝΤ για την Ελληνική οικονομία, παρουσιάζεται στο Alphaville υπό την αμφισβητήσιμη εκτίμηση ότι το ΔΝΤ γίνεται καλύτερο στις προγνώσεις του... (Οι πίνακες εδώ)



Πάμε Στοίχημα Μακροικονομικοί Δείκτες: Στον Κουβά

Το Ελληνικό Υπουργείο Οικονομικών μέσω των προϋπολογισμών του κράτους επιχειρούσε και αυτό υποτίθεται να μετρήσει την επίπτωση των μέτρων που έπαιρνε. Πάνω στις εκτιμήσεις αυτές έκτιζε μάλιστα την οικονομική πολιτική για το επόμενο έτος. Στην προκειμένη περίπτωση την σχετική δουλειά την έχει κάνει ο Παντελής Παντέλογλου στο Press Project, από το άρθρο του οποίου παραθέτω τα εξής:
Στον προϋπολογισμό του 2009 προβλεπόταν αύξηση ΑΕΠ 3%, αύξηση εξαγωγών 5,2%, πληθωρισμός +3,2%, ανεργία 7,3%. Ένα χρόνο αργότερα, ο απολογισμός ήταν κάπως διαφορετικός: ΑΕΠ -1,1% [-3,1%], εξαγωγές -11,8%, πληθωρισμός +1,2%, ανεργία 9%.
Στον προϋπολογισμό του 2010 οι προβλέψεις ήταν: ΑΕΠ -0,3%, εξαγωγές +2,7%, πληθωρισμός +1,4%, ανεργία 10,2%. Ο απολογισμός τα έλεγε αλλιώς: ΑΕΠ -4% [-4,9%], εξαγωγές +1,3%, πληθωρισμός +4,6%, ανεργία 11,6%.
Οι προβλέψεις για το 2011 ήταν: ΑΕΠ -2,6%, εξαγωγές +6,1%, πληθωρισμός +2,2%, ανεργία 14,5%. Όμως, ρε γαμώτο, ο απολογισμός για το 2011 έλεγε άλλα: ΑΕΠ -5,5% [-7,1%], εξαγωγές +3,9%, πληθωρισμός +2,8%, ανεργία 15,2%.
Για το 2012 προβλέφτηκε: ΑΕΠ -2,5%, εξαγωγές +6,4%, πληθωρισμός +0,6%, ανεργία 16,4%. Ωστόσο ο απολογισμός ήταν κάπως διαφορετικός: ΑΕΠ -6,5% [;], εξαγωγές +0,4%, πληθωρισμός +1,2%, ανεργία 23,5%.
Κι έτσι όπως φτάνουμε στο σήμερα, προσέξτε τα δεδομένα: Ο προϋπολογισμός για το 2013 προβλέπει ΑΕΠ -3,8%, εξαγωγές +2,5%, πληθωρισμό +0,7% και ανεργία 24,7%. Ο απολογισμός τι θα μας πει;
Στο παράθεμα πρόσθεσα σε αγκύλες τις επικαιροποιημένες τιμές της ΕΛΣΤΑΤ για τα χρόνια 09-11, ενώ η εκτίμηση του ΠΠ για -6,5% το 2012, ενδέχεται να αποδειχθεί αισιόδοξη...

Με πειραγμένα όργανα

Όλα αυτά τα νούμερα δεν είναι θεωρητικές ασκήσεις επί χάρτου: η συστηματική απόκλιση προς το υπεραισιόδοξο των αρχικών προβλέψεων, επέτεινε τις μετέπειτα "αποκλίσεις" από τις ίδιες εξωπραγματικές αυτές προγνώσεις και γινόταν το μέτρο σύμφωνα με το οποίο "σκλήρυναν" τα εκάστοτε μέτρα που μας έφεραν χαμηλότερα από την Βουλγαρία σε ευημερία, με εξαχνούμενο το ήδη περιορισμένο κράτος-πρόνοια που είχαμε, με εργασιακές σχέσεις Πακιστάν, με κοινωνική κατάρρευση και απόγνωση ταχέως εξαπλωνόμενη...

Δύο εκδοχές υπάρχουν για το προγνωστικό αυτό φιάσκο: 
  • Ή η συστηματική απόκλιση, παγίως προς το "πιο αισιόδοξο", δείχνει πως όλοι οι διοικούντες την χώρα, (από την Κομισιόν, στο ΔΝΤ και ως τον τελευταίο τροχό της αμάξης, της Ελληνική κυβέρνηση) κάτι έχουν καταλάβει τελείως λάθος για την κρίση, τις αιτίες της και την εξέλιξή της, οπότε επείγει να παραδώσουν την θέση τους σε εμπειρικά πιο προσγειωμένους και θεωρητικά λιγότερο εξωπραγματικούς διαδόχους...
  • Ή η συστηματική αυτή απόκλιση δεν οφείλεται σε θεωρητική αδυναμία (που υφίσταται έτσι κι αλλιώς), αλλά στο ότι στόχος των προβλέψεων αυτών είναι να εξωθούν προς συγκεκριμένες πολιτικές και οικονομικές επιλογές. Έτσι αποτελούν το αριθμητικό νήμα με το οποίο πλέκεται ο εκβιασμός της κρίσης ώστε να βγαίνουν πάντα κερδισμένοι, αυτοί που είναι ήδη οι κερδισμένοι: ώστε ο ΣΕΒ, οι Ξενοδόχοι και οι Τραπεζίτες να μπορούν πιο εύκολα να προωθούν την ατζέντα τους μέσα από το όχημα της τρόικα, ώστε η αποδόμηση του Ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου να αρχίσει από την χώρα μας.

Συνηγορεί υπέρ της δεύτερης εκδοχής το ότι δεν είναι η πρώτη φορά που το ΔΝΤ σφάλλει με συστηματική αισιοδοξία: στη Λατινική Αμερική οι προγνώσεις ήταν ανάλογα αισιόδοξες με τις δικές μας, όσο υπήρχαν φιλο-ΔΝΤ κυβερνήσεις (και έγιναν συστηματικά απαισιόδοξες από την πραγματικότητα μόλις ανέβηκαν αριστερές κυβερνήσεις στην εξουσία στις ίδιες χώρες). Όπως σημείωναν μεταξύ άλλων οι Baker και Rosnick το 2003: 
 "Βραχυπρόθεσμα οι υπεραισιόδοξες προβολές για την ανάπτυξη από το ΔΝΤ μπορεί να οδηγήσουν χώρες στην υιοθέτηση πιο συσταλτικών δημοσιονομικών (αύξηση φόρων και μείωση δαπανών)... πολιτικών από ότι θα έπρεπε να εφαρμοστούν... " ενώ "μπορεί να οδηγήσουν χώρες σε πορείες που δεν είναι διατηρήσιμες και θα τις αναγνώριζαν ως ανέφικτες αν είχαν καλύτερες προβλέψεις ανάπτυξης..."
...Κοιτάξτε τους αριθμούς, κοιτάξτε την οικονομική και κοινωνική πραγματικότητα γύρω σας και μετά αναλογιστείτε: μπορείτε να εμπιστευτείτε την ικανότητα ή τις προθέσεις όσων κινούν τα νήματα της οικονομικής πολιτικής της Ελλάδας. Φτώχυνες τώρα πια αρκετά με την τρόικα και τον Αντώνη Σαμαρά, ή θες κι άλλο:




Προσθήκη: Το όπλο της λανθασμένης πρόβλεψης - επίμετρον Alpha

δείτε και V for Valis: Oops!... I did it again

28.10.12

Détournement

Ιερισσός. μαθητική παρέλαση, 28/10/2012

Ιερισσός. μαθητική παρέλαση, 28/10/2012

Κερατσίνι, μαθητική παρέλαση, 28/10/2012

Περιστέρι, μαθητική παρέλαση 28/10/2012

Αθήνα, μαθητική παρέλαση 28/10/2012

Θεσσαλονίκη. στρατιωτική παρέλαση

Contre-Détournement


Θεσσαλονική, στρατός σε ρόλο αστυνομίας στην παρέλαση

Détournement

19.10.12

Το Θαύμα των Αστείρευτων Ταμειακών Διαθεσίμων


Να κατευνάσουν τις ανησυχίες για την καταβολή μισθών και συντάξεων προσπαθούν τα στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ. Χθες, ο βουλευτής κ. Γ. Σταθάκης, εκ των οικονομικών εγκεφάλων του κόμματος, δήλωσε ότι τα έσοδα επαρκούν για να καλύψουν μισθούς και συντάξεις, και πρόσθεσε ότι πρόβλημα ρευστότητας μπορεί να αντιμετωπίσει η ελληνική οικονομία μόνο τους δύο τελευταίους μήνες του χρόνου. Πάντως, το ότι η κρίση ρευστότητας στα δημόσια οικονομικά μπορεί να είναι άμεση, προκύπτει από την ενημέρωση του τέως πρωθυπουργού κ. Λ. Παπαδήμου προς τον κ. Κ. Παπούλια, αλλά το δείχνει και ο συναγερμός για την πορεία των εσόδων στο οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης Πικραμμένου.
  •  Έλα όμως που δεν διασφαλίζεται καν η πληρωμή των μισθών και των συντάξεων με τα 31.5 δισ:
    Σύμφωνα με πληροφορίες από το Βερολίνο, όσο κι αν όλοι δηλώνουν επισήμως ότι περιμένουν την έκθεση της τρόικας, η δόση θα εκταμιευτεί σε κάθε περίπτωση -και δη σε έναν ειδικό «δεσμευμένο» λογαριασμό, που θα εξυπηρετεί μόνο την αποπληρωμή τόκων και τοκοχρεωλυσίων. Ούτε ένα ευρώ από αυτή τη δόση δεν θα πάει στα κρατικά ταμεία σε μισθούς, συντάξεις ή κοινωνικές παροχές. Τα χρήματα για αυτές τις ανάγκες θα πρέπει να τα μαζέψει το ελληνικό κράτος από τη φορολογία. Με δυο λόγια οι τράπεζες θα «ταϊστούν» και πάλι, και οι πολίτες θα πεινάσουν.
    Συνηγορεί σε αυτό και το Der Spiegel ...
  • Τέλος: Περιληπτική ανασκόπηση της περσινής σεζόν παραστάσεων για να μην σας κουράζω με πολλά λινκ:

Πολιτικές όψεις της πλήρους απασχόλησης | του Michał Kalecki (1943)

Ο Michał Kalecki το έγραψε αυτό σε μια εποχή που κάποια πράγματα ήταν πρόσφατα απαξιωμένα και όλοι γνώριζαν πού βγάζουν. Τα μεταφέρω εδώ μεταφρασμένα από το πρωτότυπο Political Aspects of Full Employment, σε προσδοκία της εποχής που κάποια πράγματα θα είναι και πάλι απαξιωμένα χωρίς να χρειαστεί να γνωρίσουμε από κοντά την φρικαλεότητα της κατάληξής τους - και που θα γιορτάζουμε συλλογικά την απελευθέρωσή μας από τις μυθολογίες της αγοράς... Η μετάφραση είναι δική μου και οι διορθώσεις και οι επιπλήξεις ευπρόσδεκτες [Προσοχή, μακροσκελές κείμενο!]

I

1. Η μεγάλη πλειονότητα των οικονομολόγων υποστηρίζουν πλέον την άποψη πως, ακόμα και σε ένα καπιταλιστικό σύστημα, η πλήρης απασχόληση μπορεί να διασφαλιστεί μέσω κάποιου προγράμματος κρατικών δαπανών, αρκεί να υπάρχει ένα ικανό σχέδιο για την απασχόληση ολόκληρου του υπάρχοντος εργατικού δυναμικού, και αρκεί να είναι δυνατή η εξασφάλιση επαρκών ποσοτήτων  αναγκαίων πρώτων υλών από το εξωτερικό σε αντάλλαγμα των εξαγωγών.
Αν η κυβέρνηση αναλάβει δημόσιες επενδύσεις (π.χ. κτίσει σχολεία, νοσοκομεία και αυτοκινητοδρόμους) ή επιδοτήσει την μαζική κατανάλωση (μέσω οικογενειακών επιδομάτων, μείωσης της έμμεσης φορολόγησης ή με επιχορηγήσεις για να κρατηθούν χαμηλά οι τιμές των αναγκαίων αγαθών) και αν επιπλέον, η δαπάνη αυτή χρηματοδοτηθεί από δανεισμό και όχι από φορολόγηση (που θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά τις ιδιωτικές επενδύσεις και την κατανάλωση), η ενεργός ζήτηση για αγαθά και υπηρεσίες μπορεί να αυξηθεί μέχρι του σημείου στο οποίο επιτυγχάνεται η πλήρης απασχόληση. Μια τέτοια κρατική δαπάνη αυξάνει την απασχόληση αλλά, αξίζει να επισημάνει κανείς, όχι μόνο άμεσα αλλά και έμμεσα, μια και τα υψηλότερα εισοδήματα στα οποία οδηγεί έχουν σαν μια αποτέλεσμα μια δευτερογενή αύξηση στη ζήτηση για καταναλωτικά και επενδυτικά αγαθά.
2. Μπορεί κανείς να αναρωτηθεί πού θα βρουν οι πολίτες τα χρήματα για να δανείσουν την κυβέρνηση αν οι ίδιοι δεν περιορίσουν τις επενδύσεις και την κατανάλωσή τους. Για την καλύτερη κατανόηση αυτής της διαδικασίας ας φανταστούμε προς στιγμήν πως η κυβέρνηση πληρώνει τους προμηθευτές της με χρεόγραφα του δημοσίου. Οι προμηθευτές γενικά δεν θα κρατήσουν τα χρεόγραφα αυτά, αλλά θα τα κυκλοφορήσουν, αγοράζοντας άλλα αγαθά και υπηρεσίες κ.ο.κ. μέχρι τέλος τα χρεόγραφα αυτά να φτάσουν σε άτομα ή εταιρείες που θα τα κρατήσουν ως περιουσία που αποδίδει τόκο. Ανά πάσα στιγμή η συνολική αύξηση των κρατικών χρεογράφων που θα βρίσκονται στην κατοχή (προσωρινή ή τελική) ατόμων και εταιρειών θα είναι ίση με τα αγαθά και τις υπηρεσίες που θα έχουν πωληθεί στο κράτος. Έτσι λοιπόν, εκείνο που δανείζει η οικονομία στην κυβέρνηση είναι αγαθά και υπηρεσίες των οποίων την παραγωγή «χρηματοδοτούν» τα κρατικά χρεόγραφα. Στην πραγματικότητα το κράτος πληρώνει για τις υπηρεσίες αυτές, όχι σε χρεόγραφα αλλά σε ρευστό, αλλά εκδίδει ταυτόχρονα χρεόγραφα και έτσι αντλεί χρήματα από έξω· οπότε όλο αυτό είναι ισοδύναμο με την φανταστική διαδικασία που περιγράφουμε παραπάνω.

Τι συμβαίνει όμως, αν το κοινό δεν έχει διάθεση να απορροφήσει όλη την αύξηση των κρατικών χρεογράφων; Σε αυτή την περίπτωση θα προσφερθούν τελικά στις τράπεζες για να αποκτηθεί σε αντάλλαγμα ρευστό (χαρτονομίσματα ή καταθέσεις). Αν οι τράπεζες αποδεχτούν την προσφορά αυτή, θα διατηρηθεί σταθερό το επιτόκιο. Αν όχι, οι τιμές των χρεογράφων θα πέσουν, κάτι που σημαίνει αύξηση επιτοκίου, και αυτό θα ενθαρρύνει το κοινό να διατηρεί περισσότερα χρεόγραφα συγκριτικά με τις καταθέσεις. Έπεται από αυτό πως το επιτόκιο εξαρτάται από την τραπεζική πολιτική, ειδικά εκείνη της κεντρικής τράπεζας. Αν στόχος της πολιτικής αυτής είναι η διατήρηση του επιτοκίου σε ένα ορισμένο ύψος, αυτό μπορεί να επιτευχθεί εύκολα, όσο μεγάλος και να είναι ο κρατικός δανεισμός. Αυτή ήταν και παραμένει η κατάσταση με τον παρόντα πόλεμο [Σημ: Β’ Παγκόσμιο]. Παρά τα αστρονομικά ελλείμματα προϋπολογισμού, τα επιτόκια δεν έχουν αυξηθεί από τις αρχές του 1940 και μετά.

3. Μπορεί κανείς να φέρει την αντίρρηση πως οι κρατικές δαπάνες που χρηματοδοτούνται μέσω δανεισμού θα προκαλέσουν πληθωρισμό. Μπορεί κανείς να αντιτείνει όμως, πως η ενεργός ζήτηση που δημιουργούν οι δραστηριότητες της κυβέρνησης δρα όπως οιαδήποτε άλλη αύξηση ζήτησης. Αν η εργασία, οι μονάδες και οι ξένες πρώτες ύλες είναι διαθέσιμες σε πλήρη επάρκεια, η αύξηση της ζήτησης συνοδεύεται με αύξηση της παραγωγής. Όταν όμως προσεγγιστεί το σημείο πλήρους χρήσης πόρων και συνεχίσει να αυξάνεται η ενεργός ζήτηση, θα αυξηθούν οι τιμές έτσι ώστε να εξισορροπήσουν την ζήτηση και την προσφορά αγαθών και υπηρεσιών. (Στην κατάσταση υπερχρήσης πόρων που βρισκόμαστε σήμερα στην πολεμική οικονομία, η πληθωριστική άνοδος των τιμών έχει αποτραπεί μόνο στο βαθμό που η ενεργός ζήτηση για καταναλωτικά αγαθά έχει περιοριστεί μέσω δελτίων και άμεσης φορολόγησης). Έπεται πως αν η κρατική παρέμβαση έχει σαν στόχο την επίτευξη της πλήρους απασχόλησης αλλά σταματήσει στο σημείο της αύξησης της ενεργού ζήτησης πέρα από το όριο της πλήρους απασχόλησης, δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας για πληθωρισμό [2]

II


1. Τα παραπάνω είναι μια πολύ χονδρική και ατελής περιγραφή του οικονομικού δόγματος της πλήρους απασχόλησης. Αλλά είναι, πιστεύω, επαρκής για να εξοικειώσει τον αναγνώστη με την ουσία του δόγματος και να του επιτρέψει έτσι να παρακολουθήσει την πραγμάτευση που ακολουθεί, των πολιτικών προβλημάτων που προκύπτουν στην επίτευξη της πλήρους απασχόλησης.
2. Θα πρέπει να πούμε εξαρχής πως παρότι οι περισσότεροι οικονομολόγοι συμφωνούν πλέον πως η πλήρης απασχόληση μπορεί να επιτευχθεί μέσω κρατικών δαπανών, αυτό δεν ήταν καθόλου δεδομένο ακόμα και στο πρόσφατο παρελθόν. Μεταξύ εκείνων που εναντιώνονταν στο δόγμα ήταν (και παραμένουν) οι εξέχοντες «ειδικοί της οικονομίας», που έχουν στενές συνδέσεις με τις τράπεζες και την βιομηχανία. Αυτό δείχνει πως υπάρχει ένα πολιτικό υπόβαθρο στην αντίθεση στο δόγμα της πλήρους απασχόλησης, παρότι τα επιχειρήματα που παρατίθενται είναι οικονομικά. Δεν σημαίνει αυτό πως εκείνοι που τα προωθούν δεν πιστεύουν στην οικονομική τους θεωρία, παρά την κακή της ποιότητα. Η πείσμων άγνοια, όμως, σηματοδοτεί συνήθως υποκείμενα πολιτικά κίνητρα.

Υπάρχουν όμως ακόμα περισσότερες άμεσες ενδείξεις πως εδώ διακυβεύεται ένα πρώτης τάξης πολιτικό ζήτημα. Στο κραχ της δεκαετίας του 1930, οι μεγάλες επιχειρήσεις αντιτίθονταν επίμονα σε πειράματα αύξησης της απασχόλησης μέσω κρατικών δαπανών σε όλες τις χώρες εκτός της Ναζιστικής Γερμανίας. Αυτό ήταν ξεκάθαρο στις ΗΠΑ (οι αντιδράσεις στο New Deal), στη Γαλλία (το πείραμα Blum) και στη Γερμανία πριν τον Χίτλερ. Η αντιμετώπιση αυτή δεν είναι ευεξήγητη. Είναι σαφές πως η υψηλότερη συνολική παραγωγή και απασχόληση ωφελούν όχι μόνο τους εργάτες αλλά και τους επιχειρηματίες, επειδή τα κέρδη τους αυξάνονται. Και η πολιτική πλήρους απασχόλησης που περιγράψαμε παραπάνω, δεν περιορίζει τα κέρδη επειδή δεν εμπεριέχει κάποια επιπλέον φορολόγηση. Οι επιχειρηματίες σε περίοδο ύφεσης αναζητούν την ανάπτυξη· γιατί λοιπόν δεν δέχονται εύχαρεις την τεχνητή ώθηση που η κυβέρνηση είναι σε θέση να τους προσφέρει; Την δύσκολη και ενδιαφέρουσα αυτή ερώτηση έχουμε σκοπό να απαντήσουμε με το άρθρο αυτό.

Οι λόγοι για την αντίθεση των «ταγών της βιομηχανίας» στην πλήρη απασχόληση που επιτυγχάνεται με κρατικές δαπάνες μπορούν να διαιρεθούν σε τρεις κατηγορίες: i. Την απέχθεια προς την κρατική παρέμβαση την ίδια στο ζήτημα της απασχόλησης· ii. Την απέχθεια προς την κατεύθυνση των κρατικών δαπανών (τις δημόσιες επενδύσεις και την επιδότηση της κατανάλωσης)· iii. Την απέχθεια προς τις κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές που προκύπτουν από την διατήρηση της πλήρους απασχόλησης. Θα εξετάσουμε κάθε μία από αυτές τις τρεις κατηγορίες αντιρρήσεων ως προς την κρατική επεκτατική πολιτική αναλυτικότερα.

3. Θα ασχοληθούμε πρώτα με την απροθυμία αποδοχής από τους «ταγούς της βιομηχανίας» της κρατικής παρέμβασης στο ζήτημα της απασχόλησης. Κάθε διεύρυνση της κρατικής δραστηριότητας αντιμετωπίζεται με καχυποψία από τις επιχειρήσεις, αλλά η δημιουργία απασχόλησης μέσω κρατικών δαπανών έχει έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα που κάνει την αντίθεση σε αυτή ιδιαίτερα έντονη. Σε ένα σύστημα laissez-faire το επίπεδο απασχόλησης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την λεγόμενη κατάσταση εμπιστοσύνης. Αν αυτή επιδεινωθεί, οι ιδιωτικές επενδύσεις μειώνονται, κάτι το οποίο οδηγεί σε πτώση της συνολικής παραγωγής και της απασχόλησης (τόσο άμεσα, όσο και μέσω της δευτερογενούς επίδρασης της πτώσης των εισοδημάτων πάνω στην κατανάλωση και τις επενδύσεις).

Αυτό δίνει στους καπιταλιστές ισχυρό έμμεσο έλεγχο της κυβερνητικής πολιτικής: οτιδήποτε μπορεί να κλονίσει την κατάσταση εμπιστοσύνης θα πρέπει να αποφεύγεται επιμελώς επειδή θα μπορούσε να προκαλέσει οικονομική κρίση. Αλλά μόλις μια κυβέρνηση μάθει το κόλπο της αύξησης της απασχόλησης μέσω των δικών της δαπανών, αυτός ο ισχυρός μηχανισμός ελέγχου χάνει την αποτελεσματικότητά του. Έτσι τα ελλείμματα του προϋπολογισμού που είναι απαραίτητα για την κρατική παρέμβαση θα πρέπει να θεωρούνται επικίνδυνα. Η κοινωνική λειτουργία του δόγματος των «υγιών δημοσίων οικονομικών» είναι να εξαρτήσει το επίπεδο απασχόλησης από την κατάσταση της εμπιστοσύνης.

4. Η απαρέσκεια των επικεφαλής του επιχειρηματικού κόσμου προς μια πολιτική κρατικών δαπανών οξύνεται ακόμα περισσότερο όταν αναλογιστούν το αντικείμενο για το οποίο θα δαπανηθούν χρήματα: δημόσιες επενδύσεις και επιδότηση της μαζικής κατανάλωσης. Οι οικονομικές αρχές της κρατικής παρέμβασης απαιτούν οι δημόσιες επενδύσεις να περιορίζονται σε αντικείμενα που δεν ανταγωνίζονται τις παροχές των ιδιωτικών επιχειρήσεων (π.χ νοσοκομεία, σχολεία, αυτοκινητόδρομοι). Αλλιώς η κερδοφορία των ιδιωτικών επενδύσεων μπορεί να πληγεί και η θετική επίδραση της δημόσιας επένδυσης στην απασχόληση μπορεί να αντισταθμιστεί από την μείωση των ιδιωτικών επενδύσεων. Η εικόνα αυτή βολεύει τον επιχειρηματία μια χαρά. Αλλά οι δυνατότητες για δημόσιες δαπάνες τέτοιου είδους είναι μάλλον στενές και υπάρχει κίνδυνος η κυβέρνηση ακολουθώντας την πολιτική αυτή, να μπει τελικά στον πειρασμό να εθνικοποιήσει τις μεταφορές ή τις δημόσιες επιχειρήσεις κοινής ωφελείας, προκειμένου να αποκτήσει ένα νέο πεδίο επενδύσεων [3].

Θα περίμενε λοιπόν κανείς οι ταγοί της οικονομίας και οι ειδικοί τους να υποστηρίζουν περισσότερο την επιδότηση της μαζικής κατανάλωσης (μέσω οικογενειακών επιδομάτων, επιδοτήσεις για την διατήρηση των χαμηλών τιμών για τα αναγκαία κτλ.) από ότι τις δημόσιες επενδύσεις· διότι με την επιδότηση της κατανάλωσης η κυβέρνηση δεν θα ξεκινούσε καμία επιχειρηματική δραστηριότητα. Στην πράξη όμως, αυτό δεν ισχύει. Η επιδότηση μάλιστα της μαζικής κατανάλωσης συναντά πολύ πιο βίαια αντίθεση των ειδικών αυτών από ότι οι δημόσιες επενδύσεις. Διότι εδώ διακυβεύεται μια ηθική αρχή ύψιστης σημασίας. Τα θεμέλια της καπιταλιστικής ηθικής απαιτούν «ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου σου φαγῇ τὸν ἄρτον σου» - εκτός και αν έχεις προσωπικούς πόρους.

5. Έχουμε εξετάσει τους πολιτικούς λόγους της αντίθεσης στην πολιτική δημιουργίας απασχόλησης μέσω κυβερνητικών δαπανών. Αλλά και αν ξεπερνούσε κανείς την αντίθεση αυτή – όπως θα μπορούσε να συμβεί υπό την πίεση των μαζών – η διατήρηση της πλήρους απασχόλησης θα προκαλούσε κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές που θα έδιναν νέα ώθηση στους αντιπάλους των ταγών της οικονομίας. Κάτω μάλιστα από καθεστώς μόνιμης πλήρους απασχόλησης, η απόλυση θα έπαυε να παίζει τον ρόλο της σαν μέσο πειθάρχησης. Η κοινωνική θέση του αφεντικού θα υπονομευόταν και η αυτοπεποίθηση και η ταξική αυτοσυνείδηση της εργατικής τάξης θα μεγάλωνε. Οι απεργίες για αυξήσεις μισθών και βελτιώσεις των συνθηκών εργασίας θα δημιουργούσαν πολιτικές εντάσεις. Είναι αλήθεια πως τα κέρδη θα ήταν υψηλότερα σε ένα καθεστώς πλήρους απασχόλησης από ότι είναι κατά μέσο όρο υπό το laissez-faire, και ακόμα και η αύξηση των μισθών που θα προέκυπτε από την ενίσχυση της διαπραγματευτικής ισχύος των εργαζομένων είναι λιγότερο πιθανό να μειώσει τα κέρδη από ότι να αυξήσει τις τιμές και έτσι θα επιδρούσε αρνητικά μόνο στα συμφέροντα των ραντιέρηδων. Αλλά «η πειθαρχία στα εργοστάσια» και η «πολιτική σταθερότητα» εκτιμώνται από τους επικεφαλής των επιχειρήσεων περισσότερο από τα κέρδη. Το ταξικό τους ένστικτο τους λέει πως η μακροχρόνια πλήρης απασχόληση δεν είναι υγιής από την δική τους σκοπιά και πως η ανεργία είναι αναπόσπαστο τμήμα του «φυσιολογικού» καπιταλιστικού συστήματος.

III


1. Μια από τις σημαντικές λειτουργίες του φασισμού, όπως χαρακτηριστικά έδειξε το ναζιστικό σύστημα, ήταν η αναίρεση των καπιταλιστικών αντιρρήσεων στην πλήρη απασχόληση.
Η απέχθεια προς την πολιτική κρατικών δαπανών ως τέτοια υπερβαίνεται στον φασισμό από το γεγονός πως ο μηχανισμός του κράτους είναι υπό τον άμεσο έλεγχο της συνεργασίας των μεγάλων επιχειρήσεων με τον φασισμό. Παύει να υφίσταται η αναγκαιότητα του μύθου των «υγειών οικονομικών» που χρησίμευσε στο να αποτραπεί η παράκαμψη της κρίσης εμπιστοσύνης μέσω κρατικών δαπανών. Σε μια δημοκρατία, δεν γνωρίζει κανείς ποια θα είναι η επόμενη κυβέρνηση. Στον φασισμό δεν υπάρχει επόμενη κυβέρνηση. Η απαρέσκεια προς τις κρατικές δαπάνες είτε για δημόσιες επενδύσεις είτε για την κατανάλωση, υπερνικάται συγκεντρώνοντας τις κρατικές δαπάνες σε εξοπλισμούς. Τέλος η «πειθαρχία στα εργοστάσια» και η «πολιτική σταθερότητα» σε συνθήκες πλήρους απασχόλησης, διατηρούνται από την «νέα τάξη» που ξεκινά από την απαγόρευση του συνδικαλισμού και φτάνει μέχρι τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Η πολιτική πίεση αντικαθιστά την οικονομική πίεση της ανεργίας.

2. Το γεγονός ότι οι εξοπλισμοί αποτελούν την ραχοκοκαλιά της πολιτικής της φασιστικής πλήρους απασχόλησης έχει βαθιά επίδραση στον οικονομικό χαρακτήρα της πολιτικής αυτής. Οι μεγάλης κλίμακας εξοπλισμοί είναι αδιαχώριστοι από την επέκταση των ενόπλων δυνάμεων και την προετοιμασία για επεκτατικούς πολέμους. Προκαλούν επίσης και τον ανταγωνιστικό επανεξοπλισμό άλλων χωρών. Αυτό οδηγεί στη σταδιακή μετατόπιση του βασικού στόχου των δαπανών από την πλήρη απασχόληση στην εξασφάλιση της μέγιστης αποτελεσματικότητας του επανεξοπλισμού. Κάτι που έχει σαν αποτέλεσμα η απασχόληση να γίνει «υπερπλήρης». Όχι μόνο παύει να υπάρχει ανεργία, αλλά επικρατεί μεγάλη έλλειψη εργατικών χεριών. Προκύπτουν συμφορήσεις σε κάθε επίπεδο και αυτές αναγκαστικά αντιμετωπίζονται με τη δημιουργία ενός αριθμού ελέγχων. Μια τέτοια οικονομία έχει πολλά από τα χαρακτηριστικά μιας σχεδιασμένης οικονομίας, και συγκρίνεται μερικές φορές, λόγω μάλλον άγνοιας, με τον σοσιαλισμό. Αυτού του τύπου ο σχεδιασμός όμως είναι αναπόφευκτο να προκύπτει όποτε μια οικονομία θέτει στον εαυτό της κάποιον υψηλό στόχο παραγωγής σε μια συγκεκριμένη σφαίρα, όταν γίνει οικονομία στόχου, της οποίας η οικονομία των εξοπλισμών είναι ειδική περίπτωση. Η οικονομία των εξοπλισμών αφορά ειδικά την περιστολή της κατανάλωσης σε σχέση με το επίπεδο στο οποίο θα βρισκόταν υπό πλήρη απασχόληση.

Το φασιστικό σύστημα ξεκινά από την υπέρβαση της ανεργίας, αναπτύσσεται σε μια εξοπλιστική οικονομία σπάνης και καταλήγει αναπόφευκτα σε πόλεμο.

IV


1. Ποιο θα είναι το πρακτικό αποτέλεσμα της αντίθεσης σε πολιτικές πλήρους απασχόλησης μέσω κρατικών δαπανών, σε μια καπιταλιστική δημοκρατία; Θα προσπαθήσουμε να απαντήσουμε στο ερώτημα αυτό στην βάση της ανάλυσης των αιτιών για αυτή την αντίθεση που δόθηκε στην ενότητα ΙΙ. Έχουμε επιχειρηματολογήσει εκεί πως μπορούμε να περιμένουμε αντίδραση από τους ηγέτες της βιομηχανία σε τρία επίπεδα: (i) αντίθεση κατ’ αρχήν σε δημόσιες δαπάνες που βασίζονται σε έλλειμμα προϋπολογισμού· (ii) αντίθεση στην διοχέτευση αυτής της δαπάνης είτε προς τις δημόσιες επενδύσεις – που ενδέχεται να προοιωνίζει την διείσδυση του κράτους σε νέες σφαίρες οικονομικής δραστηριότητας – είτε προς την επιδότηση της μαζικής κατανάλωσης· (iii) αντίθεση στην διατήρηση της πλήρους απασχόλησης και όχι απλά στην αποτροπή βαθιών και παρατεταμένων υφέσεων.
Θα πρέπει όμως να αναγνωρίσουμε πως το στάδιο κατά το οποίο οι «επιχειρηματικοί ταγοί» είχαν το περιθώριο να αντιτίθενται σε κάθε είδους κρατική παρέμβαση για την άμβλυνση μιας ύφεσης, έχει λίγο-πολύ παρέλθει. Τρεις παράγοντες έχουν συνεισφέρει σε αυτό: (i) Η πλήρης απασχόληση κατά την διάρκεια του παρόντος πολέμου· (ii) η ανάπτυξη του οικονομικού δόγματος της πλήρους απασχόλησης· (iii) εν μέρει ως αποτέλεσμα των δύο αυτών παραγόντων το σύνθημα «ποτέ ξανά ανεργία» είναι πλέον βαθιά ριζωμένο στη συνείδηση των μαζών. Η θέση αυτή αντικατοπτρίζεται και στις πρόσφατες διακηρύξεις των «ταγών της βιομηχανίας» και των ειδικών τους. Συμφωνούν στην αναγκαιότητα του «να γίνει κάτι μέσα στην ύφεση»· αλλά ο αγώνας συνεχίζεται, πρώτα από όλα, σε σχέση με το τι θα πρέπει να γίνεται σε μια ύφεση (δηλαδή: ποια θα πρέπει να είναι η κατεύθυνση της κρατικής παρέμβασης) και δεύτερον, στο ότι θα πρέπει να γίνεται μόνο σε μια ύφεση (δηλαδή: απλά για την άμβλυνση της ύφεσης και όχι για την διασφάλιση της μόνιμης πλήρους απασχόλησης).

2. Σε πρόσφατες συζητήσεις επί των προβλημάτων αυτών, επανεμφανίζεται συνέχεια η ιδέα της αντιμετώπισης της ύφεσης με την τόνωση των ιδιωτικών επενδύσεων. Αυτό μπορεί να γίνει μέσω της μείωσης των επιτοκίων, της μείωσης των φόρων εισοδήματος ή με την άμεση επιδότηση της ιδιωτικής επένδυσης με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Το ότι ένα τέτοιο σχέδιο είναι ελκυστικό στις επιχειρήσεις δεν αποτελεί έκπληξη. Ο επιχειρηματίας παραμένει το μέσο δια του οποίου πραγματοποιείται η παρέμβαση. Αν δεν εμπιστεύεται την πολιτική κατάσταση, δεν θα δωροδοκηθεί για να επενδύσει. Και η παρέμβαση δεν εμπλέκει την κυβέρνηση σε «παιχνίδια με τις (δημόσιες) επενδύσεις», ή στην «σπατάλη» της επιδότησης της κατανάλωσης.

Μπορεί όμως να δείξει κανείς πως η τόνωση των ιδιωτικών επενδύσεων δεν αποτελεί επαρκή μέθοδο για την αποφυγή της μαζικής ανεργίας. Υπάρχουν δυο εναλλακτικές λύσεις εδώ που μπορούμε να εξετάσουμε: (α) Το επιτόκιο ή ο φόρος εισοδήματος (ή και τα δύο) μειώνονται δραστικά στην ύφεση και αυξάνονται σε περιόδους ανάπτυξης. Στην περίπτωση αυτή τόσο η περίοδος όσο και η ένταση του επιχειρηματικού κύκλου θα μειωθεί, αλλά η απασχόληση όχι μόνο στην ύφεση αλλά και στην μεγέθυνση μπορεί να απέχει πολύ από την πληρότητα, δηλ. η μέση ανεργία μπορεί να είναι σημαντική, παρότι οι διακυμάνσεις της θα είναι μικρότερες (β) Το επιτόκιο ή ο φόρος εισοδήματος μειώνεται στην ύφεση, αλλά δεν αυξάνει στην μεγέθυνση που ακολουθεί. Στην περίπτωση αυτή η μεγέθυνση θα κρατήσει περισσότερο, αλλά αναγκαστικά θα καταλήξει σε μια νέα ύφεση: μια μείωση του επιτοκίου ή των φόρων δεν εξαφανίζει, φυσικά, τις δυνάμεις που προκαλούν τις κυκλικές διακυμάνσεις σε μια καπιταλιστική οικονομία. Στην νέα ύφεση θα είναι απαραίτητο να μειωθεί το επιτόκιο ή η φορολογία ξανά κ.ο.κ. Έτσι στο όχι πολύ απώτερο μέλλον, το επιτόκιο θα χρειαστεί να είναι αρνητικό και η φορολόγηση εισοδήματος θα πρέπει να αντικατασταθεί με επιδότηση εισοδήματος. Το ίδιο θα προέκυπτε αν γινόταν απόπειρα διατήρησης της πλήρους απασχόλησης μέσω της τόνωσης των ιδιωτικών επενδύσεων: το επιτόκιο και η φορολόγηση θα έπρεπε να μειώνονται συνέχεια[4].

Πέρα από αυτή τη θεμελιώδη αδυναμία στην πολιτική της καταπολέμησης της ανεργίας μέσω της ενθάρρυνσης των ιδιωτικών επενδύσεων, υπάρχει και μια πρακτική δυσκολία. Η αντίδραση των επιχειρηματιών στα μέτρα που περιγράψαμε είναι αβέβαιη. Αν η ύφεση είναι έντονη, ενδέχεται να έχουν πολύ απαισιόδοξες εκτιμήσεις για το μέλλον και έτσι η μείωση των επιτοκίων ή της φορολόγησης μπορεί να έχει μικρή ή και καμία επίδραση στις επενδύσεις, και συνεπώς και πάνω στο επίπεδο παραγωγής και απασχόλησης.

3. Ακόμα και εκείνοι που υποστηρίζουν την ενθάρρυνση των ιδιωτικών επενδύσεων για την αντιμετώπιση της ύφεσης συχνά δεν βασίζονται σε αυτήν και μόνο, αλλά θεωρούν πως θα πρέπει να συνδέεται με τις δημόσιες επενδύσεις. Μοιάζει προς το παρόν σαν οι επιχειρηματικοί ταγοί και οι ειδικοί τους (τουλάχιστον κάποιοι εξ αυτών) να τείνουν να αποδεχθούν ως τελευταία καταφυγή τις δημόσιες επενδύσεις που χρηματοδοτούνται μέσω δανεισμού ως μέσο για την άμβλυνση των υφέσεων. Φαίνεται όμως πως ακόμα αντιτίθενται συστηματικά στην δημιουργία απασχόλησης μέσω της επιδότησης της κατανάλωσης και της διατήρησης της πλήρους απασχόλησης.

Η κατάσταση αυτή των πραγμάτων είναι ίσως ενδεικτική του μελλοντικού οικονομικού καθεστώτος των καπιταλιστικών δημοκρατιών. Στην ύφεση, είτε υπό την πίεση των μαζών, ή ακόμα και χωρίς αυτήν, θα αναληφθούν δημόσιες επενδύσεις χρηματοδοτούμενες από δανεισμό για την αποτροπή της ανεργίας σε μεγάλη κλίμακα. Αλλά αν επιχειρηθεί να εφαρμοστεί η μέθοδος αυτή για να διατηρηθεί το υψηλό επίπεδο απασχόλησης και στην επακόλουθη ανάκαμψη, θα βρει αντιμέτωπη σε αυτό την επιχειρηματική τάξη. Όπως έχουμε ήδη υποστηρίξει, η μακρόχρονη πλήρης απασχόληση δεν είναι καθόλου της αρεσκείας τους. Οι εργάτες θα «γίνονταν ανεξέλεγκτοι» και οι «ταγοί της βιομηχανίας» θα είχαν το άγχος να τους «δώσουν ένα μάθημα». Επιπλέον, η αύξηση των τιμών σε μια ανάκαμψη βλάπτει τους μικρούς και μεγάλους ραντιέρηδες και τους υποβάλει σε «κόπωση από την μεγέθυνση».

Στην κατάσταση αυτή πιθανότατα θα δημιουργηθεί μια ισχυρή συμμαχία μεταξύ μεγάλων επιχειρήσεων και ραντιέρικων συμφερόντων και μάλλον θα έβρισκαν και αρκετούς οικονομολόγους για να διακηρύξουν πως η κατάσταση ήταν εμφανώς επισφαλής. Η πίεση όλων αυτών των δυνάμεων και ιδιαίτερα των μεγάλων επιχειρήσεων – που συνήθως έχουν επιρροή σε υπουργεία - θα προκαλούσε κυβερνητική μεταστροφή προς τις ορθόδοξες πολιτικές του περιορισμού του ελλείμματος του προϋπολογισμού. Θα ακολουθούσε ύφεση στην οποία η πολιτική δαπανών της κυβέρνησης θα έπαιζε και πάλι σημαντικό ρόλο.

Αυτό το σχήμα του πολιτικού επιχειρηματικού κύκλου δεν είναι εντελώς υποθετικό· κάτι παραπλήσιο συνέβη στις ΗΠΑ το 1937-38. Η κατάρρευση της ανάκαμψης στο δεύτερο μισό του 1937 οφειλόταν στην πραγματικότητα στο δραστικό περιορισμό του ελλείμματος. Από την άλλη, στην οξεία ύφεση που ακολούθησε η κυβέρνηση έσπευσε να επιστρέψει σε μια πολιτική κρατικών δαπανών. Το καθεστώς του πολιτικού επιχειρηματικού κύκλου θα ήταν μια τεχνητή επιστροφή στη κατάσταση που υπήρχε στον καπιταλισμό του 19ου αιώνα. Η πλήρης απασχόληση θα γινόταν εφικτή μόνο στο μέγιστο της ανάκαμψης, αλλά οι υφέσεις θα ήταν σχετικά ήπιες και σύντομες.

 

V


1. Θα έπρεπε κάποιος προοδευτικός άνθρωπος να είναι ικανοποιημένος με ένα καθεστώς πολιτικού επιχειρηματικού κύκλου όπως περιγράφεται στην ενότητα που προηγήθηκε; Πιστεύω πως θα έπρεπε να το αντιπαλέψει για δυο λόγους (i) επειδή δεν διασφαλίζει την μακρόχρονη πλήρη απασχόληση και (ii) επειδή η κρατική παρέμβαση συνδέεται με τις δημόσιες επενδύσεις και δεν περιλαμβάνει την επιδότηση της κατανάλωσης. Αυτό που ζητούν σήμερα οι μάζες δεν είναι η άμβλυνση των υφέσεων αλλά η πλήρης κατάργησή τους. Ούτε θα πρέπει η προκύπτουσα πληρέστερη εκμετάλλευση πόρων να εφαρμοστεί σε ανεπιθύμητες δημόσιες επενδύσεις μόνο και μόνο για παρασχεθεί εργασία. Το πρόγραμμα κρατικών δαπανών θα πρέπει να αφιερώνεται στις δημόσιες επενδύσεις μόνο στο βαθμό που μια τέτοια επένδυση είναι στην πραγματικότητα επιθυμητή. Οι υπόλοιπες κρατικές δαπάνες που είναι απαραίτητες για την διατήρηση της πλήρους απασχόλησης θα πρέπει να χρησιμοποιούνται για την επιδότηση της κατανάλωσης (μέσω οικογενειακών επιδομάτων, συντάξεων, μείωση των έμμεσων φόρων, και την επιδότηση των ειδών πρώτης ανάγκης). Οι αντίπαλοι τέτοιου είδους κρατικών δαπανών ισχυρίζονται πως η κυβέρνηση τότε δεν θα έχει να επιδείξει τίποτα για τα λεφτά που δίνει. Η απάντηση είναι πως ο αντίχτυπος αυτών των δαπανών θα είναι το υψηλότερο βιοτικό επίπεδο των μαζών. Δεν είναι αυτός άλλωστε ο στόχος κάθε οικονομικής δραστηριότητας;

2. Ο «καπιταλισμός της πλήρους απασχόλησης» θα πρέπει φυσικά να αναπτύξει νέους κοινωνικούς και πολιτικούς θεσμούς που θα αντικατοπτρίζουν την ενισχυμένη δύναμη της εργατικής τάξης. Αν ο καπιταλισμός μπορεί να προσαρμοστεί μόνος του στην πλήρη απασχόληση, θα πρέπει να ενσωματώσει μια θεμελιώδη μεταρρύθμιση. Αν όχι, θα αποδειχθεί πεπαλαιωμένο σύστημα που θα πρέπει να εγκαταλειφθεί.

3. Αλλά μήπως ο αγώνας για την πλήρη απασχόληση οδηγήσει στον φασισμό; Μήπως ο καπιταλισμός προσαρμοστεί στην πλήρη απασχόληση με αυτόν τον τρόπο; Αυτό μοιάζει εξαιρετικά απίθανο. Ο φασισμός ξεφύτρωσε στην Γερμανία μέσα σε ένα πλαίσιο τρομακτικής ανεργίας, και διατηρήθηκε στην εξουσία διασφαλίζοντας την πλήρη απασχόληση, κάτι που η καπιταλιστική δημοκρατία απέτυχε να κάνει. Ο αγώνας των προοδευτικών δυνάμεων για γενική απασχόληση είναι ταυτόχρονα και αγώνας για την αποτροπή της επανεμφάνισης του φασισμού.


ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1  Το άρθρο αυτό αποτυπώνει περίπου το περιεχόμενο μιας ομιλίας που δόθηκε στην Marshall Society στο Cambridge την άνοιξη του 1942.
2  Ένα άλλο πρόβλημα μιας πιο τεχνικής μορφής είναι εκείνο του δημόσιου χρέους. Αν η πλήρης απασχόληση διατηρείται μέσω των δημοσίων δαπανών που χρηματοδοτούνται από τον δανεισμό, το δημόσιο χρέος θα συνεχίσει να αυξάνεται. Αυτό όμως δεν χρειάζεται να διαταράξει την παραγωγή και την απασχόληση, αν ο τόκος του χρέους χρηματοδοτείται με τη σειρά του από ένα ετήσιο φόρο επί του κεφαλαίου. Το τρέχον εισόδημα, μετά την πληρωμή του φόρου επί του κεφαλαίου, ορισμένων καπιταλιστών θα είναι χαμηλότερο και ορισμένων άλλων υψηλότερο, από ότι θα ήταν αν δεν είχε αυξηθεί το δημόσιο χρέος, αλλά το συνολικό τους εισόδημα θα παραμείνει αναλλοίωτο και η συνολική τους κατανάλωση δεν είναι πιθανόν να μεταβληθεί σημαντικά. Περαιτέρω, το κίνητρο της επένδυσης σε πάγιο κεφάλαιο δεν επηρεάζεται από τον φόρο κεφαλαίου επειδή πληρώνεται πάνω σε οιοδήποτε είδος πλούτου. Είτε κάποιο ποσό διατηρείται σε ρευστό ή σε κρατικά χρεόγραφα είτε επενδύεται στην ανέγερση κάποιου εργοστασίου, θα πληρώνεται ο ίδιος φόρος κεφαλαίου επί αυτού και έτσι το συγκριτικό πλεονέκτημα δεν μεταβάλλεται. Και αν η επένδυση χρηματοδοτείται από δάνεια είναι σαφές πως δεν επηρεάζεται από έναν φόρο κεφαλαίου επειδή δεν συνεπάγεται την αύξηση του πλούτου του επιχειρηματία που επενδύει. Έτσι ούτε η καπιταλιστική κατανάλωση, ούτε οι επενδύσεις δεν επηρεάζονται από την αύξηση του δημόσιου χρέος αν ο τόκος για αυτό χρηματοδοτείται από έναν ετήσιο φόρο επί του κεφαλαίου.  Βλ. 'A Theory of Commodity, Income, and Capital Taxation'
3  Θα πρέπει να σημειωθεί εδώ πως η επένδυση σε μια εθνικοποιημένη βιομηχανία μπορεί να συνεισφέρει στην επίλυση του προβλήματος της ανεργίας μόνο αν αναληφθεί σύμφωνα με αρχές διαφορετικές από εκείνες μιας ιδιωτικής επιχείρησης. Η κυβέρνηση θα πρέπει να είναι ευχαριστημένη από μικρότερο ποσοστό απόδοσης από εκείνον της ιδιωτικής επιχείρησης ή θα πρέπει να συγχρονίσει την επένδυσή της ώστε να αμβλύνει τις υφέσεις.
4  Μια αυστηρή απόδειξη αυτού δίνεται στο άρθρο μου στο Oxford Economic Papers.  [Βλ.  'Full Employment by Stimulating Private Investment?']
________________________________________
Ο Michal Kalecki (22 Ιουνίου 1899 - 18 Απριλίου 1970) ήταν Πολωνός Μαρξιστής οικονομολόγος. Το δοκίμιο αυτό πρωτοεκδόθηκε στο περιοδικό Political Quarterly το 1943; αναπαράγεται εδώ για μη-κερδοσκοπικούς λόγους. Μια συντμημένη εκδοχή του άρθρου δημοσιεύθηκε στο στην it is reproduced here for non-profit educational purposes.  A shorter version of this essay was published in The Last Phase in the Transformation of Capitalism (Monthly Review Press, 1972).
 

2.9.12

Το Ολλανδικό Σοσιαλιστικό Κόμμα, ο ΣΥΡΙΖΑ και η Ευρώπη

Σε άρθρο του στην Καθημερινή ο Κωνσταντίνος Ζούλας επιπλήττει τον  ΣΥΡΙΖΑ επειδή, κατ’ αυτόν, το κόμμα της αριστεράς βρίσκεται  «εκτός ευρωπαϊκού πλαισίου», σημειώνοντας ότι δεν έχει συμμάχους στην Ευρώπη, καθώς κανένα κόμμα της ηπείρου δεν είναι σύμμαχος αυτών των – κατά τον κ. Ζούλα – «ασαφειών» που επαγγέλλεται.   


Ας παραμερίσουμε το γεγονός ότι ο ΣΥΡΙΖΑ διατυπώνει μάλλον σαφέστατα πάγιες θέσεις της Ευρωπαϊκής Αριστεράς σχετικά με την κρίση – και πάντως η σαφήνεια των θέσεών του και προεκλογικά και μετεκλογικά μοιάζει στον υπογράφοντα  υπέρτερη εκείνης των πολιτικών του αντιπάλων. Το «ανάδελφον» του ΣΥΡΙΖΑ όμως, εύκολα αποδεικνύεται αβάσιμο. Στοιχειώδης παρακολούθηση των αντιδράσεων της Ευρωπαϊκής Αριστεράς που αντιμάχονται την λιτότητα, αλλά και όλων των προοδευτικών δυνάμεων της ηπείρου (και παραπέρα!), στην επιτυχία του ΣΥΡΙΖΑ, δείχνει πως το κόμμα της Ελληνικής αριστεράς αποτελεί σήμερα πανευρωπαϊκή πηγή έμπνευσής της και σημείο αναφοράς παντού: από την Ιρλανδία ως την Γαλλία, και από την Ισπανία έως την Ολλανδία.


Στην Ολλανδία βέβαια το Σοσιαλιστικό Κόμμα, αδελφό κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ, στην ίδια ευρωκοινοβουλευτική ομάδα,  μοιάζει να διεκδικεί την πρώτη θέση στις εκλογές του Σεπτεμβρίου και να απειλεί συνεπώς να γίνει «κυβερνητικό». Αυτό δυσκολεύει την γενίκευση των αφορισμών περί πολιτικής απομόνωσης του ΣΥΡΙΖΑ. Για να ξεμπερδέψει με την Ολλανδία λοιπόν ο κ. Ζούλας ισχυρίζεται πως «η όντως ανερχόμενη ολλανδική Αριστερά… έχει ως κεντρικό σύνθημα ‘κανένα επιπλέον ολλανδικό ευρώ στην Ελλάδα’».


Δεν ξέρω ποια είναι η πηγή της πληροφόρησης του κ. Ζούλα για τις θέσεις του Σοσιαλιστικού Κόμματος της Ολλανδίας. Αν ανατρέξει κανείς όμως στις αγγλόγλωσσες σελίδες του ιστοχώρου του κόμματος, διαβάζει στην συνέντευξη του ηγέτη του ΣΚ Ολλανδίας, Εμίλ Ρούμερ θέσεις ταυτόσημες με εκείνες του ΣΥΡΙΖΑ σε ότι αφορά την ανάλυση των αιτίων της κρίσης, καθώς αποκαλεί την πολιτική της λιτότητας ανόητη και απαιτεί δημόσιες επενδύσεις.  Μέσα στην Ολλανδική βουλή πέρυσι ο σ. Ρούμερ διατύπωνε την θέση του κόμματός του για την Ελλάδα σαφέστατα:


«Η κυβέρνηση κατηγόρησε το ΣΚ ως ‘ανεύθυνο’ όταν προτείναμε τον μετάθεση των αποπληρωμών του Ελληνικού χρέους. Οποιοσδήποτε βρεθεί τόσο βαθιά χρεωμένος δεν βοηθιέται με το να του δώσεις μια καινούρια πιστωτική κάρτα, αλλά χρειάζεται βοήθεια για να ανταποκριθεί στο χρέος. Το Ολλανδικό Γραφείο Κεντρικού Σχεδιασμού, το έχει ήδη δηλώσει αυτό καθαρά…


Και πού είναι όλα τα λεφτά μας; Το έχω ξαναπεί: τα λεφτά μας κάνουν μια βόλτα γύρω από την Ακρόπολη και επιστρέφουν για να προσγειωθούν αμέσως στα ταμεία ξένων τραπεζών…


Στο ίδιο μήκος κύματος, ο βουλευτής του κόμματος Ewout Irrgang σε συνέντευξή του, εκτιμά πως οι πολιτικές λιτότητας έχουν αποτύχει σε όλη την Ευρώπη και επισημαίνει πως τμήμα της λύσης είναι η πάταξη της φοροδιαφυγής στην Ελλάδα και η μεγαλύτερη συμμετοχή των μεσαίων και υψηλών εισοδημάτων στα φορολογικά έσοδα. Παράλληλα ζητά από την ΕΚΤ να παρέμβει ενεργητικά ώστε να διατηρηθούν τα επιτόκια δανεισμού όλων των χωρών της Ευρωζώνης σε λογικά επίπεδα.


Σ τα συμφραζόμενα αυτής της συζήτησης όμως, ίσως η σημαντικότερη παρέμβαση είναι η ομιλία του γερουσιαστή του Σοσιαλιστικού Κόμματος Τ.Κοξ, μετά τις εκλογές του Μαΐου, σε συνάντηση της Ευρωκοινοβουλευτικής ομάδας GUE/NGL.  Στη συνάντηση είχε συζητηθεί μεταξύ άλλων και ο τρόπος με τον οποίο θα μπορούσαν τα κόμματα της Ευρωπαϊκής Αριστεράς να ενισχύσουν την προεκλογική εκστρατεία του ΣΥΡΙΖΑ. Ο Κοξ είχε τα εξής να πει σε σχέση με την ολομέτωπη επίθεση από κέντρα εξουσίας στο εσωτερικό και το εξωτερικό της Ελλάδας, την οποία δεχόταν τότε ο ΣΥΡΙΖΑ:


 


«Παντού όπου ο λαός απειλεί να ξεκαθαρίσει τους λογαριασμούς του με εκείνους που ευθύνονται για την σημερινή κρίση, απειλείται με κολάσεις και καταδίκες. Μου θυμίζει την εποχή του δημοψηφίσματος για το Ευρωσύνταγμα [Σημ: στην νικηφόρα καμπάνια υπέρ του «όχι», του οποίου είχε ηγηθεί το ΣΚ Ολλανδίας]. Αλλά όπως οι απειλές απέτυχαν τότε, έτσι θα αποτύχουν και σήμερα. Οι ψηφοφόροι είναι πολύ σοφότεροι από ότι πιστεύουν συνήθως οι πολιτικοί…


… Όλοι υπερθεματίζουν για το πόσο διεφθαρμένη είναι η Ελλάδα και πόσο αυτό ευθύνεται για το χάος. Σε αυτό συμφωνεί και ο Ελληνικός λαός. Για αυτό προσφέρουν την εμπιστοσύνη τους στον Αλέξη Τσίπρα και το κόμμα του, που έχουν καθαρά χέρια και που μέχρι σήμερα αποδείχθηκαν αξιόπιστος σύμμαχος στον αγώνα εναντίον της καταστροφής θέσεων εργασίας και των κοινωνικών παροχών. Δεν λέω πως κάνουν λάθος. Αντιθέτως: είναι υποκριτικό εκ μέρους όλων εκείνων που φώναζαν και θρηνούσαν για το Ελληνικό πολιτικό κατεστημένο, να φωνάζουν και να θρηνούν ξαφνικά τώρα για την πολιτική εναλλακτική λύση σε αυτό το χάος και την διαφθορά»


 


Ο γενικός γραμματέας του Σοσιαλιστικού Κόμματος μάλιστα Χάνς Βαν Χάινινγκεν, σε πρόσφατη συνέντευξή του στην εφημερίδα «Εποχή», βλέπει συνδεδεμένη την πορεία των δύο κομμάτων:


…Το σπουδαίο εκλογικό αποτέλεσμα του ΣΥΡΙΖΑ ως αξιωματικής αντιπολίτευσης και η προσδοκώμενη επιτυχία του Σοσιαλιστικού Κόμματος της Ολλανδίας -ως πρώτο ή δεύτερο κόμμα στις εκλογές του Σεπτεμβρίου- ενισχύει την επιθυμία μας να προσκαλέσουμε το ΣΥΡΙΖΑ σε ουσιαστικό διάλογο… όχι φυσικά για να εκφωνήσουμε ωραίους λόγους αλλά για να ανταλλάξουμε απόψεις και να βρούμε μαζί νέους τρόπους αναπροσαρμογής των πολιτικών μας μπροστά στις νέες προκλήσεις. Έχουμε πολλά να διδαχτούμε από τη δική σας εμπειρία και ίσως κι εσείς να ωφεληθείτε από τον τρόπο που εργαζόμαστε στην κατεύθυνση του συντονισμού των αριστερών πολιτικών κομμάτων του Βορρά.


Ας το τονίσουμε λοιπόν: αντίθετα με τα όσα ισχυρίζεται ο κ. Ζούλας, ο λόγος του ΣΥΡΙΖΑ είναι και πλήρως κατανοητός  από τις συγγενείς του δυνάμεις και τμήμα μιας πανευρωπαϊκής στρατηγικής της αριστεράς. Είναι σαφές και το επιβεβαιώνουν στελέχη και των δύο κομμάτων της Ευρωπαϊκής Αριστεράς, πως το Σοσιαλιστικό Κόμμα Ολλανδίας επένδυσε στην εκλογική επιτυχία του ΣΥΡΙΖΑ και πως ο ΣΥΡΙΖΑ στηρίζει πολλά σε μια ενδεχόμενη επιτυχία των Ολλανδών Σοσιαλιστών. Στην πραγματικότητα ο μόνος τρόπος η Ευρώπη να μη διολισθήσει, όπως διολισθαίνει, στην κινεζοποίησή της, και στην κατάργηση των κοινωνικών κατακτήσεων που αποτέλεσαν καρπό μαχητικών και αιματηρών αγώνων δύο αιώνων - να παραμείνει δηλαδή «ευρωπαϊκή», είναι η σταδιακή εκλογική επικράτηση της συνεπούς αριστεράς σε όσο το δυνατόν περισσότερες χώρες στην ήπειρό μας. Σε αυτή την πανευρωπαϊκή προσπάθεια, με ισχυρά στηρίγματα στους λαούς της Ευρώπης,  ο ΣΥΡΙΖΑ και το ΣΚ Ολλανδίας, αποτελούν την πρωτοπορία. Όλα τα άλλα οδηγούν εκτός του «Ευρωπαϊκού πλαισίου», ό,τι και να επικαλούνται…


(Δημοσιεύθηκε στην Αυγή την 1/9/2012)