30.7.09

Η μασκοφόρος γρίπη

Η κοινή γρίπη, στις ΗΠΑ, για τις οποίες τα σχετικά επιδημιολογικά στοιχεία είναι ευκολότερα προσβάσιμα, πλήττει το 5 με 20% του πληθυσμού ετησίως. Το 10% είναι περίπου 30.000.000 άνθρωποι. Ο μέσος αριθμός ατόμων στις ΗΠΑ που χρειάζονται νοσοκομειακή περίθαλψη εξαιτίας της κοινής εποχικής γρίπης είναι περίπου 200.000. Ο μέσος όρος του αριθμού των ανθρώπων που πεθαίνουν στις ΗΠΑ από επιπλοκές της γρίπης είναι 36.000. Δηλαδή 0,6% καταλήγει στο νοσοκομείο και περίπου το 0,1% πεθαίνει. Αυτή είναι η τάξη μεγέθους της θνησιμότητας από γρίπη στον ανεπτυγμένο κόσμο.

Μεταφέροντας τα στοιχεία αυτά στην Ελλάδα, κάτι που από ότι είδα κάνει για να εκτιμήσει τους σχετικούς αριθμούς και ο καθηγητής Επιδημιολογίας του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ κ. Τριχόπουλος, ελλείψει, εικάζει κανείς, έγκυρων σχετικών δεδομένων στην χώρα μας, συμπεραίνουμε πως κάθε χρόνο πεθαίνουν από γρίπη περί τους 500-2000 Έλληνες και Ελληνίδες όλων των ηλικιών, προφανώς με ιδιαίτερα αυξημένη θνησιμότητα στα άκρα του ηλικιακού φάσματος.  Το γεγονός ότι φαίνεται πως δεν έχουμε σα χώρα επίκαιρα, δημόσια και αξιόπιστα επιδημιολογικά δεδομένα είναι από μόνο του ανησυχητικό, σημειώνω.


Από ότι φαίνεται η θνησιμότητα εξ αιτίας της Νέας Γρίπης είναι συγκρίσιμη με εκείνη της κοινής εποχικής γρίπης. Η συνολική θνησιμότητά της, άντε να φτάσει, στο χειρότερο σενάριο, τραβώντας τους αριθμούς και τις εικασίες από τα μαλλιά, στο 0,5% αν στο μεταξύ δεν παρασκευαστεί το εμβόλιο. Στην πραγματικότητα οι πρώτες ενδείξεις δείχνουν ότι είναι μάλλον απίθανο η νέα γρίπη να έχει μεγαλύτερη θνησιμότητα από τις εποχικές. Αν είναι (όπως εικάζεται) πιο μεταδοτική από την κοινή γρίπη, τότε ο αριθμός των θανάτων θα αυξηθεί λόγωαυξημένης διασποράς του ιού ίσως, αλλά - και αυτό το απευθύνω με κεφαλαία γράμματα στην μαμά και την κόρη της που τις είδα σήμερα με χειρουργικές μάσκες στο βαγόνι του μετρό των Αθηνών - Η ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑ ΕΣΥ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ ΜΟΥ ΝΑ ΕΧΕΙΣ ΣΟΒΑΡΕΣ ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ, αν κι εσύ όπως κι εγώ δεν εμβολιαζόσουν ποτέ για την κοινή γρίπη, ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ Η ΙΔΙΑ  Ή ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΤΕΡΗ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΠΕΡΙΣΥ, ΠΡΟΠΕΡΣΥ κοκ που η γρίπη ερχόταν από το Μπραχάμι και όχι από το Μεξικό. Το ότι το σύστημα υγείας θα επιβαρυνθεί, το ότι κάποιοι παραπάνω άνθρωποι θα νοσήσουν και συνεπώς περισσότεροι θα πάθουν πνευμονία, το ότι θα υπάρξουν, ας πούμε, λογιστικές, συνέπειες – εν δυνάμει σοβαρές – δεν αλλάζει σε τίποτα την νοσηρότητα του ιού.


Αν φοράς μάσκα για λόγους επιδημιολογικής προφύλαξης, για να μην συνεισφέρεις στην υπερφόρτωση του συστήματος υγείας, σου αξίζει ο δημόσιος έπαινος και ο σεβασμός όλων μας. Αν το κάνεις επειδή ανήκεις σε κάποια ευπαθή ομάδα (γέροι, πνευμονιοπαθείς, έγκυες κτλ) ορθά πράττεις. Αν γενικά κυκλοφορείς με μάσκα τον χειμώνα και κάνεις ότι μπορείς πάντα για να ελαχιστοποιήσεις την πιθανότητα μόλυνσής σου από οιονδήποτε ιό και μικρόβιο (και κυκλοφορούν γενικά πολύ χειρότερα πράγματα από την Νέα Γρίπη) τέλος πάντων, είσαι συνεπώς υποχονδριακός ή σώφρων – όπως το δει κανείς.  Αν το κάνεις όμως από προσωπικό φόβο, από το σχετικό σούσουρο των ΜΜΕ , όπως υποψιάζομαι πως ισχύει για τους περισσότερους από τους εμπράκτως ανησυχούντες, αποδεικνύεται πόσο λάθος έκανες που δεν παρακολουθούσες όσο έπρεπε τα Μαθηματικά στο Γυμνάσιο ή που ενημερώνεσαι για σοβαρά θέματα από φυλλάδες.

Αν η TV και τα ΜΜΕ, αποφάσιζαν να παίζουν κάθε χρόνο πρωτοσέλιδα ή ως πρώτο θέμα κάθε θάνατο από κοινή εποχική γρίπη (500 μέσα σε 200 μέρες στην Ελλάδα μόνο: 36.000 στο ίδιο διάστημα στις ΗΠΑ - πανικός!) δηλαδή τι θα γινόταν; Θα παρέλυε το σύμπαν; Θα κλειδαμπαρώνονταν σύσσωμη η Ελληνική κοινωνία σε μπούνκερ και καταφύγια; Θα έφευγαν έντρομοι στην ύπαιθρο όπως συνέβαινε επί πανώλης; Κάθε χρόνο; Τι θα γινόταν αν ενέσκηπτε μια πραγματικά φονική επιδημία; Ως προς την ενημέρωση δεν θα άλλαζαν και πολλά φοβάμαι. Πρωταρχικός σκοπός άλλωστε των ΜΜΕ στις μέρες μας μοιάζει να είναι η κατατρομοκράτηση των πολιτών. Αλλά δεν είναι μόνο ο τύπος. Μοιάζει εξαιρετικά δύσκολο να γίνει μια δημόσια συζήτηση που θα αναδεικνύει τα συστημικά και γενικότερα προβλήματα που θα προκαλέσει μια πανδημία χωρίς να προκαλεί πανικό για την οξύτητα του ίδιου του νοσήματος και την επικείμενη επιδημία-θεομηνία.


Υπάρχει κάτι το πραγματικά τρομακτικό σε όλα αυτά, και δεν είναι ιατρικό: έχει να κάνει με την κεντρικότητα της διαμεσολάβησης του Τύπου. Με μια επιμελημένα επιλεκτική παρουσίαση ειδήσεων, κοινωνίες ολόκληρες ανακαλύπτουν «κινδύνους», «εχθρούς» και αποδέχονται ασμένως κάθε επαρκώς προβαλλόμενη ανοησία. Στο διαδίκτυο η έλλειψη ικανότητας αξιολόγησης πηγών και συλλογισμών κάνει αδύνατη την ουσιαστική χρήση ενός μέσου με τόσο υψηλό λόγο θορύβου προς σήμα όπως ο Παγκόσμιος Ιστός για τον μέσο χρήστη. Η διάθεση των πολιτών εξαρτάται και κατασκευάζεται από την εγγενή εντυπωσιολαγνεία των ΜΜΕ, αλλά και από συνειδητές επιλογές των διευθυνόντων τους. Οι κρίσεις όμως είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να την αφήσουμε στην διάθεση του κάθε γραφιά.


Τι να κάνετε; Να αφήστε τα Free Press και τα ιστολόγια και να πάτε να ρωτήσετε τον γιατρό σας. Άντε, εμένα διαβάζετε ακόμα;

23.7.09

Πυρηνική ενέργεια: τρεις παρατηρήσεις πάνω σε ένα ψευδοδίλημμα

Η αναθέρμανση της συζήτησης περί πυρηνικής ενέργειας, ως μοναδικής κλιματικά αποδεκτής λύσης εναλλακτικής στον λιγνίτη, μοιάζει να αποτελεί ντρίμπλα για ενίσχυση των απόψεων περί επιστροφής στους γαιάνθρακες. Ως εκ τούτου δεν μπορεί να ερμηνευτεί και να αξιολογηθεί σαν να ήταν πραγματική πρόταση. Μάλλον δεν είναι.


Όμως η χρήση της πυρηνικής ενέργειας είναι ένα ζήτημα το οποίο θα επανέρχεται. Η πυρηνική ενέργεια προτείνεται ως η εναλλακτική πηγή ενέργειας που θα μειώσει τους ρύπους και τα αέρια του θερμοκηπίου. Πλασάρεται σαν «πράσινη» λύση στο ενεργειακό πρόβλημα. Ο τρόπος δε που πλασάρεται είναι εξαιρετικά παραπλανητικός.


Δεν θα μπω στην διαδικασία της ανάλυσης των πραγματικών δεδομένων σχετικά με το εύλογο ή μη της χρήσης της πυρηνικής ενέργειας. Αυτό θα απαιτούσε πολύ περισσότερο χώρο από όσον διαθέτω εδώ. Θα εστιάσω όμως σε τρία σημεία που μένουν συνήθως στο περιθώριο των σχετικών συζητήσεων αν και δεν είναι δευτερεύοντα.


- Το πρώτο είναι το ψευδές και εξοργιστικό του διλήμματος «λιθάνθρακας ή πυρηνικά». Θα καταλάβαινα την ανησυχία αν κάποιες μελέτες που εξέταζαν και πρότειναν συνολικά μια ενεργειακή πολιτική για την επόμενη π.χ. δεκαετία στην χώρα μας, έχοντας εξαντλήσει τις ορατές δυνατότητες των ανανεώσιμων πηγών και του φυσικού αερίου, με τεκμηριωμένη πρόταση για τον ενεργειακό χάρτη της χώρας, κατέληγαν στο αναπόφευκτο της χρήσης της μίας ή της άλλης ρυπογόνας πηγής ενέργειας για σαφώς προσδιορισμένο χρονικό διάστημα. Σε μια τέτοια περίπτωση αυτή η πρόταση θα συνοδεύονταν από χρονοδιαγράμματα, σχέδια ενεργειακής εξοικονόμησης, υπολογισμό κόστους και ρύπων κοκ. Δεν γνωρίζω να έχει υπάρξει τέτοιο πράγμα. Έχω την υποψία ότι κινητήριο χρέος της κυβέρνησης είναι η εξυπηρέτηση φιλίων και δυνάμει φιλίων συμφερόντων μάλλον, παρά κάποιος ημι-βέλτιστος σχεδιασμός ενεργειακής πολιτικής. Η αποσπασματικότητα και η λογική μάρκετινγκ που διέπουν τις ενέργειές της στον χώρο («η ενεργειακή και αντιρρυπαντική πολιτική ως πηγή διαφημιστικών για την κυβέρνηση ευκαιριών» θα μπορούσε να είναι ο γενικός τίτλος των σχετικών πεπραγμένων της) δηλώνουν πως τα διλήμματα είναι ύποπτα και κενά εμπειρικής αναλυτικής ουσίας.


- Το δεύτερο είναι η χρήση της πυρηνικής ενέργειας ιδωμένη μέσα από το πρίσμα της συνήθους πρακτικής απόρριψης αποβλήτων στην χώρα μας. Αντιγράφω μια πρόσφατη είδηση από το ΣΚΑΪ:


«Εκατοντάδες τόνοι στερεών τοξικών αποβλήτων είναι πεταμένοι σε δασική έκταση στην Εύβοια, στη θέση Πύργος του δήμου Μεσσαπίων.

Σύμφωνα με το Γενικό Χημείο του Κράτους, πρόκειται για επικίνδυνα απόβλητα που προέρχονται από επεξεργασία χυτηρίου αλουμινίου και περιέχουν κάδμιο, χρώμιο, άργιλο και άλλες εύφλεκτες τοξικές ουσίες.»


Ειδήσεις σαν αυτή, που αφορούν ιατρικά, βιομηχανικά, γεωργικά και ορυκτά απόβλητα φτάνουν συχνά-πυκνά αλλά ψιλοαπαρατήρητα στον αφρό της δημοσιότητας, μέσα σε γενική αδιαφορία και παραίτηση. Μπορεί κανείς να εικάσει εύλογα πώς αυτή η, μάλλον χαλαρή, κουλτούρα ασφαλείας και υπευθυνότητας, που αποτελεί και πάγια Ελληνική πρακτική, θα μεταφερθεί αυτούσια στην απόρριψη των πυρηνικών αποβλήτων. Θα καταλήγουν τα ραδιενεργά απόβλητα στον ΧΥΤΑ Γραμματικού; Στον Ευβοϊκό; Σε ένα διαμέρισμα στα Κάτω Πατήσια; Ποιος θα είναι ο ελεγκτικός μηχανισμός που διασφαλίζει την κατά το δυνατόν ασφαλέστερη απόρριψη και ποιους πόρους θα διαθέτει για την ελεγκτική του δραστηριότητα; Προτάσεις που δεν απαντούν στα βασικά αυτά ερωτήματα πρέπει να θεωρούνται επικίνδυνες για την δημόσια υγεία.
Θα πει κανείς πως και όμορες χώρες (η Αλβανία, η Βουλγαρία, η Τουρκία) έχουν ή σχεδιάζουν να αποκτήσουν πυρηνικούς σταθμούς παραγωγής ενέργειας χωρίς δραματικά καλύτερη κουλτούρα ασφαλείας. Πράγματι. Αυτό δεν σημαίνει πως θα πρέπει να πολλαπλασιάσουμε τις εστίες της πυρηνικής ανευθυνότητας στα Βαλκάνια. Απλά σημαίνει πως έχουμε ήδη αρκετούς λόγους ανησυχίας.


- Τέλος θα πρέπει να σκεφτεί κανείς και τις συνέπειες που θα έχει η τυχόν δημιουργία πυρηνικών σταθμών στην εγχώρια τρομοϋστερία και συνεπώς στο πώς θα επηρεάσει την εν εξελίξει και κλιμακούμενη επίθεση κατά βασικών ανθρώπινων δικαιωμάτων στην χώρα μας. Μια κοινωνία που θα ζει με τον φόβο (τεκμηριωμένο ή μη) της τρομοκρατικής επίθεσης εναντίον των πυρηνικών εγκαταστάσεων, που θα διασπείρουν αναμφίβολα τα ΜΜΕ σε κάθε ευκαιρία, θα δεχτεί μια ακόμα ώθηση προς την παράνοια και τον γενικευμένο φόβο. Ήδη όμως έχουμε φτάσει σε κρίσιμο σημείο φοβικής αθλιότητας, ας μην πιέσουμε την κατάσταση περαιτέρω.

16.7.09

Έλα παππού μου να σου πουλήσω τα αμπελοχώραφά σου

«Το δικαίωμα στο νερό, ανήκει σαφώς στην κατηγορία των εγγυήσεων που είναι απαραίτητες για την εξασφάλιση ενός επαρκούς επιπέδου διαβίωσης, ιδιαίτερα καθώς είναι μια από τις βασικότερες προϋποθέσεις της επιβίωσης»

Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά δικαιώματα, 2002


Όταν μια εταιρεία αποκτήσει και έναν μόνο μέτοχο πλην του συλλογικού ιδιοκτήτη - του κράτους, της αυτοδιοίκησης, των πολιτών-χρηστών  σε οιοδήποτε ελεύθερο συνεταιριστικό σχήμα -  παύει να είναι κοινής ωφελείας. Γίνεται κερδοσκοπική. Πρώτο μέλημά της, μόνο μέλημά της από την στιγμή εκείνη και μετά, οφείλει να είναι η κερδοφορία της. Μόνο αυστηρές ρυθμίσεις μπορούν να σταθούν εμπόδιο στην μεγιστοποίηση του κέρδους της. Ειδικά όταν μιλάμε για ένα φυσικό μονοπώλιο ενός δημόσιου αγαθού. Όπως το νερό μιας πόλης. Αλλά και πάλι: μια ανώνυμη εταιρεία υπάρχει για να βγάζει κέρδος. Καμία ρύθμιση δεν μπορεί να επιβάλει το δημόσιο συμφέρον εις βάρος της κερδοφορίας της εταιρείας. Δεν μπορεί κανείς εύκολα να σκεφτεί ούτε έναν καλό λόγο δημοσίου συμφέροντος για τον οποίο δημόσια περιουσία, πρέπει να αποδίδεται σε ιδιώτες. Στην πρόσφατη περίπτωση στην χώρα μας, στην μερική ιδιωτικοποίηση της ΕΥΑΘ, η εταιρεία ήταν μάλιστα και κερδοφόρα.


Ο καπιταλισμός επικράτησε, θριάμβευσε, και διατηρήθηκε εμπορευματοποιώντας κάθε τι που μπορούσε, αγαθά και υπηρεσίες, φυσικούς πόρους και ανθρώπινες σχέσεις. Στην καθαρή του μορφή, στην επιθετική μορφή με την οποία πορεύεται εδώ και μια τριακονταετία περίπου, ο καπιταλισμός απεχθάνεται αυτό που δεν μπορεί να εμπορευματοποιήσει, να εισάγει υπό την κυριαρχία του. Τα δημόσια αγαθά, το νερό, ο αέρας, η ενέργεια, πράγματα πάνω στα οποία δεν μπορεί να κτιστεί ένας ναός κερδοφορίας ερήμην των πραγματικών και πιεστικών αναγκών μιας τεράστια πλειοψηφίας, θεωρούνται ως εκ τούτου προβληματικά. Κάθε τι πρέπει να χωράει, με προκρούστειο τρόπο αν χρειαστεί, στην ανάγκη της επικράτησης της οικονομικής επί οιασδήποτε άλλης αξίας. Στην διαδικασία αυτή κάθε σύνεση, κάθε δισταγμός μπρος στο πεπερασμένο των φυσικών πόρων και στο μη διατηρήσιμο της, καρκινικής στην επιθετικότητα και την κακοήθειά της, αέναης μεγέθυνσης των δεικτών, απορρίπτεται από το ίδιο το σύστημα. Κινητήριος μοχλός δεν μπορεί να είναι οτιδήποτε άλλο από το βραχυπρόθεσμο κέρδος.


Ως προς την ηθική παράμετρο: η πώληση π.χ.  νερού για τις πισίνες νεοπλούτων, είναι μια σαφώς πιο εύλογη επιχειρηματική κίνηση από την πώληση νερού σε απόρους για την προσωπική υγιεινή και την καθαριότητά τους. Οι τιμές καθορίζονται από την "αγορά". Το ίδιο και το τι θεωρείται αποδεκτή ποιότητα του παρεχόμενου νερού. Στην Βολιβία, η θριαμβευτική πορεία του Έβο Μοράλες προς την εξουσία ξεκίνησε, υπενθυμίζω, από τις οργισμένες εξεγέρσεις των φτωχών που δεν μπορούσαν να πληρώσουν τα τιμολόγια των ιδιωτικοποιημένων εταιρειών ύδρευσης. Και οι οποίες δεν βρήκαν κανένα λόγο να πωλούν (μονοπωλιακά μάλιστα) νερό φτηνά σε φτωχούς, λαμβανομένου μάλιστα υπόψη του κόστους της υποστήριξης των σχετικών υποδομών, όταν μπορούσαν να το πουλούν ακριβά, σε λιγότερο φτωχούς. Στο Παρίσι η ύδρευση επαναδημοτικοποιείται, μετά από πολυετή παράπονα των δημοτών.


Πέρα από το ότι τα δημόσια αγαθά πρέπει να τίθενται υπό δημόσια διαχείριση, τα πεπερασμένα αγαθά θα πρέπει να διαφυλάσσονται. Και πάλι: μια εταιρεία με στόχο το βραχυπρόθεσμο κέρδος είναι ο χειρότερος δυνατός διαχειριστής ενός πεπερασμένου αγαθού κρίσιμης σημασίας για την επιβίωση του ανθρώπου. Είναι παράγοντας έντασης της λειψυδρίας. Μεγιστοποίηση της κερδοφορίας και συγκράτηση της κατανάλωσης του διατιθέμενου προϊόντος δεν είναι συμβατοί στόχοι.


Δεν πρόκειται βέβαια για μια νέα εξέλιξη. Όλα αυτά προϋπήρξαν στις αρχές του περασμένου αιώνα και μέχρι τα μέσα του όταν επικράτησε η κοινή λογική και η ανάγκη για γενική παροχή βασικών υποδομών επιβίωσης . Το μάθημα τότε ήταν σαφές και πάγκοινα παραδεκτό. Εμείς θέλουμε όντως να επιστρέψουμε στην εποχή της ΟΥΛΕΝ και της ΠΑΟΥΕΡ;

9.7.09

Σκουπιδότοποι

Η λογική είναι απλή: αφού παράγονται σκουπίδια, θα πρέπει να
απορρίπτονται και κάπου. Το κάπου θα πρέπει να είναι κοντά στον τόπο παραγωγής τους.
Άρα σε κάποιους θα λάχει ο κλήρος της χωματερής – του ΧΥΤΑ, ή όπως αλλιώς το
πει κανείς. Είναι βέβαια αλήθεια πως, σε μια ενέργεια ακούσιου
συμβολισμού,  ο Μπερλουσκόνι έστειλε
τραίνα γεμάτα με ναπολιτάνικα σκουπίδια στην Γερμανία για να καούν σε σύγχρονες
εγκαταστάσεις υγειονομικής καύσης στο Αμβούργο, αλλά η προοπτική ενός
πανευρωπαϊκού παράλληλου σκουπιδοσιδηροδρομικού δικτύου, δεν μοιάζει εφικτή,
και άλλωστε οι Γερμανοί δέχθηκαν την μπερλουσκόνια πρώτη ύλη για βραχύ μόνο
χρονικό διάστημα. Οπότε μια μερική λύση είναι να κάνουμε αυτό που έκαναν οι
Αμβούργιοι ευρωσυμπολίτες μας: ανακύκλωση για το 60-70% των σκουπιδιών και
καύση για τα υπόλοιπα, δηλαδή υποδομές και πρακτικές που θέλουν καμιά δεκαετία
για να ολοκληρωθούν και να παγιωθούν. Μέχρι να μπει μπροστά αυτό (και η κοινή
πρακτική στην ΕΕ δεν είναι το Αμβούργο, είναι ο ΧΥΤΑ ακόμα: και στην Βρετανία
και στην Ισπανία και σε πολλές άλλες χώρες ακόμα) θα πρέπει κάτι να κάνουμε και
κάποιος να υποστεί το βάσανο αυτό βρε αδελφέ. Όλοι θέλουν τα σκουπίδια να
μαζεύονται, αλλά κανένας δεν τα θέλει δίπλα του. Κάποιος θα τα υποστεί. Έτσι
δεν είναι;



Πριν φτάσουμε όμως στο προφανές αυτό συμπέρασμα θα πρέπει να
αναρωτηθούμε: με τι αντάλλαγμα  θα
συμφωνούσε ο καθένας μας στην δημιουργία ΧΥΤΑ στα εκατό μέτρα από το σπίτι του;
 Με τις σχετικές οσμές, τα απορριματοφόρα,
την μόλυνση και την μείωση της αξίας των γύρω ιδιοκτησιών. Τι ανταλλάγματα θα
ζητούσατε εσείς; Πιστεύετε ότι θα σας τα έδιναν; Στην Ελλάδα; Σε ποιον θα λάχει
ο κλήρος για να «πάθει» για το κοινό καλό: στον δήμο με το λιγότερο ισχυρό
πολιτικό μέσο, ίσως;  Σε μια χώρα που
όλοι είναι πεισμένοι (εύλογα βεβαίως) πως οι δύσκολες αποφάσεις επιβαρύνουν
αποκλειστικά τον πολιτικά και οικονομικά πιο αδύνατο, είναι ακόμα πιο δύσκολο να
πειστεί ο κόσμος ότι «δεν υπήρχε άλλη λύση». Που ούτως ή άλλως είναι δύσκολο.
Άρα είναι ενδεχομένως και ζήτημα αντισταθμιστικών παροχών και πάταξης της διαφθοράς.
Αλλά ως ένα σημείο…



Πέρα από τις γραφικές ιδιαιτερότητας της κακοδιοίκησης της χώρας
μας και την συναφή τους δυστυχία, το πρόβλημα των σκουπιδιών είναι βεβαίως
παγκόσμιο και μόνο μερικώς επιλύσιμο – με μια δραματικά διαφορετική αντίληψη
για το τι είναι τα σκουπίδια και τι σημαίνει «πετάω τα σκουπίδια» σε
οικοσυστήματα πεπερασμένης ικανότητας αφομοίωσής τους.  Στην πραγματικότητα το σκουπίδι είναι το
τελικό στάδιο της κατανάλωσης και ίδιον κάθε πολιτισμού. Και μόνο η μεταφορά της
ανθρωπότητας σε ένα λιγότερο κακοηθώς καταναλωτικό μοντέλο, πέρα από εκείνο
μιας κοινωνίας που σχεδιάζει τα προϊόντα της έτσι ώστε να αυτομετατρέπονται
σύντομα σε σκουπίδια (μέσω της λεγόμενης «προσχεδιασμένης αχρήστευσης» - “planned obsolescence”), μπορεί να προσφέρει
μια οριακή διέξοδο από τον γεωμετρικό πολλαπλασιασμό των κάθε είδους χωματερών.

2.7.09

Μια ωραία δημογραφική κρίση

Η δημογραφική κρίση λοιπόν επίκειται. Το 2050 το αργότερο, τέρμα τα δίφραγκα. Πετάχτε την γιαγιά από τον τραίνο, μην ταΐζετε άλλο τον παππού. Ο γέρος δεν είναι παρά ένα παράσιτο σε έναν κόσμο που ζει και πεθαίνει για να μεγεθύνει τους οικονομικούς δείκτες – και μόνον. Αν θέλουν να επιζήσουν, να πάνε να δουλέψουν τα ρεμάλια.

Δεν υπάρχει βέβαια αμφιβολία ότι η δημογραφική κατάρρευση όπως την βλέπουμε στην χώρα μας από την δεκαετία του 80 και μετά προκαλεί μια γενική ανησυχία. Αλλά ας είμαστε ψύχραιμοι:

Η πρόγνωση δημογραφικών δεδομένων και μάλιστα σε βάθος χρόνου μιας τεσσαρακονταετίας, δεν είναι ακριβής επιστήμη, ξεπερνά τα όρια της εύλογης εκτίμησης και περνά στην σφαίρα της θολής εικασίας. Κανένας το 1950 δεν προέβλεπε ότι οι χώρες του Ευρωπαϊκού Νότου θα έφταναν να έχουν δείκτη γονιμότητας κοντά στην μονάδα. Ελάχιστοι προέβλεπαν πως θα υπάρξει παγκόσμια μείωση στις γεννήσεις μετά το 2000, και αυτοί θεωρούνταν αισιόδοξοι. Αυτό διότι η μείωση του παγκόσμιου πληθυσμού μέσω της μείωσης των γεννήσεων ήταν τότε επιθυμητός στόχος, καθώς αν δεν συνέβαινε αυτό η ανθρωπότητα θα αντιμετώπιζε μια κρίση υπερπληθυσμού. Προϋπόθεση της αποφυγής του υπερπληθυσμού ήταν να περάσουμε σε «κρίση» υπογεννητικότητας. Ο στόχος επετεύχθη. Και μάλιστα παγκοσμίως. Ίσως το βέλτιστο θα ήταν μια μικρότερη απόκλιση στην διεθνή κατανομή του αριθμού παιδιών ανά γυναίκα. Αλλά στην πραγματικότητα και αυτό συμβαίνει. Σύμφωνα με την ΕΣΥΕ

Από 2,09 γεννήσεις ανά μητέρα το 1981... [η γεννητικότητα] μειώθηκε στο 1,26 το 2001 και … στο 1,40 το 2006 και το 1,41 το 2007…

Για να ξέρουμε πού βρισκόμαστε λοιπόν είμαστε στο μέσο μιας μικρής (;) ανάκαμψης της γεννητικότητας στην χώρα μας, που μπορεί και να συνεχιστεί. Και δεν είμαστε οι μόνοι: η Γαλλία έγινε η πρώτη χώρα που επανέκαμψε δημογραφικά σε επίπεδα αντικατάστασης του πληθυσμού της. Φαίνεται πως η ίδια τάση υφίσταται και στη βόρεια Ευρώπη, ενώ η Ρωσία μετά από την κοινωνική κατάρρευση των χρόνων Γιέλτσιν, βλέπει και αυτή την γεννητικότητά της να ανακάμπτει. Όλα αυτά ενώ οι παραδοσιακές χώρες υψηλής γεννητικότητας στον τρίτο κόσμο προσγειώνονται σε πολύ ολιγομελέστερες οικογένειες από ότι στο παρελθόν.

Με άλλα λόγια: η δημογραφική «κρίση» είναι η απαραίτητη παγκόσμια κρίση για την αποφυγή του υπερπληθυσμού. Μοιάζει να οδηγεί (σε όχι μεγάλο βάθος χρόνου) στην εξίσωση, περίπου, των δεικτών γεννητικότητας σε όλον τον κόσμο και είναι αντιμετωπίσιμη. Ο λόγος που αναδεικνύεται με τέτοια ένταση ανά τον κόσμο, είναι πως μεγάλα ιδιωτικά συμφέροντα θέλουν να βάλουν χέρι στον κορβανά των συντάξεων και της πρόνοιας.

Αυτό είναι σαφές από το πρόσφατο αφιέρωμα του Economist στο δημογραφικό, όπου στις ΗΠΑ (με υποτυπώδες για τα Ευρωπαϊκά δεδομένα σύστημα κοινωνικής ασφάλισης και ρωμαλέους ακόμα δείκτες γεννητικότητας), έχουν να αντιμετωπίσουν, λέει, κάποιου είδους «περικοπές» εν ονόματι (της πρακτικά ανύπαρκτης ακόμα, αλλά εικαζόμενης, μελλοντικής, κάποτε) δημογραφικής κρίσης. Πρόκειται για την επωδό της “κρίσης του Social Security” στις ΗΠΑ.  Πέραν της τρέχουσα κρίσης και των δυνάμει επιπτώσεών της, αυτό το πράγμα δεν υφίσταται παρά στην φαντασία των, προσφάτως διαψευσθέντων, νεοφιλελεύθερων ιδεοληψιών.

Τέλος, δυο λέξεις για τα καθ’ ημάς:

-          Αν και μόνιμη κατακλείδα της περί υπογεννητικότητας κινδυνολογίας είναι η «ανάγκη μεταρρύθμισης [διάβαζε: «αποδιάρθρωσης»] των δημόσιων συστημάτων πρόνοιας και περίθαλψης», κανένας δεν προτείνει σοβαρή λύση για το θέμα, αν δεν θέλουμε να έχουμε ανθρώπους να οδηγούν νταλίκες μέχρι τα 80 τους, ή να σερβίρουν χάμπουργκερ σε ταχυφαγεία πάνω σε «πι», δηλαδή. Αν επιπλέον δεν θέλουμε να τους αφήσουμε να ψοφάνε σαν τα σκυλιά στον δρόμο (μιλάμε για τον πατέρα και την μάνα μας, και για εμάς τους ίδιους λίγο πιο μακροπρόθεσμα) πρέπει να συνεννοηθούμε πως ήδη τα επίπεδα των συντάξεων είναι πενιχρά για την πλειονότητα των συνταξιούχων. Το 69% των συνταξιούχων έχει εισόδημα από συντάξεις και ΕΚΑΣ μικρότερο των 750 Ευρώ το μήνα. Αν μειωθούν οι συντάξεις αυτές, τα υπόλοιπα, τα απαραίτητα για αξιοπρεπή γηρατειά θα τα βάζει η λοιπή οικογένεια από την τσέπη της. Δηλαδή εσύ. Ή το παιδί σου.

-          Το να δουλεύεις μια ζωή για να βάλεις κάτι ελάχιστο στην μπάντα ώστε να μην ψωμολυσσάς στα γεράματά σου, αν το δει κανείς ψύχραιμα είναι αντικίνητρο τεκνοποίησης. Αλλά νόμιζα πως ο σκοπός είναι να αυξήσουμε τις γεννήσεις, όχι να τις αποθαρρύνουμε...

Σύμφωνα με την κατακλείδα του κύριου άρθρου του αφιερώματος στην δημογραφική κρίση του Economist:

«Κάποιοι λένε πως αν τα πάντα είναι σε αναστάτωση, επιτυγχάνονται ευκολότερα οι αλλαγές. Όπως λένε και στο επιτελείο του Ομπάμα στον Λευκό Οίκο: ‘Ποτέ μην αφήνεις μια καλή κρίση να πάει χαμένη’».

Αυτό θεωρείστε το ως προειδοποίηση. Γενικότερα.

Λεζάντα: Προτάσεις του Economist για παραγωγική απασχόληση της τρίτης ηλικίας