30.9.08

Μήνυμα με χρέωση




Από την European Tribune, μεταφράζω το ακόλουθο προ εβδομάδας αλλά εξαιρετικά επίκαιρο σήμερα:

Ύστερα από χρόνια απορρύθμισης, διαφήμισης της απληστίας και του ισχυρισμού περί ανωτερότητας της αγοράς, και ιδιαίτερα των χρηματοοικονομικών αγορών στην λήψη αποφάσεων σχετικά με το πώς πρέπει να διοικείται η οικονομία, φαίνεται - όχι, δεν φαίνεται απλώς: είναι πλέον οφθαλμοφανώς, φόρα-παρτίδα προφανές - πως τίποτα από όλα αυτά δεν δούλεψαν. Χειρότερα ακόμα, οι ίδιοι άνθρωποι που κορόιδευαν το κράτος, όλον αυτόν τον καιρό, ως σπάταλο, αναποτελεσματικό και ανίκανο βασίζονται πλέον στο ίδιο αυτό κράτος για να τους βγάλει από τον λάκκο που έσκαψαν οι ίδιοι.

Τι πρέπει να κάνουμε για να εξασφαλίσουμε πως ΔΕΝ ΘΑ ΞΑΝΑΚΟΥΣΟΥΜΕ ΠΟΤΕ ΑΥΤΟΥΣ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ;
.

Πρέπει επίσης να σημειώσω πως διέφυγε μια δογματικά απαράδεκτη διαπίστωση στους Financial Times (Θέλει πιθανόν συνδρομή - αλλά έχω το αξιοσημείωτο εδώ):

"...Το άλλο μάθημα [της διαφορετικής μοίρας των] των δύο Γαλλικών εταιρειών-πρωταθλητών είναι πως ο παρεμβατικός Γαλλικός τρόπος ρύθμισης των βιομηχανικών προβλημάτων, μοιάζει να επιτυγχάνει περισσότερα αποτελέσματα από τον Αμερικάνικο. Οι ΗΠΑ φαίνεται πως έχουν οδηγηθεί στο ίδιο συμπέρασμα - κρίνοντας τουλάχιστον από τον τρόπο που η κυβέρνηση παρεμβαίνει πλέον για να διασώσει τους πάντες, από τους τραπεζίτες της Γουολ Στρητ ως τους προβληματικούς αυτοκινητοβιομηχάνους του Ντιτρόιτ."


Η Ναόμι Κλάιν πάντως προειδοποιεί πως οι φονταμενταλιστές της αγοράς (τους οποίους κατήγγειλε πρόσφατα ο - προφανώς κομμουνιστής - Τζοζεφ Στίγκλιτς, παραπέμποντάς τους στον σκουπιδοντενεκέ της ιστορίας grosso modo) καραδοκούν αν δεν υπάρξει κάποιο κίνημα μαζικό εναντίον τους:

"Ας είμαστε λοιπόν απόλυτα ξεκάθαροι: δεν υπάρχουν σωτήρες που θα μας φροντίσουν κατά την διάρκεια αυτής της κρίσης. Σίγουρα πάντως όχι ο Henry Paulson, πρώην Διευθύνων Σύμβουλος της Goldman Sachs, μιας από τις εταιρείες που θα επωφεληθούν περισσότερο από την προτεινόμενη "διάσωση" [η οποία προ ολίγων λεπτών πήγε φούντο Σημ. Ιστολόγου]. Η μόνη ελπίδα για την αποτροπή άλλης μιας δόσης πολιτικής-σοκ είναι μια οργανωμένη, βροντερή πίεση από την βάση προς όλα τα πολιτικά κόμματα..."


Στην ΕΕ, πάντως ο MvCreevy, επιμένει να πίνει το παροιμιώδες Kool Aid. Και διαβεβαιώσεις περί της μη αναγκαιότητας της κρατικής παρέμβασης στην Ευρώπη καταρρίπτονται εντός τεσσάρων ημερών.

Υπάρχουν βέβαια κλάδοι της παγκόσμιας βιομηχανίας που δεν αναμένεται να παρουσιάσουν προβλήματα, ιδίως όταν δέχονται ετησίως σανίδες σωτηρίας συγκρίσιμες σε μέγεθος με το περιβόητο bail-out των τραπεζών. Η εν λόγω βιομηχανία ενδέχεται να ενισχυθεί από την τόνωση της εσωτερικής ζήτησης, φοβούνται κάποιοι. Το συνολικό κόστος της "πυραμίδας των παραγώγων" κατά τον Αμερικανό βουλευτή (και μακράν τον σοβαρότερο προεδρικό υποψήφιο από πλευράς πολιτικής ουσίας ΚΤΤΜΓ) Ντένις Κούτσινιτς, ανέρχεται σε μισό τετράκις εκατομμύριο δολάρια (δηλαδή 500 τρις δολάρια, αλλά δεν μπορώ να αντιπαρέλθω την ευκαιρία να γράψω "τετράκις εκατομμύριο = 10^15 στο παρόν ιστολόγιο)

Τέλος οφείλω να σημειώσω τρία πράγματα: ένα, σε σχέση με την εικόνα στην αρχή αυτής της ανάρτησης, ότι είναι κακός οιωνός για επικείμενα συσσίτια για σούπες ότι η μόνη μετοχή στην Νέα Υόρκη που δεν έπεσε χθες είναι η Campbell Soup Co., αν και τα χαρακτηριστικά της κρίσης στις ΗΠΑ δεν είναι ανάλογα ακριβώς με εκείνα του 1929 και ενδέχεται να αποφευχθούν οι σκηνές μαζικής απελπισίας στην ίδια κλίμακα με το '30.

Δεύτερον, γιατί οι επικλήσεις στον Μαρξ θα δώσουν και θα πάρουν (από κάθε πλευρά - μέχρι και ο Αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπουρι μας προέκυψε μαρξίζων for christ's sake) πρέπει να σημειώσει κανείς πως ο Μαρξ, μετά την μεγάλη παγκόσμια κρίση του 1857/58 πείστηκε πως οι κρίσεις δεν ανατρέπουν τον καπιταλισμό, αλλά λειτουργούν σαν βίαιες ενέργειες κάθαρσής του: "η καταστροφή που φέρνουν οι κρίσεις του, αναιρούν προηγούμενα εμπόδια και απελευθερώνουν νέες δυνατότητες καπιταλιστικής ανάπτυξης". Δηλαδή είναι απαραίτητος και λίγος βολονταρισμός, δεν είναι σιδηρόδρομος πάνω σε ακλόνητες ράγες που οδηγούν στην Γη Χαναάν η ιστορία.... Επίσης ότι:

Τα έτη 1843-5 ήταν χρόνια βιομηχανικής και εμπορικής ευημερίας, μια απαραίτητη συνέχεια στην σχεδόν αδιάκοπη βιομηχανική ύφεση των ετών 1837-42. Όπως συμβαίνει πάντα, η ευμάρεια πολύ γρήγορα ενθάρρυνε την κερδοσκοπία. Η κερδοσκοπία συμβαίνει συχνά σε περιόδους κατά τις οποίες η υπερπαραγωγή είναι σε πλήρη εξέλιξη. Παρέχει στην υπερπαραγωγή προσωρινές διεξόδους στην αγορά, ενώ για τον ίδιο αυτό λόγο επιφέρει την έκρηξη της κρίσης και αυξάνει την έντασή της. Η κρίση η ίδια, ξεσπά πρώτα στο πεδίο της κερδοσκοπίας. Αργότερα μόνο πλήττει την παραγωγή. Αυτό που φαίνεται σε έναν επιπόλαιο παρατηρητή σαν αιτία της κρίσης, δεν είναι η υπερπαραγωγή αλλά η υπερβολική κερδοσκοπία, αλλά αυτή δεν είναι παρά σύμπτωμα της υπερπαραγωγής. Η διαταραχή της παραγωγής που ακολουθεί δεν μοιάζει σαν συνέπεια της προηγούμενης έντασής της, αλλά απλά ένα πισωγύρισμα που προέρχεται από την κατάρρευση της κερδοσκοπίας...


Τρίτον: Όταν οι άλλοι κρατικοποιούν, εμείς ιδιωτικοποιούμε.

Τέλος επειδή είμαι κωλόπαιδο (και επειδή αν είχα κάνει τέτοιου είδους εκτιμήσεις και στράβωνε κάτι, οι κόκκορες θα με σταυρώναν - όχι σαν την Σαρρή - διαδικτυακά) πρέπει να ανασύρω από το χρονοντούλαπο της ιστορίας τις ακόλουθες διαπιστώσεις από τον Φώτη Περλικό το 2002, χωρίς δικά μου σχόλια, απλά με την παρότρυνση να γίνουν αυτά μάθημα για μην μπερδεύουμε την συγκυρία με την αιωνιότητα - έστω και των εκατό χρόνων(λινκ δικά μου):

Δεν ξέρω αν οι ΗΠΑ είναι η εικόνα του μέλλοντός μας, είμαι σίγουρος όμως ότι αν θέλουμε να επιβιώσουμε, να αναπτυχθούμε και να ευημερήσουμε ως κοινωνία δεν πρέπει να χάνουμε καθόλου χρόνο στην υιοθέτηση όλων εκείνων των στοιχείων που οδήγησαν τις ΗΠΑ στην κορυφή. Όσοι άλλοι το έπραξαν (Ιρλανδία, Πορτογαλία. Νέα Ζηλανδία, Αυστραλία κτλ) κερδισμένοι βγήκαν. Σίγουρα, το αμερικανικό σύστημα είναι το καλύτερο από όσα έχουν εμφανιστεί και έχει ψηθεί στην υψικάμινο της Ιστορίας αποδεικνύοντας περίτρανα την αξία του. Δεν είναι απλά ένα φιλολογικό κατασκεύασμα (όπως πολλά άλλα), αλλά μια δύναμη που αποδεδειγμένα προσαρμόζεται στις καταστάσεις και τις περιστάσεις και παράγει ευημερία και πρόοδο σε όσους το υιοθετούν. Ωστόσο η ιστορία δεν τελειώνει ποτέ, τα πράγματα διαρκώς αλλάζουν και κανείς δεν μπορεί να προδικάσει σε βάθος 100 χρόνων πώς θα είναι τα πράγματα. Όμως, σήμερα με βάση τα υπαρκτά δεδομένα είναι αστείο να αμφισβητείται η υπεροχή του αμερικανικού μοντέλου, ειδικά όταν όλοι οι άλλοι έχουν αποτύχει και οι όποιες εναλλακτικές λύσεις είναι περισσότερο ευχολόγια.

17.9.08

Κρατικοποίηση τώρα!

Ο σ. Μπους έχει πάρει σερί και εθνικοποιεί όλες τις μεγάλες προβληματικές εταιρείες, τράπεζες, ασφαλιστικές από όλα. Υπό την ενθάρρυνση ενός μαθητή της Ραντ.

Με χαρά σημειώνω ότι τα λόγια του Αλέκου Αλαβάνου στην βουλή την περασμένη άνοιξη δεν πήγανε χαμένα - ίσως δεν έφτασαν στην Νέα Δημοκρατία, έφτασαν πάντως στην κυβέρνηση Μπους, που αποδείχθηκε πρόθυμη να αγκαλιάσει τον σοσιαλισμό (για τους πλούσιους βέβαια, αλλά ΟΚ, ένα βήμα την φορά). Είχε πει ο Αλέκος Αλαβάνος πως:

"...εμείς στο Συνασπισμό Ριζοσπαστικής Αριστεράς, πιστεύουμε ότι πρέπει να υπάρχει ένας δημόσιος, κοινωνικός χώρος μέσα στο πλαίσιο των τραπεζών και γι’ αυτό μας απασχολεί το θέμα του Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου, της Αγροτικής Τράπεζας, του επανελέγχου της Εθνικής Τράπεζας..."


Απλά δεν καταλαβαίνω τι έγινε και πριν ένα μήνα, όταν ο Ούγο Τσάβες κρατικοποιούσε μια ιδιωτική τράπεζα, η Goldman Sachs έλεγε πως:

"Μοιάζει με αρνητική εξέλιξη. Δεν βλέπω γιατί ο τραπεζικός κλάδος χρειάζεται να βρίσκεται υπό την δικαιοδοσία του δημόσιου τομέα", δήλωσε ο Αλμπέρτο Ράμος, υψηλόβαθμος αναλυτής της Goldman Sachs, "Ο ιδιωτικός τομέας τρέχει αυτού του είδους τις επιχειρήσεις πολύ καλύτερα".


Επίσης να σημειώσω μια παρολίγον έμμεση κρατικοποίηση (του αμερικανικού κράτους) στην Ελλάδα καθώς: Οκτώ κολοσσοί ενδιαφέρονται για την Εθνική, σύμφωνα με την Καθημερινή, μεταξύ των οποίων και η κρατική πλέον AIG.

12.9.08

"Κριτικάρετε τον Λιν Μπιάο και απαξιώστε τον τελείως" και άλλα παιδικά τραγούδια


Με αφορμή την 37η επέτειο, αύριο, του θανάτου του προδότη Λιν Μπιάο σε αεροπορικό ατύχημα, στην προσπάθειά του να διαφύγει ύστερα από αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος, στα τελικά στάδια της Μεγάλης Προλεταριακής Επανάστασης, σας παραπέμπω σε αυτό το μοναδικό (εξώφυλλο) άλμπουμ με μαοϊκά παιδικά τραγούδια, προφανώς φτιαγμένα μετά το 1971. Πέρα από τον μακράν πιο φευγάτο τίτλο παιδικού (ή μη) τραγουδιού που αναφέρεται στον τίτλο (και του οποίου το υπόβαθρο μπορείτε να το βρείτε εδώ), δεν μπορώ παρά να σημειώσω και το μεγάλο χιτ "Οι μικροί ερυθροφρουροί πηγαίνουν σε μια συνάντηση αποκήρυξης". Δημοσιεύω την ύπαρξη του σπουδαίου αυτού CD (δυστυχώς δεν έχω δείγματα από μουσική), παρά το γεγονός πως ξέρω ότι ρίχνω νερό στον μύλο της αντίδρασης, η οποία θα σπεύσει να χρησιμοποιήσει την αντισυμβατική επαναστατικότητα του έργου για να ρίξει λάσπη στο Έργο του Μεγάλου Τιμονιέρη και στην Μεγάλη Προλεταριακή Πολιτιστική Επανάσταση. Στοιχεία, περιβάλλον και τεκμήρια για την Πολιτιστική Επανάσταση και τα συμφραζόμενά της θα βρείτε στο Morning Sun (που εμένα μου παίζει σωστά μόνο σε Internet Explorer - σημάδι σίγουρο του ύποπτου και αντεπαναστατικού ρόλου των δημιουργών του ντοκιμαντέρ/σάιτ), έναν ιστοχώρο με πληθώρα υλικού για την ΜΠΠΕ και την εποχή της. Ιδιαίτερα να δώσετε σημασία στις ταινίες όπου μαοϊκοί γιατροί οπλισμένοι μόνο με την σκέψη του Μεγάλου Τιμονιέρη, "γιατρεύουν" κωφάλαλα παιδιά (για την κατάσταση των οποίων φταίει, όπως όλοι καταλαβαίνουμε, ο άλλος προδότης ο Λιου Σαοτσί). Άξιες προσοχής είναι και οι κινηματογραφικές κριτικές της Χήρας του Μάο (για μια πιο ανεκτική αντίληψη της μαοϊκής κινηματογραφικής κριτικής, δείτε το Maoist Movie Reviews).

Σοβαρά όμως...

Με όλα αυτά δοθέντα, παραπέμπω σε μια συνέντευξη ενός "μεταμαοϊκού" κινέζου καθηγητή πολιτικής οικονομίας, του Μίντσι Λι (που είχε φυλακιστεί από το κινέζικο καθεστώς μεταξύ 1990-1992) και ο οποίος επισημαίνει ότι τα επιτεύγματα του μαοϊκού καθεστώτος έχουν παραβλεφθεί (η ενδιαφέρουσα σειρά συνεντεύξεών του Μίντσι Λι εδώ). Επίσης, ο Ντόνγκπινγκ Χαν, ιστορικός, έχει γράψει ένα βιβλίο όπου επισημαίνεται ότι η Πολιτιστική Επανάσταση είχε πολλές, αθέατες πλευρές, όπως το ότι "βοήθησε στην ανατροπή τοπικών ιεραρχιών, επγκαθίδρυσε συμμετοχική δημοκρατία και οικονομικό σχεδιασμό μέσα στις κομμούνες, και επέκτεινε τις παροχές παιδεία και δημοσίων υπηρεσιών, ιδιαίτερα για τους ηλικιωμένους."

Για έναν Ευρωπαίο αριστερό, το αυτοκρατορικό - προσωπολατρικό/μεταφυσικό ασιατικό μοντέλο λαϊκής δημοκρατίας, δεν είναι ακριβώς αυτό που έχει στο μυαλό του με τον όρο "σοσιαλιστικό". Η Ρόζα Λούξεμπουργκ, θα έφριττε, ο Γκράμσι θα χτύπαγε το κεφάλι του στον τοίχο. Δεν εντάσσεται και δεν χωράει σε καμία Ευρωπαϊκή πολιτική παράδοση - είναι θεμελιωδώς *ξένο*. Όταν διάβασα για πρώτη φορά το Κόκκινο Βιβλιαράκι μου φάνηκε σαν συλλογή ανούσιων αποφθεγμάτων - και έψαχνα τον Μαρξ εκεί μέσα με το τουφέκι. Ο ιστορικός ρόλος του Μαοϊσμού είναι η (αναμφισβήτητη) ενίσχυση της Κίνας από αποικιακό κλωτσοσκούφι σε περιφερειακή (και παγκόσμια) δύναμη, και η ανύψωση του βιοτικού επιπέδου των Κινέζων - που περνούσε αναγκαστικά από ένα παρόμοιο "φιλολαϊκό" καθεστώς, ολοκληρωτικού (και με τις δύο έννοιες) κιτς; Το μεγάλο ιδεολογικό υβρίδιο που κυριάρχησε στην Κίνα είχε, έχω την αίσθηση, περισσότερα κοινά με την "πεφωτισμένη δεσποτεία" της δυναστείας των Τσίνγκ και τον Λάο Τσε + Σταλινική κολλεκτιβοποίηση, παρά με τον Μαρξ. Όλο αυτό το μαζικά ομοιόμορφο και η ασύλληπτη σκληρότητα (που διατρέχει τον κινέζικο καπιταλισμό σήμερα, όσο και τον κινέζικο "σοσιαλισμό" τότε), που έφτασαν σε κάποια κορύφωση στην Πολιτιστική Επανάσταση, ίσως να ήταν το ιστορικό μονοπάτι για την επανάκαμψη της Κίνας στο παγκόσμιο σκηνικό.

Η ΜΠΠΕ μοιάζει να ήταν πάντως, κυρίως ξεκαθάρισμα λογαριασμών μεταξύ φραξιών του ΚΚΚ, ξεκαθάρισμα που εκτροχιάστηκε σε κατά τόπους εμφύλια σύρραξη και πόλεμο συμμοριών που διαιώνιζε σε κάποιες περιπτώσεις την διαφθορά με όρους πρακτικά μαφιόζικους. Αλλά επέφερε και ουσιαστικές ανατροπές καθώς φαίνεται, κυρίως έξω από τα μεγάλα αστικά κέντρα και τις αγριότητές τους: Δεν είναι λίγοι οι Κινέζοι συγγραφείς της διασποράς, κυρίως εκείνοι που μεγάλωσαν στην αγροτική Κίνα, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι η Μαοϊκή εποχή ήταν χρυσή εποχή για τους αγρότες (βλ. π.χ. τον Μόμπο Γκάο, 1, 2).


Για την θεαματική αύξηση του βιοτικού επιπέδου στην Μαοϊκή Κίνα (που σημαίνει βελτίωση της ζωής της αγροτικής μάζας του πληθυσμού), υπάρχει και η συνηγορία του Αμαρτύα Σεν (έξω από την καταστροφική περίοδο του Λιμού του Μεγάλου Άλματος Προς τα Εμπρός, που εύλογα καταλογίζει κανείς στον Μάο προσωπικά). Ομολογουμένως μια κυνική ανάγνωση όλων αυτών να τα βλέπει ως επιτυχημένο μεταβατικό στάδιο για τον ολοκληρωτικό τούρμπο-καπιταλισμό.

Η αίγλη του μαοϊσμού τέλος ήταν διπλή: ήταν τόσο η μείξη ριζοσπαστισμού και απωανατολίτικου εξωτισμού (μεσοαστικό κυρίως το ακροατήριό του ας σημειώσουμε) - στην Ευρώπη, όσο και η ανάδειξη του αγροτικού ζητήματος σε κεντρικό πολιτικό ζήτημα - που τον διέδωσαν στον Τρίτο Κόσμο. Οι σημερινές επιτυχημένες εκδοχές του μαοϊσμού, όπως στο Νεπάλ, πάντως, αγκαλιάζουν τις δημοκρατικές διαδικασίες, και κερδίζουν άνετα εκλογές (μετά από ένα μαζικό και δημοφιλές αντάρτικο κατά του βασιλιά) - δηλώνοντας πως η ιδέα του μαοϊσμού στο Νεπάλ είναι δραματικά διαφορετική από την ιδέα του Μαοϊσμού που υπάρχει στο Περού π.χ. Κάθε πολιτικό ρεύμα αποκτά διαφορετικά χαρακτηριστικά, μέσα σε διαφορετικές συγκυρίες και διαφορετικές πολιτικές παραδόσεις. Και από την άλλη: Το Οργουελιανό παιδικό τραγούδι με τα παιδιά-στρατιώτες στο εξώφυλλο του δίσκου, μοιάζει σήμερα με κακή φάρσα αλλά δίνει την θέση του τώρα στα παιδιά που απάγονται για να δουλέψουν σκλάβοι στην, ιδιωτική πλέον, κινεζική βιομηχανία - και εδώ δεν γελάει κανείς.

10.9.08

Λίγο πριν μπει μπροστά το LHC

Καθώς αναμένουμε από στιγμή σε στιγμή την πρώτη δοκιμή στο LHC - εδώ ζωντανό webcast από το CERN (πάω στοίχημα ότι δεν θα τα καταφέρετε σήμερα λόγω της μαζικότητας της παρακολούθησης) - μερικά στοιχεία. Τονίζω δοκιμή: καμία σύγκρουση δεν θα γίνει σήμερα, βόλτα θα βγάλουν τα πρωτόνια να μάθουν την διαδρομή :-b. Οι Ρώσοι που δεν είναι των προεορτίων, δημοσιεύουν την σωστή ημερομηνία που θα πρέπει να φοβούνται οι δεισιδαίμονες: 21 Οκτωβρίου 2008 - και πάλι, αν δεν κάνω λάθος η πλήρης ισχύς του πειράματος δεν θα επιτευχθεί αμέσως (του χρόνου λέει οι Τάιμς).

Αντί να σας μπερδέψω για το τι κάνει το LHC, σας παραπέμπω σε σχετικό ραπ βιντεοκλίπ, που θα λύσει τις περισσότερες απορίες σας, ανοίγοντας μια νέα εποχή για την μεθοδολογία των επιστημονικών διαλέξεων:



Γενικά, όπως είπαμε η σημερινή ημέρα είναι περισσότερο συμβολική, και αφορμή για πάρτι, δεν θα υπάρξουν συγκρούσεις σωματιδίων, άρα δεν θα "κινδυνέψουμε". Μπορείτε να παρακολουθείτε την κατάσταση της καταστροφής του κόσμου, στο hasthelargehadroncolliderdestroyedtheworldyet.com.

Live blogging, στο Cosmic Variance, και στο US LHC.

Το σάιτ του CERN
για το γεγονός. Big Bang Week στο BBC (αν και η ιδέα ότι θα "αναπαραχθούν οι συνθήκες του Big Bang" είναι παραπλανητική)

Ψύχραιμη εξήγηση του γιατί δεν θα καταστραφεί η Γη: 1, 2. (Πάντως το Boing Boing παραθέτει την εξής δήλωση σχετικού επιστήμονα: "Κοίτα υπάρχει μια πιθανότητα 10^-19 να συμβεί και η πιθανότητα να εξαϋλωθείς ξαφνικά ενώ ξυρίζεσαι είναι 10^-11')
Από το Μαύρο-Όχι Άλλο Κάρβουνο μια γενική εικόνα της διαδικασίας.
Ο Χώκινγκ βάζει στοίχημα πως δεν θα βρεθεί το Χίγκς (με τίτλο που διεκδικεί βραβείο ανακρίβειας). Σχετικά με το μποζόνιο Higgs.

Τέλος σημειώνω προς αποφυγή παρεξηγήσεως ότι το μποζόνιο δεν προέρχεται από το Μπόζο, αλλά από τον Satyendra Nath Bose (προφέρεται Μπος).