Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Μια επανάσταση στην τεχνολογία του καθημερινού;

Το 1951 δημοσιεύτηκε στις ΗΠΑ ένα μικρό διήγημα επιστημονικής φαντασίας σε κάποια παιδική εφημερίδα: ο τίτλος του ήταν "The fun they had" («Πόσο καλά περνούσανε») και ήταν γραμμένο από τον Ισάακ Ασίμοφ. Ο Ασίμοφ στο διήγημα αυτό περιέγραφε το εκπαιδευτικό περιβάλλον του 2157, μέσα από την ανακάλυψη από δύο παιδιά ενός βιβλίου. Τα παιδιά δεν έχουν ξαναδεί βιβλίο καθώς τα βιβλία υποτίθεται πως είχαν πλέον αντικατασταθεί με οθόνες υπολογιστών (και οι δάσκαλοι με ρομπότ).
Το σενάριο αυτό επιστημονικής φαντασίας έχει δρομολογηθεί ήδη. Η ημερομηνία «κατάργησης» των βιβλίων μοιάζει βέβαιο πως θα φτάσει πολύ νωρίτερα από το 2157.  Υπό την αίρεση κάποιας μείζονος πολιτισμικής / οικονομικής καταστροφής (ή ρεαλιστικότερα πολλαπλών και αλλεπάλληλων κρίσεων στα ερχόμενα χρόνια), τα παιδιά που θα μπουν του χρόνου στο δημοτικό δεν είναι απίθανο να βγουν από το λύκειο με το ηλεκτρονικό τους βιβλίο στο χέρι, ενώ το χάρτινο, «παραδοσιακό» βιβλίο θα έχει στριμωχθεί στο είδος της αγοράς που έχουν σήμερα οι δίσκοι βινυλίου.

Το πρόσφατο λανσάρισμα του iPad δεν ήταν ένα μεμονωμένο γεγονός. Ήρθε και ακολούθησε την ανοδική πορεία πολλών e-readers. Το iPad απλά προσέθεσε δύο πράγματα: το ένα είναι το νεύμα προς ένα μάλλον επιτυχημένο επιχειρηματικό μοντέλο (την αγορά εφαρμογών του iPhone), και το άλλο ο ντόρος και η διάδοση των σχετικών εφαρμογών που η εταιρεία-Πάπας του μάρκετινγκ προσφέρει στην ιδέα.

Ας αφήσουμε κατά μέρος εδώ τις οικονομικού τύπου ελπίδες που έχουν επενδυθεί στο i-Pad και στα συναφή, σε σχέση με τις λεγόμενες πλέον «βιομηχανίες περιεχομένου». Οι μεταβολές αυτές είναι δυνητικά τεράστιες, αλλά προϋποθέτουν για να μπορεί  να τις αξιολογήσει κανείς, τα πλαίσια μιας οικονομικής πραγματικότητας για την οποία έχει κάποια βεβαιότητα ότι θα παραμείνει περίπου η ίδια στο ορατό  μέλλον. Κάτι τέτοιο σήμερα ασφαλώς και δεν ισχύει.

Είναι δυνατόν να αναλογιστεί κανείς τις πολιτισμικές αλλαγές, όμως, ή καλύτερα τις "μικροπολιτισμικές" αλλαγές, τις αλλαγές που μια τεχνολογία επιφέρει σε  βασικές καθημερινές λειτουργίες, πρακτικές ή στην οργάνωση χώρων και χρόνων της καθημερινότητας. Μεταβολές ελάχιστες, αλλά συστηματικές, όπως εκείνες που  ήδη συμβαίνουν π.χ. σε σχέση με την διαθεσιμότητα και την εμπορική αξία της μουσικής ηχογράφησης, τον εκδημοκρατισμό της "δημοσίευσης" μέσω του διαδικτύου ή ακόμα και την υποχώρηση της γραφής με το χέρι από την διάδοση του πληκτρολογίου (που θα επιταθεί μάλλον με τα ηλεκτρονικά βιβλία). Έτσι επαγγέλματα θα εκλείψουν, το χαρτί θα φτηνήνει, οι βαριές τσάντες με τα  βιβλία θα εξαφανιστούν, γενικά τα όσα ξεκίνησε η τεχνολογική καινοτομία του διαδικτύου θα προωθηθούν περαιτέρω προς την ίδια γενική κατεύθυνση, από το  ηλεκτρονικό βιβλίο. Αλλά από μόνη της μια τεχνολογική καινοτομία δεν επιφέρει ριζικές κοινωνικές μετατροπές, παρά μόνο μικρές μεταμορφώσεις των βασικών κοινωνικών  παραμέτρων. Για παράδειγμα:

- Σε ένα κόσμο που πρακτικά η Μεγάλη Βιβλιοθήκη του Κυβερνοχώρου θα περιέχει εν δυνάμει διαθέσιμο το σύνολο της ανθρώπινης συγγραφικής παραγωγής 50 αιώνων (η συντριπτική πλειοψηφία της οποίας γράφτηκε τον τελευταίο!), θα αλλάξει αναγκαστικά και η σχέση των αναγνωστών με το κείμενο - αλλά πόσο σημαντικό θα είναι πρακτικά αυτό; Σίγουρα θα  είναι βαρύνον στην εκπαιδευτική διαδικασία κάθε βαθμίδας π.χ. αλλά είναι η έλλειψη πρόσβασης σε βιβλία, σημαντικός παράγοντας για την ανάγνωση ή μή βιβλίων σήμερα; 

- Το πακέτο των πολυμεσικών αλλαγών του γενικότερου μιντιακού χώρου θα ολοκληρώσει την κυριαχία της εικόνας επί του κειμένου; Οι μηχανισμοί διακίνησης του τύπου θα αλλάξουν, θα μπουν σε άλλα επιχειρηματικά μοντέλα, αλλά το πλέγμα των ΜΜΕ και της ιδιοκτησίας τους δύσκολα θα μεταμορφωθει από τα ηλεκτρονικά βιβλία. Με την πιθανή ενοποίηση γραπτού τύπου και τηλεοπτικής εικόνας σε μια συσκευή / προϊόν, ενδέχεται να συγκεντρωθεί αντί να αποκεντρωθεί το μιντιακό τοπίο. Με άλλα λόγια και ως προς αυτό οι ανταγωνισμοί αλλά και οι συσχετισμοί που έχει θέσει σε κίνηση το διαδίκτυο θα συνεχιστούν, δεν θα ανατραπούν

- Η αποδοτική χρήση των δυνατοτήτων των συσκευών αυτών προϋποθέτσει μια βασική εκπαιδευτική επάρκεια. Αλλιώς γίνονται κονσόλες για κουτσομπολιά και εικόνες από τις τουαλέτες των σχολείων. Μια Μεγάλη Βιβλιοθήκη ανοιχτή σε αγραμμάτους είναι δώρο άδωρο - και προφανώς από μόνη της δεν αποτελεί λύση για την αγραμματοσύνη.


Υπάρχει όμως και ένα κρίσιμο θέμα το οποίο ίσως "κινηθεί" από μια ενδεχόμενη ταχεία διάδοση των e-readers: Το θέμα των πνευματικών δικαιωμάτων θα αφορά πλέον το σύνολο της πολιτισμικής και μιντιακής παραγωγής και σε καθολικότερο βαθμό. Η κρίση του μοντέλου πνευματικών δικαιωμάτων που σοβεί σχεδόν δύο δεκαετίες τώρα, θα φτάσει σε ένα κομβικό σημείο. Μια άλλη ρύθμιση του θέματος θα γίνει απαραίτητη. Και τα ενδεχόμενα είναι πολλά: ακόμα και να αποτελέσει τελικά η διάδοση των ηλεκτρονικών βιβλίων μια "αντεπανάσταση" στο διαδικτυακό κίνημα για ένα Κοινόν των παραγωγών πληροφορίας και πολιτισμικών αγαθών, για την τελική αποεμπορευματοποίηση της πληροφορίας και της γνώσης. Αλλά αυτό είναι, όπως όλα σε αυτόν τον κόσμο άλλωστε, μια μάχη που βρίσκεται μπροστά μας.

Σε κάθε περίπτωση κρατήστε πάντως ένα χάρτινο βιβλίο ενθύμιο, για να ξαφνιάσετε κάποια στιγμή στα μέσα του 21ου αιώνα, τα εγγόνια σας!

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Ζωνιανά

Διαβάζω και ακούω τα όσα γράφονται και λέγονται το αιματηρό περιστατικό στα Ζωνιανά με την ελαφρά δυσανασχέτηση που ως Κρητικός της διασποράς νιώθω, βλέποντας ότι ο κοινός τόπος και το αναμενόμενο παρά τοις Κρησί, γίνεται πηχυαίος τίτλος και "ανακαλύπτεται" από τα Αθηναϊκά ΜΜΕ ως κεραυνός εν αιθρία, ως κάτι το αναπάντεχο. Η δυσανασχέτηση προέρχεται από το γεγονός ότι τέτοιου είδους θέματα φτάνουν μέχρι την Αθήνα όταν υπάρχουν νεκροί - και τότε φτάνουν ως έτοιμο θέαμα και με μεγάλη απόσταση από την τοπική οπτική. Από την άλλη δεν νιώθω αρκετά κοντά στα τεκταινόμενα στο νησί πλέον, ώστε να έχω κάποια σημαντική άποψη να συνεισφέρω. Αυτοί που βιώνουν την κατάσταση, είναι καλύτερα σε θέση και να την εκτιμήσουν. Εδώ θέλω να παρατηρήσω κάποια πράγματα και να παραπέμψω σε πλησιέστερους παρατηρητές.

- Όσοι βλέπουν στις μαφίες του Μυλοποτάμου κάποιου είδους "αντεξουσιαστές" και "εχθρούς του κράτους", είναι μακριά νυχτωμένοι. Η κατάσταση αυτή προέκυψε ως αποτέλεσμα π…

Το όπλο της λανθασμένης πρόβλεψης

Επ' αφορμή της νικηφόρου μάχης του πακέτου λιτότητας και της σίγουρης επιστημοσύνης με την οποία ο Υπουργός Οικονομικών μετέφερε την αισιοδοξία του, ας εξετάσουμε τις βάσεις της και την προϊστορία των επισήμων εκτιμήσεων για την πορεία της Οικονομίας της χώρας μας στα χρόνια της κρίσης:
Sins of Commission Από το Real World Economics Review, o Jesse Frederik, στο άρθρο του "Folly from Olly. The disasterous quality of the economic predictions of the European Commission" κάνει την παρακάτω παρατήρηση σε ότι αφορά τις προβλέψεις της Κομισιόν για τις επιδόσεις της Ελληνικής οικονομίας, κατά την διάρκεια του Μεγάλου Ελληνικού Κραχ, την οποία μετάφρασα στα Ελληνικά (χωρίς την άδεια του συγγραφέα, ελπίζω στην κατανόησή του λόγω της πιεστικής επικαιρότητας):



 Στον πίνακα παρουσιάζονται οι πέντε ενημερώσεις της εκτίμησης της Κομισιόν, κατά την διάρκεια του έτους με την πρώτη να δημοσιεύεται την άνοιξη της προηγούμενης από την εκτιμώμενη χρονιά. Σημειώνω πως η τελευταία επικαιροπ…

Πείνα, λιποθυμίες και η χρησιμότητα του λαϊκισμού: μια συζήτηση με τον Πάσχο Μανδραβέλη

Με αφορμή μια συζήτηση με τον Πάσχο Μανδραβέλη στο twitter

[Δημοσιεύθηκε στην διαδικτυακή Αυγή 2/12/2013]



Η είδηση-μαϊμού (όπως ήταν σχεδόν εξαρχής φανερό νομίζω) περί θανάτου από πείνα 16χρονου στην Πλατεία Αμερικής, προκάλεσε μια συζήτηση στο twitter με τον Πάσχο Μανδραβέλη που άδραξε την αφορμή να καταγγείλει την ψευδή καταστροφολογία της αριστεράς.

@Mandravelis Η πείνα των μαθητών δεν είναι hoax http://t.co/WbAe7biTwp
— talws (@talws) November 25, 2013 Του υπέδειξα πως η πείνα στην Ελλάδα δεν είναι μύθος, παραπέμποντάς τον  στο σχετικό άρθρο της Ημερησίας (προκειμένου να μην υπάρχει θέμα επαρκούς καθεστωτικότητας των πηγών). Ο ΠΜ σε ποστ στου στο twitLonger απάντησε πως δεν υπάρχει πείνα στην Ελλάδα, μόνο φτώχεια και ότι όλα αυτά περί λιποθυμιών από την πείνα στα σχολεία είναι "hoaxes" - αστικοί μύθοι: "Η φτώχεια δεν είναι hoax. Είναι πραγματικότητα. Οι λιποθυμίες από την πείνα, είναι hoax. Ποτέ δεν στοιχειοθετήθηκαν, πάντα ήταν καταγγελίες του στιλ «άκουσα...», «μου …