Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

«Γεια σου Νταβέλη αρχιληστή»: Ζορο, Ρομπέν και λήσταρχοι



Jesse James was a lad that killed many a man,
He robbed the Danville train,
He stole from the rich and he gave to the poor,
He'd a hand and a heart and a brain


«The ballad of Jesse James», παραδοσιακό τραγούδι των ΗΠΑ, τέλη 19ου αιώνα


Στην τυπολογία των λαϊκών ηρώων, μαζί με τον «Ρομπέν των Δασών», τον καλό ληστή που κλέβει από τους πλούσιους και ενισχύει τους φτωχούς – τον παράνομο λαϊκό «Υπουργό Οικονομικών», υπάρχει ακόμα και ο «Ζορρό», ο μασκοφόρος εκδικητής, παράνομος «Υπουργός Δικαιοσύνης» μαζί και «Αστυνομία». Πρόκειται για διαφορετικές τυπολογίες που στην πραγματικότητα συνδυάζονται συχνά στα ίδια πρόσωπα. Συνήθως τα πρόσωπα αυτά υπήρξαν ιστορικά απλά ληστές (ανάλογες αναφορές γίνονταν π.χ. στον λήσταρχο Νταβέλη στα μέσα του 19ου αιώνα), των οποίων οι επιτυχίες εναντίον των αρχόντων προκάλεσαν την συμπάθεια (συχνά ανάμικτη με τον φόβο) των απλών κατοίκων, των υπηκόων, των χωρικών. Ο προσωπικός τους πλουτισμός ποτέ δεν μέτρησε εναντίον τους στο λαϊκό αίσθημα.

Ο μύθος είναι παγκόσμιος, και αποκτά διαφορετικά πρόσωπα: ο Σικελός λήσταρχος Τζουλιάνο, πρώτα λαϊκός ήρωας, Ρομπέν και Ζορρό ταυτόχρονα, πριν καταλήξει μαζικός πολιτικός δολοφόνος την δεκαετία του 1940. Σικελός αυτονομιστής, με εμφάνιση ζεν πρεμιέ του Χόλυγουντ, αποτελούσε για καιρό φόβο των γαιοκτημόνων και τον «πρωταθλητή» των χωρικών. Μετά ήρθαν οι παρτιζάνοι βέβαια και η απρόκλητη σφαγή τους και ο μύθος έσκασε μέσα στον χαλασμό της ιστορίας.

Δείτε την Ινδία: τον λήσταρχο Θόκια, βίο παράλληλο σε κάποιες λεπτομέρειές του με τον «δικό μας» Γιαγκούλα, 80 χρόνια μετά και μισή υφήλιο πιο πέρα: ο θρύλος και για τους δύο λέει πως βγήκαν στην παρανομία επειδή εκδικήθηκαν τον βιασμό ή την ατίμωση θηλυκού μέλους της οικογένειάς τους, και οι δύο λατρευόταν από τους ντόπιους χωρικούς αλλά όχι από τους γαιοκτήμονες, και οι δύο υπέγραφαν σαν βασιλείς: ο Γιαγκούλας ήταν ο «Βασιλιάς των Ορέων» και ο Θόκια «Βασιλιάς των Ληστών».  Αλλά και την «Βασίλισσα των ληστών» της Ινδίας, την λησταρχίνα Πουλάν Ντεβί, που έπαιξε ρόλο εκδικήτριας της κάστας και του φύλου της πριν δολοφονηθεί από συγγενείς θυμάτων της το 2001, σε ηλικία 38 ετών.

Στις ΗΠΑ υπάρχει ο Τζέσι Τζέιμς, ο Αμερικανός ληστής του 19ου αιώνα, που βοηθούσε τους φτωχούς νότιους χωρικούς και εκδικούταν την ήττα και την ταπείνωση του Αμερικάνικου Νότου από τους Βόρειους εκ μέρους τους. Ο Μπάι Λάνγκ, λήσταρχος στην Κίνα στις αρχές του 20ου αιώνα, βασίστηκε σε αυτήν την έμμεση αναδιανομή πλούτου, την φροντίδα των φτωχών και την επίθεση εναντίον των πλουσίων για την ανοχή και την υποστήριξη των ανταρτών του. Παντού στον κόσμο φαίνεται πως υπάρχουν αυτές οι φιγούρες, στην μία ή την άλλη μορφή: ο λήσταρχος που έγινε σύμβολο για τους κατατρεγμένους, ο τιμωρός, ο σωτήρας σε κάποιες περιπτώσεις.

Ο μεγάλος Βρετανός Ιστορικός Έρικ Χόμπσμπομ, περιγράφει όλες αυτές τις παράλληλες προσωπικότητες, τύπου Ρομπέν των Δασών, που ρίζωναν και ριζώνουν σε αγροτικές κυρίως κοινωνίες, ως «κοινωνικούς ληστές» που αντικατοπτρίζουν «την γενικευμένη επιθυμία για ελευθερία, ηρωισμό και το όνειρο της δικαιοσύνης» μεταξύ των φτωχών και συμβολίζει την επιθυμία τους για την ανάδειξη τολμηρών υπερασπιστών «των αδυνάτων, των καταπιεσμένων και των αδικημένων».

Πέρα από τους ληστές: Οι ιδεολόγοι αναδιανεμητές

Η αγροτική εμπειρία δεν μεταφέρεται όμως εύκολα στην πόλη. Ακόμα και το υπόδειγμα σύγχρονου Έλληνα ληστή-ρομπέν, ο Νίκος Παλαιοκώστας, είχε λημέρια στην Κεντρική Ελλάδα και υποστήριξη από τοπικό αγροτικό και ημιαστικό πληθυσμό. Οι νέοι Έλληνες ληστές των πόλεων περιβάλλονται συχνά από ένα είδος «φιλολαϊκής αύρας», αλλά πολύ απέχουν από την κατοχύρωση μιας εικόνας υπερμάχων των φτωχών.

Η πολιτική «ληστεία» ή η παραδειγματική τιμωρία πάλι, η στοχευμένη και με άμεσους προπαγανδιστικούς σκοπούς, δεν μοιράζει αναγκαστικά λεφτά σε κανέναν πέρα από την οργάνωση. Το πώς έχει λειτουργήσει αυτό το σχήμα στην Ελλάδα το είδαμε. Δεν προκάλεσε μαζικές μεταστροφές και όπως φάνηκε στο τέλος του φαινομένου, έγινε αντιληπτό από πολλούς ως θέαμα και όχι ως πολιτική πράξη.

Αντίθετα, εκδηλώσεις όπως αυτές των «Ρομπέν των Σουπερμάρκετ» αν και έχουν προφανή αναφορά σε μια (εξιδανικευμένη πάντως) «κοινωνική ληστεία», και στόχο σε κυριολεκτικό επίπεδο να «κλέψουν από τους πλούσιους για να δώσουν στους φτωχούς», είναι ουσιαστικά διαφορετικά φαινόμενα: Πρόκειται για συνειδητή συμβολική πράξη της οποίας η μικρή κλίμακα σε πραγματικό επίπεδο, συνοδεύεται από μεγάλη επικοινωνιακή εμβέλεια. Η πράξη φέρνει και την ελπίδα, εικάζει κανείς, της έμπρακτης προπαγάνδας: «απαλλοτριώστε και εσείς». Οι νεαροί και νεαρές εισβολείς των σουπερμάρκετ δεν έχουν σαν στόχο να είναι ακριβώς Ρομπέν των Δασών: δεν θέλουν να δρουν σαν «ήρωες της εργατικής τάξης» μάλλον, αλλά ως ζωντανή παρότρυνση για την γενίκευση της απαλλοτρίωσης.

Προφανώς δεν πετυχαίνουν και πολλά πράγματα στο άμεσα ακτιβιστικό επίπεδο. Είναι μάλιστα και αμφίβολο αν η αποδοχή της «κλοπής για τους φτωχούς» οδηγεί σε γενικότερη αποδοχή των πρακτικών του χώρου. Κατορθώνουν όμως να προκαλέσουν μια αμήχανη και δύσκολη συζήτηση παντού: αμφισβητείται εξ αφορμής των επιδρομών στα σουπερμάρκετ ανοιχτά, έστω και στα λόγια, η απόλυτη ιερότητα της ιδιοκτησίας, η προτεραιότητα του εμπορίου. Από την σκοπιά αυτή οι μετα-Ρομπέν των Αθηνών, ενδέχεται να επιτυγχάνουν περισσότερα μεν, αλλά ίσως άλλα από όσα υπολόγιζαν.

Από τις λαϊκές αγορές των Αθηνών στο Σέργουντ Φόρεστ λοιπόν, φαίνεται πως ο κόσμος δεν ανέχεται ηθικά την ακραία ανισότητα, σε κανένα περιβάλλον. Όποιος την απαλύνει, έστω και συμβολικά, συμπλέει εντέλει με το λαϊκό περί δικαίου αίσθημα.

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Ζωνιανά

Διαβάζω και ακούω τα όσα γράφονται και λέγονται το αιματηρό περιστατικό στα Ζωνιανά με την ελαφρά δυσανασχέτηση που ως Κρητικός της διασποράς νιώθω, βλέποντας ότι ο κοινός τόπος και το αναμενόμενο παρά τοις Κρησί, γίνεται πηχυαίος τίτλος και "ανακαλύπτεται" από τα Αθηναϊκά ΜΜΕ ως κεραυνός εν αιθρία, ως κάτι το αναπάντεχο. Η δυσανασχέτηση προέρχεται από το γεγονός ότι τέτοιου είδους θέματα φτάνουν μέχρι την Αθήνα όταν υπάρχουν νεκροί - και τότε φτάνουν ως έτοιμο θέαμα και με μεγάλη απόσταση από την τοπική οπτική. Από την άλλη δεν νιώθω αρκετά κοντά στα τεκταινόμενα στο νησί πλέον, ώστε να έχω κάποια σημαντική άποψη να συνεισφέρω. Αυτοί που βιώνουν την κατάσταση, είναι καλύτερα σε θέση και να την εκτιμήσουν. Εδώ θέλω να παρατηρήσω κάποια πράγματα και να παραπέμψω σε πλησιέστερους παρατηρητές.

- Όσοι βλέπουν στις μαφίες του Μυλοποτάμου κάποιου είδους "αντεξουσιαστές" και "εχθρούς του κράτους", είναι μακριά νυχτωμένοι. Η κατάσταση αυτή προέκυψε ως αποτέλεσμα π…

Το όπλο της λανθασμένης πρόβλεψης

Επ' αφορμή της νικηφόρου μάχης του πακέτου λιτότητας και της σίγουρης επιστημοσύνης με την οποία ο Υπουργός Οικονομικών μετέφερε την αισιοδοξία του, ας εξετάσουμε τις βάσεις της και την προϊστορία των επισήμων εκτιμήσεων για την πορεία της Οικονομίας της χώρας μας στα χρόνια της κρίσης:
Sins of Commission Από το Real World Economics Review, o Jesse Frederik, στο άρθρο του "Folly from Olly. The disasterous quality of the economic predictions of the European Commission" κάνει την παρακάτω παρατήρηση σε ότι αφορά τις προβλέψεις της Κομισιόν για τις επιδόσεις της Ελληνικής οικονομίας, κατά την διάρκεια του Μεγάλου Ελληνικού Κραχ, την οποία μετάφρασα στα Ελληνικά (χωρίς την άδεια του συγγραφέα, ελπίζω στην κατανόησή του λόγω της πιεστικής επικαιρότητας):



 Στον πίνακα παρουσιάζονται οι πέντε ενημερώσεις της εκτίμησης της Κομισιόν, κατά την διάρκεια του έτους με την πρώτη να δημοσιεύεται την άνοιξη της προηγούμενης από την εκτιμώμενη χρονιά. Σημειώνω πως η τελευταία επικαιροπ…

Πείνα, λιποθυμίες και η χρησιμότητα του λαϊκισμού: μια συζήτηση με τον Πάσχο Μανδραβέλη

Με αφορμή μια συζήτηση με τον Πάσχο Μανδραβέλη στο twitter

[Δημοσιεύθηκε στην διαδικτυακή Αυγή 2/12/2013]



Η είδηση-μαϊμού (όπως ήταν σχεδόν εξαρχής φανερό νομίζω) περί θανάτου από πείνα 16χρονου στην Πλατεία Αμερικής, προκάλεσε μια συζήτηση στο twitter με τον Πάσχο Μανδραβέλη που άδραξε την αφορμή να καταγγείλει την ψευδή καταστροφολογία της αριστεράς.

@Mandravelis Η πείνα των μαθητών δεν είναι hoax http://t.co/WbAe7biTwp
— talws (@talws) November 25, 2013 Του υπέδειξα πως η πείνα στην Ελλάδα δεν είναι μύθος, παραπέμποντάς τον  στο σχετικό άρθρο της Ημερησίας (προκειμένου να μην υπάρχει θέμα επαρκούς καθεστωτικότητας των πηγών). Ο ΠΜ σε ποστ στου στο twitLonger απάντησε πως δεν υπάρχει πείνα στην Ελλάδα, μόνο φτώχεια και ότι όλα αυτά περί λιποθυμιών από την πείνα στα σχολεία είναι "hoaxes" - αστικοί μύθοι: "Η φτώχεια δεν είναι hoax. Είναι πραγματικότητα. Οι λιποθυμίες από την πείνα, είναι hoax. Ποτέ δεν στοιχειοθετήθηκαν, πάντα ήταν καταγγελίες του στιλ «άκουσα...», «μου …