24.3.10

Homo neanderthalensis

Το 1958, ο μετέπειτα θρύλος της επιστημονικής φαντασίας,  Isaac Asimov, δημοσίευσε ένα διήγημα που θα ονομαζόταν τελικά «Το άσχημο παιδάκι» ("The Ugly Little Boy"). Αφορούσε την υποθετική ιστορία ενός μικρού παιδιού Νεάντερταλ, το οποίο μεταφέρεται με χρονομηχανή στο παρόν (το μέλλον για τους αναγνώστες) για να μελετηθεί από επιστήμονες. Το παιδί το ανατρέφει μια παιδιατρική νοσοκόμος η οποία από ένα σημείο και πέρα δένεται μαζί του, τον ονομάζει Τίμμυ, αντιλαμβάνεται πως δεν υστερεί σε τίποτα από τα παιδιά Homo Sapiens και, όταν η μελέτη τελειώνει μετά από κάποια χρόνια, αρνείται να το αφήσει να πάει πίσω στην εποχή του (η οποία θα του είναι πλέον θανάσιμα ξένη) και, αποτυγχάνοντας να δραπετεύσει μαζί του, επιστρέφει, στην κλιμάκωση του διηγήματος, μαζί του στο απώτερο παρελθόν για να το προστατεύει.

Στις αρχές του προηγούμενου έτους, ο Τίμμυ έκανε ίσως το πρώτο βήμα για την μετάβαση από την μυθοπλασία στην πραγματικότητα: Αν και χρονομηχανές δεν έχουν επινοηθεί και είναι αμφίβολο αν θα επινοηθούν ποτέ, η επανεμφάνιση των Νεάντερταλ στην Γη μετά από 25.000 περίπου χρόνια θα διαμεσολαβηθεί από την γενετική.  Μετά από 5 χρόνια επίμονης εξαγωγής DNA από θραύσματα οστών Νεάντερταλ, μια ομάδα επιστημόνων από πολλές χώρες υπό την καθοδήγηση ερευνητών του Γερμανικού ινστιτούτου Μαξ Πλανκ, ανακοίνωσε πως κατόρθωσε να προσδιορίσει την αλληλουχία «ζευγών βάσεων» του DNA ενός Νεάντερταλ. Η καταγραφή είναι σε πρώτο στάδιο και καλύπτει περί το 63% των ζευγών, ενώ ο πλήρης προσδιορισμός της αλληλουχίας των νουκλεοτιδίων αναμένεται σε δύο χρόνια περίπου.
Ο προσδιορισμός αυτός θα βοηθήσει στην επίλυση πολλών αναπάντητων ερωτημάτων σχετικά με το εξάδελφό μας είδος που συνυπήρξε με τον άνθρωπο για δεκάδες χιλιάδες χρόνια. Αλλά ένας θα ήταν ο τρόπος μιας πραγματικά πλήρους μελέτης των Νεάντερταλ - και ήδη έχει τεθεί στο τραπέζι το σχετικό ερώτημα: Θα ήταν εφικτή και ηθικά σωστή η αναπαραγωγή ενός ατόμου Νεάντερταλ;
Και στα δύο αυτά ερωτήματα οι γνώμες διχάζονται:  Ο επικεφαλής της ομάδας του ινστιτούτου Max Plank, δρ. Svante Pääbo, το θεωρεί αδύνατον, αλλά άλλοι επιστήμονες θεωρούν κάτι τέτοιο άμεσα εφικτό, με κόστος περί τα 30 εκατομμύρια δολάρια. Το ηθικό κομμάτι είναι ίσως το πιο δύσκολο: θα ήταν θεμιτή η δημιουργία μεμονωμένων, πιθανότατα νοήμονων όντων απλά και μόνο για να μελετηθούν;  Δεν θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η απόλυτη αποξένωση που ένα τέτοιο ον θα ένοιωθε μέσα σε έναν κόσμο όπου θα προοριζόταν για πειραματόζωο και μόνο;  Και τι γίνεται αν είναι μεν σχετικά νοήμονα όντα, αλλά δεν μπορούν να παρακολουθήσουν τον ανθρώπινο πολιτισμό; Τα μεταχειρίζεσαι σαν ζώα, ή σαν ευφυή άτομα;
Πέραν από τα προφανή αυτά ερωτήματα τίθεται και ένα ακόμα: αν, όπως είναι πιθανόν, οι Νεάντερταλ ήταν νοήμονα όντα, πόσο τυπικά «Νεάντερταλ» θα ήταν ένα άτομο  μεγαλωμένο μέσα σε μια κοινωνία Homo Sapiens; Πέρα από τα γενετικά του χαρακτηριστικά, η «εμπειρία του να είναι κανείς Νεάτερνταλ», ακόμα και η ικανότητά μάθησης πόσο θα μπορούσε να επηρεάζεται από ένα «ξένο», «sapiens περιβάλλον»;
Με δεδομένες τις σοβαρότατες επιφυλάξεις για το εύλογο ενός τέτοιου εγχειρήματος, είναι σαφές πως καθώς θα φθηναίνει η διαδικασία «παραγωγής» Νεάντερταλ (αν αποδειχθεί βεβαίως τελικά εφικτή), τόσο πιθανότερο είναι να γίνει από κάποιους πραγματικότητα.  Το Jurassic Park είναι ήδη εδώ, και ο μικρός Τίμμυ ίσως πάρει σάρκα και οστά μέσα στα επόμενα χρόνια.
Μόνο που δεν θα υπάρχει καμία, οδός και κανένα νόημα επιστροφής…

18.3.10

Τέλος εποχής...

Έγραφα την προηγούμενη εβδομάδα, με αφορμή την σύλληψη υπευθύνων του gamato.info για το τέλος του υπάρχοντος μοντέλου πνευματικής ιδιοκτησίας και την ανάγκη να ξαναεπινοηθεί και να επανοριστεί η έννοια. Είναι τόσο βιώσιμο όσο ήταν και το μοντέλο του ελλιμενισμού με τις λέμβους μετά την δημιουργία λιμανιών. Ο λόγος για αυτό δεν είναι απλά όπως σημείωνα, ότι αποτελεσματική αστυνόμευση της πνευματικής ιδιοκτησίας στο διαδίκτυο δεν μπορεί να γίνει χωρίς την υιοθέτηση κινεζικού τύπου ελέγχου πάνω στους υπολογιστές και στην διαδικτυακή δραστηριότητα. Είναι και το ότι μοντέλα τύπου "φτιάχνω άλμπουμ + πουλάω το cd = πολλά λεφτά" δεν περπατούν πλέον.  Όπου υπάρχουν σχετικά εύλογα τιμολογημένες και εύκολα προσβάσιμες διαδικασίες διαδικτυακής πώλησης (π.χ. αλλά όχι μόνο το itunes και τα ringtones) υπάρχει ενεργή αγορά. Η αξία κάθε μεμονωμένου τραγουδιού πια για τον μέσο χρήστη δεν είναι η αξία ενός cd single. Αυτή η εποχή έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Και θα γίνεται όλο και πιο απαρχαιωμένη με κάθε συγκρότημα ή καλλιτέχνη που θα διακινεί ελεύθερα, ή σχεδόν τζάμπα, την μουσική του παραγωγή στο διαδίκτυο. Τα περιθώρια κέρδους περιορίζονται, ενώ αναμφισβήτητα υπάρχουν εναλλακτικοί πόλοι (τουλάχιστον εναλλακτικόι) που θα διακινεί μουσική έξω από την βιομηχανία.  Μιλάω για την μουσική γιατί άλλες «βιομηχανίες περιεχομένου», του σινεμά π.χ. ή του λογισμικού ελάχιστα μοιάζει να επηρεάζονται αρνητικά τελικά από τον διαμοιρασμό αρχείων (όπως και η μουσική βιομηχανία, μεταξύ μας).  Άλλωστε, η βιομηχανία εκείνη που ισχυριζόταν αδιάντροπα προ εικοσαετίας πως η εγγραφή μεμονωμένων κασετών για φιλους «σκότωνε την μουσική», έχει ένα μόνιμο πρόβλημα αξιοπιστίας αλλά και ανάλυσης της πραγματικότητας. Είναι προφανές ότι π.χ. αν οι διοικούντες την βιομηχανία αυτή είχαν την παραμικρή υποψία για την κοσμογονική αλλαγή που έφερνε το διαδίκτυο, αρκετά από τα προβλήματά της θα μετατίθονταν αργότερα. Αλλά θα εμφανίζονταν βέβαια τελικά, γιατί η πραγματική απειλή δεν είναι ο πιτσιρικάς που κατεβάζει τα άπαντα των Metallica...

Η πραγματική απειλή για την βιομηχανία πολιτιστικής παραγωγής δεν είναι λοιπόν τα δίκτυα p2p ή τα torrents, η προσωπική «χρήση» αρχείων ήχου και βίντεο. Η πραγματική απειλή είναι η de facto τάση για αποκέντρωση της βιομηχανίας, η μεταφορά από ένα μοντέλο (ή περισσότερα) που έκανε πλούσιους τους διαμεσολαβητές της παραγωγής, σε ένα που επιτρέπει τον βιοπορισμό των πραγματικών παραγωγών της. Πρόκειται για διαδικασία που προκύπτει οργανικά από την κουλτούρα του διαμοιρασμού αρχείων και την ίδια την «λογική του διαδικτύου». Και αυτή η διαδικασία δεν σταματά στην μουσική, δεν σταματά το σινεμά, δεν σταματά το λογισμικό: αλλάζει τους όρους παραγωγής και διακίνησής και δημιουργεί καινούριες δυνατότητες και ιδέες που επεκτείνονται πολύ πέραν του διαδικτυακού χώρου.

12.3.10

Κομμένη η τζάμπα τηλεόραση

Σε ένα πρόσφατο συνέδριο σχετικά με την ανίχνευση εξωγήινης νοήμονος ζωής, ο Φρανκ Ντρέικ, ένας από τους θεμελιωτές της επιστημονικής αναζήτησης για εξωγήινους πολιτισμούς, ανέφερε πως οι τεχνολογικές εξελίξεις που αφορούν την μετάδοση τηλεοπτικών σημάτων, «κρύβουν» σταδιακά την Γη από ενδεχόμενους γειτονικούς ΕΤ. Οι αλλαγές που αφορούν την καλωδιακή, την δορυφορική και την ψηφιακή τηλεόραση, ελαχιστοποιούν την «διαρρέουσα» μετάδοση προς τα άστρα.

Η Γη περιβάλλεται από μια άλω ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών σημάτων που εκτείνεται ήδη 100 έτη φωτός γύρω της, ένα συνονθύλευμα ηχητικών και οπτικών σημάτων που περιέχει από τις ζωντανές μεταδόσεις του Ενρίκο Καρούζο, μέχρι την πρώτη μετάδοση του «τσοπανάκου» της ΕΙΡ, τον Άγνωστο Πόλεμο, ταινίες του Μπόλυγουντ, Dukes of Hazard, Friends, αριστουργήματα, ιστορικές στιγμές, κουτσομπολιά, αθλητικά κτλ. Καλώς ή κακώς η δωρεάν αυτή διαπλανητική μετάδοση γίνεται όλο και πιο αδύναμη: πλέον γίνεται τεχνολογικά πολύ δύσκολη η ανίχνευση του σήματος αυτού, ακόμα και σε «κοντινές», γαλαξιακά μιλώντας, αποστάσεις μερικών δεκάδων ετών φωτός.  Με την σταδιακή υποχώρηση  της έντασης των ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών παγκοσμίως, θα πάψουμε να εκπέμπουμε ως ανθρωπότητα την ιστορία μας στο σύμπαν.

Ευτυχώς τα ραδιοτηλεοπτικά σήματα δεν είναι τα μόνα, ούτε τα ισχυρότερα που εκπέμπονται προς το διάστημα. Τα ραντάρ συνεχίζουν προς το παρόν να είναι οι ισχυρότεροι φάροι της παρουσίας στην Γη νοήμονος τεχνολογικά εξελιγμένου πολιτισμού. Αλλά για πόσο;

Στη Γη οι τεχνολογίες επικοινωνίας με την χρήση ισχυρών εκπομπών ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας αντικαθίστανται από άλλες πολύ χαμηλότερης έντασης. Αυτή η διαδικασία είναι πιθανόν να ολοκληρωθεί μέσα στον αιώνα που διανύουμε. Γιατί να μην ισχύει το ίδιο λοιπόν για κάθε άλλον τεχνολογικά ανεπτυγμένο πολιτισμό στο σύμπαν; Αν όμως είναι έτσι τα πράγματα, οι προσπάθειες ανίχνευσης σημάτων από εξωγήινους πολιτισμούς (π.χ. το πρόγραμμα SETI) είναι σε ακόμα δυσχερέστερη θέση: δεν ψάχνουν πια για πολιτισμούς από ένα στάδιο τεχνολογικής ανάπτυξης και μετά. Ψάχνουν για πολιτισμούς μέσα σε ένα πολύ περιορισμένο χρονικό παράθυρο της τεχνολογικής εξέλιξης τους. Οπότε η αναζήτηση είναι ακόμα δυσκολότερο να καρποφορήσει.

Βεβαίως υπάρχει και η άλλη άποψη:  είναι ύβρις να θεωρούμε πως μπορούμε να φανταστούμε τι μπορεί να σημαίνει νοήμων ζωή στο σύμπαν, ή να προδιαγράψουμε στάδια τεχνολογικής ανάπτυξης για πολιτισμούς  των οποίων δεν ξέρουμε (και μάλλον δεν μπορούμε να φανταστούμε) ούτε την υλική υπόσταση, ούτε την βιολογία, ούτε την ιστορική πορεία τους (ή τι θα μπορούσε να σημαίνει ιστορική πορεία για αυτούς). Αυτό για το οποίο ψάχνουμε στην πραγματικότητα μέσω SETI, είναι οι εξωγήινοι πολιτισμοί εκείνοι που μοιάζουν τόσο σκανδαλωδώς με τον δικό μας, ώστε να έχουν ακόμα και τεχνολογικά παρόμοια πορεία με τον άνθρωπο.

Ψάχνουμε τελικά για διαστρική παρέα για να βλέπουμε μαζί τηλεόραση…

11.3.10

gamato.info: διαμοιρασμός ή βαρβαρότητα

Στις 10 Μαρτίου, η Ελληνική Αστυνομία συνέλαβε έντεκα άτομα ανά την Ελλάδα που έχουν σχέση με τον δικτυακό τόπο διαμοιρασμού torrents, gamato.info μετά από καταγγελία της ΕΠΟΕ (Εταιρεία Προστασίας Οπτικοακουστικών Έργων). Είναι ο ίδιος οργανισμός που προσπάθησε προ ενός έτους, αν θυμάμαι καλά, να εμποδίσει την διακίνηση ελληνικών υποτίτλων εκπομπών και ταινιών ανά το διαδίκτυο, με εντυπωσιακά μηδαμινά αποτελέσματα όπως μια αναζήτηση στο Google θα σας δείξει. Πρόκειται για την συνέχεια επί Ελληνικού εδάφους της μάχης των λεγόμενων «βιομηχανιών περιεχομένου» εναντίον της τεχνολογίας και των (μη κερδοσκοπικών) πρακτικών των χρηστών του διαδικτύου. Η μεγάλη προηγούμενη παρόμοια υπόθεση σε διεθνές επίπεδο είχε γίνει πέρυσι περίπου τέτοια εποχή, με την δίωξη εναντίον του Pirate Bay στην Σουηδία, κατέληξε σε μία ακόμα δικαστική πύρρειο νίκη της βιομηχανίας καθώς ήδη οι εξελίξεις στην τεχνολογία είχαν ακυρώσει στην πράξη τις συνέπειες της νίκης αυτής.

ΕΛΑΣ: PR της BSA;

Η ΕΠΟΕ όμως μοιάζει να έπεισε και πολύ κόσμο στην ΕΛΑΣ. Στο Δελτίο Τύπου της Ελληνικής αστυνομίας σχετικά με τις συλλήψεις διαβάζουμε:

Σύμφωνα με μελέτη που εκπονήθηκε από διεθνή εταιρεία ερευνών παρ’ όλο που πραγματοποιείται σημαντική πρόοδος στην καταπολέμηση της πειρατείας στη χώρα μας, αυτή τη στιγμή η Ελλάδα βρίσκεται στην τρίτη θέση μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών με το υψηλότερο ποσοστό πειρατείας...

Η λιανική αξία μόνο για παράνομο λογισμικού –που αντιπροσωπεύει το απολεσθέν εισόδημα για την παγκόσμια βιομηχανία λογισμικού- ξεπέρασε το όριο των $50 δισ. για πρώτη φορά το 2009.

Με εξαίρεση τις απώλειες από τις ισοτιμίες, οι οικονομικές απώλειες για την Ελλάδα ανέρχονται σε €171 εκατομμύρια μόνο για παράνομο λογισμικό ενώ αν προσθέσουμε και τα Πνευματικά δικαιώματα από τις Κινηματογραφικές ταινίες ,μουσικά τραγούδια, παιχνίδια κ.α συνολικά οι απώλειες τα τελευταία 7 έτη σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις των εταιρειών πλησιάζουν το 1 δις ευρώ, το οποίο μεταφράζεται σε λιγότερες θέσεις εργασίας και μειωμένη ανταγωνιστικότητα για τον εγχώριο κλάδο της Πληροφορικής, μουσικής και θεαμάτων.  

Για να ξεκινήσουμε με τα απλούστερα: Καμία δουλειά δεν έχει η αστυνομία να υιοθετεί προκαταβολικά αιτιάσεις των μηνυόντων. Η έρευνα την οποία επικαλείται η ΕΛΑΣ, δεν είναι γενικά «μιας διεθνούς εταιρείας ερευνών», αλλά η «6η Ετήσια Παγκόσμια Μελέτη για την Πειρατεία Λογισμικού Η/Υ που δημοσιεύει σήμερα η Business Software Alliance (BSA), ο διεθνής οργανισμός που εκπροσωπεί την παγκόσμια βιομηχανία λογισμικού», όπως μας πληροφορούσε το περιοδικό PC Magazine στην Ελληνική του έκδοση στις 13/5/2009. Δεν πρόκειται περί ανεξάρτητης έρευνας λοιπόν, αλλά για έρευνα που έχει γίνει από την πλευρά των μηνυόντων. Τα λεγόμενα «διαφυγόντα έσοδα» π.χ. προϋποθέτουν πως όλοι όσοι κατέβασαν δωρεάν ένα αρχείο για προσωπική τους χρήση θα αγόραζαν στις τρέχουσες τιμές το εν λόγω προϊόν αν δεν είχαν την δυνατότητα δωρεάν τηλεφόρτωσής τους. Κάτι το οποίο δεν αντέχει σε στοιχειώδη βάσανο της λογικής.

Επίσης: ερωτήματα προκαλεί το άλλο που γράφει το Δελτίο Τύπου της ΕΛΑΣ, ότι δηλαδή:

από κοινού [οι συλληφθέντες] εκτός των άλλων ανέβαζαν (upload) και στην συνέχεια διαμοίραζαν χωρίς την προηγούμενη έγκριση των αρμόδιων εταιρειών, παράνομο ψηφιακό υλικό

Εκτός και αν η ΕΛΑΣ έχει συλλάβει απλούς χρήστες του ιστοχώρου, είναι μάλλον απίθανο να ανέβαζαν οι διαχειριστές του ιστοχώρου οι ίδιοι τα υπό διαμοιρασμό αρχεία (αν το έκαναν ήταν ανοησία τους). Πρόκειται περί παρεξήγησης, στην ρίζα της οποίας βρίσκεται το γεγονός ότι εκείνοι που διαμοίραζαν ήταν οι (~850.000) χρήστες του ιστοχώρου, και το βασικό που έκαναν οι συλληφθέντες είναι να διευκολύνουν αυτήν την ανταλλαγή αρχείων – κάτι που δύσκολα το λες «πειρατεία». Αναρωτιέμαι τους 850.000 που θα πρέπει να συλλάβουν που λένε να τους κρατήσουν…

Διαμοιρασμός ή βαρβαρότητα 


Για να πάμε και στα πιο σύνθετα: με δεδομένες τις υπάρχουσες τεχνολογικές δυνατότητες των χρηστών, είναι μάταιος κόπος να προσπαθούν οι κάθε είδους βιομηχανίες περιεχομένου να εμποδίσουν τον διαμοιρασμό αρχείων. Εκτός και αν οδηγηθούμε σε νομιμοποίηση της παραβίασης του ιδιωτικού απορρήτου του κάθε χρήστη. Διότι στην μάχη που διεξάγεται θα πρέπει να υπάρξει ένα θύμα: ή θα διατηρηθεί η έννοια των πνευματικών δικαιωμάτων με την παρούσα της μορφή ή θα οδηγηθούμε σε ιρανοποίηση και κινεζοποίηση των δικαιωμάτων ιδιωτικού απορρήτου. Άλλη λύση δεν υπάρχει. Ή ψηφιακά δικαιώματα, ή δρακόντειοι νόμοι περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Οι προσπάθειες διεθνούς επιβολής της προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων εναντία σε όλα τα υπόλοιπα ανθρώπινα δικαιώματα θα πρέπει να ανησυχούν τους πολίτες πολύ περισσότερο από τις υποθετικές θέσεις εργασίας που (δεν) θα χαθούν εξαιτίας της πειρατείας. Διότι η προσπάθεια επιβολής μιας μυστικής ουσιαστικά παγκόσμιας συμφωνίας, της ACTA, μπορεί να σκόνταψε προχθές στο Ευρωκοινοβούλιο (ευτυχώς), αλλά δείχνει καθαρά το πώς η όλη αυτή «αντιπειρατική» υστερία έχει σαν στόχο βασικά δημοκρατικά δικαιώματα.

Η ποινικοποίηση άλλωστε της ανταλλαγής αρχείων στο διαδίκτυο μέχρι σήμερα δεν έχει αποτέλεσμα. Στην Γαλλία π.χ. όπου ψηφίστηκε από την κυβέρνηση Σαρκοζί και εφαρμόζεται ο διαβόητος νόμος των «τριών σφαλμάτων» (Three Strikes), που επιτρέπει τον εντοπισμό των παραβατών των νόμων περί πνευματικής ιδιοκτησίας, και την διακοπή ακόμα και της πρόσβασής στο διαδίκτυο των κατά συρροή παραβατών, το αποτέλεσμα ήταν μηδέν. Χειρότερα από μηδέν, μια και πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι η διαδικτυακή «πειρατεία» στην Γαλλία αυξήθηκε τον τελευταίο χρόνο (1), στον οποίο εφαρμόστηκε ο νόμος.

Ανεξάρτητα από τις λεπτομέρειες της υπόθεσης, η δίωξη του gamato.info θα ανοίξει ίσως και στην Ελλάδα την συζήτηση περί ψηφιακών δικαιωμάτων και του επαναπροσδιορισμού της πνευματικής ιδιοκτησίας και του μοντέλου διακίνησης των πολιτιστικών προϊόντων. Άθελά τους (μάλλον) οι υπεύθυνοι του gamato.gr γίνονται καταλύτες και σύμβολα μιας μάχης που τους υπερβαίνει και αφορά όλους μας.



 (1) Διόρθωση: τους πρώτους μήνες της υιοθέτησής του (βλ. την σχετική έρευνα)

Κοσμική ισορροπία πλούτου


Το περιοδικό Forbes για άλλη μια χρονιά δημοσίευσε σήμερα τον κατάλογο με τους πλουσιότερους ανθρώπους στον κόσμο, μια σιχαμένη παρέλαση κοινωνικών παρασίτων που όταν θα γίνει η επανάσταση θα τους στείλουμε να στρώσουν με χλοοτάπητα τη Σαχάρα μια αναλυτική ματιά στους άρχοντες του πλούτου ανά τον πλανήτη.

Στον φετινό (για το 2009) κατάλογο, μαθαίνουμε με ενδιαφέρον πως ο πλουσιότερος άνθρωπος στον κόσμο είναι ο Μεξικανός μεγιστάνας Carlos Slim Helú. Ο κ. Slim, μαθαίνουμε πως έχει περιουσία αξίας 53,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων (40 δισ Ευρώ = το 1/6 του ΑΕΠ της Ελλάδας, ή το 3,5% του ΑΕΠ του Μεξικού) η οποία αυξήθηκε κατά 18,5 δισ δολάρια από πέρυσι. Ευτυχώς βλέπουμε πως αντίθετα με την πλειοψηφία των Μεξικανών (το τοπικό ΑΕΠ μειώθηκε κατά ~7% το 2009), ο κ. Slim στάθηκε τυχερός. Αντίθετα επίσης, άτυχοι στάθηκαν περί τους 800.000 Μεξικάνους που γλίστρησαν στην έσχατη φτώχεια (~1 Ευρώ την ημέρα σε ισοδύναμη αγοραστική αξία, με 2 είσαι καλά σύμφωνα με τις στατιστικές αυτές και πάντως όχι σε έσχατη φτώχεια - π.χ. έχεις δικό σου καροτσάκι για να μεταφέρεις όλα αυτά τα σκουπίδια που μαζεύεις) μέσα στο 2009, οι οποίοι ήρθαν και έκαναν παρέα στα άλλα 25 εκατομμύρια ήδη πάμπτωχων συμπατριωτών τους(τόσοι ήταν επίσημα το 2005 τουλάχιστον). Υπάρχουν κάποιες σχολές σκέψης που δεν θεωρούν τα γεγονότα αυτά ανεξάρτητα μεταξύ τους.

Ενδιαφέρον έχει και η προέλευση του αμύθητου πλούτου του κ. Slim. Σύμφωνα με παλιότερο ρεπορτάζ του PBS ο κ. Slim ήταν ένας από τους Μεξικανούς ολιγάρχες που πήραν το δώρα του ξεπουλήματος των δημόσιων υπηρεσιών του Μεξικού σε συμφωνία (επ' αντιτίμω) με την τότε ηγεσία του Μεξικού και τον Πρόεδρο Salinas:

Προς τις ΗΠΑ και τον υπόλοιπο κόσμο, ο Salinas πούλησε το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων ως την μεγαλύτερη ανατροπή στην μεξικάνικη πολιτική από την εποχή της Μεξικανικής Επανάστασης του 1917. Αυτό που δεν έλεγε ήταν πως για να κατορθώσει να πείσει Μεξικανούς επιχειρηματίες να αγοράσουν κρατικές εταιρείες σε πολλαπλάσια τιμή από εκείνη που προέκυπτε από τα στοιχεία τους, χρειάστηκε να τους προσφέρει γενναιόδωρα ανταλλάγματα κάτω από το τραπέζι. Λίγο μετά την πώληση του τηλεφωνικού μονοπωλίου της χώρας, Telmex, στον Slim, γιο ενός Λιβανέζου εμπόρου που έκανε περιουσία στην κτηματαγορά και στην καπνοβιομηχανία, ο Salinas εξουσιοδότησε θεαματικές αυξήσεις τηλεφωνικών τελών κατά 274,4%, ενώ οι μισθοί την ίδια χρονιά αυξήθηκαν κατά 18%. Όταν ανακοινώθηκαν οι αυξήσεις στα τηλέφωνα προκάλεσαν μαζικές διαδηλώσεις, και η εταιρεία απέσυρε την ανακοίνωση αυτή και συμφώνησε συμβιβαστικά να αυξήσει τα τέλη μόλις κατά 170%. "Με αυξήσεις μισθών 18% και αυξήσεις τηλεφωνικών τελών κατά 170% δεν χρειάζεται να είναι κανείς οικονομική ιδιοφυΐα για να πετύχει στον επιχειρηματικό κόσμο", έγραψε ο πολιτικός επιστήμονας Lorenzo Meyer εκείνη την εποχή. "Και μια και οι τηλεφωνικές υπηρεσίες στον Μεξικό είναι μονοπώλιο, δεν υπάρχει καν ελεύθερος ανταγωνισμός για να ωφεληθούν και οι καταναλωτές"


Έτσι οι δύο πλουσιότεροι άνθρωποι στον κόσμο φέτος έβγαλαν το ψωμάκι τους μέσω μονοπωλιακών αγορών...

Στα δικά μας: θα ανακουφίσει φαντάζομαι τον χειμαζόμενο Ελληνικό λαό αν μάθει πως ο Σπύρος Λάτσης επανέκτησε κατά το Forbes μέσα στο 2009 το 40% της περιουσίας του για να βρεθεί φέτος στο νούμερο 144, με μόλις 5,3 δισ δολάρια προσωπική περιουσία, αλλά σημαντικά αυξημένη από πέρυσι. Με τα νέα μέτρα είναι σίγουρο πως θα αυξήσει την περιουσία του και άλλο, ιδίως αν όπως λέγεται χαθεί ο 14ος μισθός και στον ιδιωτικό τομέα και απελευθερωθούν οι απολύσεις.

Τέλος το BBC έχει μια ιδιάζουσα αίσθηση του τι σημαίνει ανάκαμψη (πλην μάλλον ειλικρινή), καθώς σημειώνει πως:

"Είναι ένδειξη πως η παγκόσμια οικονομία μπορεί να βλέπει σημάδια βελτίωσης το γεγονός πως η μέση καθαρή αξία των δισεκατομμυριούχων του κόσμου είναι σήμερα 3,5 δισεκατομμύρια δολάρια, μεγαλύτερη κατά μισό δις σε σχέση με πέρυσι"


Διότι αυτό σημαίνει βελτίωση της οικονομίας στην πραγματικότητα: περισσότεροι και πιο πλούσιοι δισεκατομμυριούχοι, περισσότεροι και φτωχότεροι άνεργοι, εργαζόμενοι και άλλοι υπήκοοι.

Νοιώθω την ανάγκη εδώ (αδικαιολόγητα φυσικά) να παραθέσω καταλήγοντας την άποψη του Michael Hudson, σχετικά με την "αποτυχια του συστήματος" και του στόχου της κυρίαρχης ακόμα πολιτικά αντίληψης περί οικονομίας (μιλά για την Αμερική αλλά είναι εύκολα γενικεύσιμο):

"Τι εννοείτε 'αποτυχία'; Η οπτική σας είναι από την βάση κοιτώντας προς τα πάνω. Αλλά το χρηματοοικονομικό μοντέλο έχει υπάρξει πολύ επιτυχημένο από την σκοπιά της κορυφής της οικονομικής πυραμίδας κοιτώντας προς τα κάτω. Η οικονομία έχει πολωθεί σε βαθμό που το πλουσιότερο 10% κατέχει σήμερα το 85% του πλούτου της χώρας. Ποτέ πριν δεν έχει βρεθεί το φτωχότερο 90% τόσο χρεωμένο, τόσο εξαρτημένο από τους πλούσιους. Από την σκοπιά τους, η ισχύς τους είναι μεγαλύτερη από οιαδήποτε εποχή κατά την οποία διατηρούνταν στατιστικά στοιχεία για την οικονομία

Πρέπει να συνειδητοποιήσετε πως αυτό που επιχειρούν είναι η ακύρωση του Διαφωτισμού, η ακύρωση της ηθικής φιλοσοφίας και των κοινωνικών αξιών της κλασσικής πολιτικής οικονομίας και της κορύφωσής τους στα νομοθετήματα της προοδευτικής εποχής, καθώς και στους θεσμούς του New Deal. Δεν προσπαθούν να κάνουν την οικονομία πιο ίση και δεν προσπαθούν να μοιραστούν την εξουσία. Η απληστία τους είναι (όπως σημείωνε ο Αριστοτέλης) άπειρη. Έτσι αυτό που βλέπετε εσείς σαν παραβίαση των παραδοσιακών αξιών είναι η επαναφορά των προβιομηχανικών, φεουδαρχικών αξιών. Η οικονομία εξωθείται στον δρόμο της δουλοπαροικίας του χρέους. Ο Δρόμος Προς την Δουλεία [αναφ.] δεν αφορά την χρηματοδότηση της οικονομικής προόδου από την κυβέρνηση και την αύξηση του βιοτικού επιπέδου, είναι η αποδιάρθρωση του κράτους, η διάλυση των ρυθμιστικών υπηρεσιών προκειμένου να δημιουργηθεί μια νέα ελίτ φεουδαρχικού τύπου".

9.3.10

Επικοινωνία και εξουσία

... Έτσι έχουμε μια τριπλή περιστολή των μέσων επικοινωνίας από κάθε πλευρά: την εξάλειψη των λιγότερο κερδοφόρων μέσων προς όφελος των πιο κερδοφόρων. Το γεγονός ότι τα μέσα αυτά βρίσκονται στα χέρια της πολύ περιορισμένης σε μέγεθος τάξης των πλουσίων, και έτσι εκφράζουν φυσικά τις απόψεις της τάξης εκείνης. Και επιπλέον ότι, καθώς αποτελούν μία από τις βασικές διόδους προς την πολιτική και την προσωπική εξουσία, προσελκύουν περισσότερο από όλους, εκείνους που έχουν την φιλοδοξία μιας τέτοιας εξουσίας. Το σύστημα εκείνο που θα έπρεπε περισσότερο από όλα τα άλλα να συνεισφέρει στην στην κοινωνική ομοιόσταση παραδίδεται στα χέρια εκείνων που ενδιαφέρονται περισσότερο για τα παιχνίδια εξουσίας και χρήματος, κάτι που όπως έχουμε δει αποτελεί ένα από τα βασικά αντιομοιοστατικά στοιχεία στην κοινότητα. Δεν είναι να απορεί κανείς πως οι μεγαλύτερες κοινότητες, που υφίστανται την αρνητική αυτή επιρροή, περιέχουν πολύ λιγότερη κοινοτικά διαθέσιμη πληροφορία από ότι οι μικρότερες κοινότητες, για να μην μιλήσουμε και για τα ανθρώπινα στοιχεία από τα οποία οικοδομούνται όλες οι κοινότητες"...


Norbert Wiener: Cybernetics or control and communication in the animal and the machine (1948)

4.3.10

Καλύτερα μαύρο πρόβατο....

Δεν είναι όλα τα πρόβατα μαύρα. Πάρτε για παράδειγμα την Λετονία, μια χώρα στην οποία η Ελλάδα θα πρέπει να βλέπει το μέλλον της. Πρόκειται για το πιο καλό πρόβατο (επί σφαγήν) στον κόσμο:

 

Αντιμέτωπη με την παγκόσμια κρίση, και ένα δυσβάστακτο χρέος φτιαγμένο από μια πελώρια φούσκα ακινήτων σήμερα, η Λετονία ήταν μία από τις «Βαλτικές Τίγρεις» μέχρι το κραχ του 08. Το καλό και αποδοτικό προβατάκι της ΕΕ και των διαφόρων Σκανδιναβικών κυρίως τραπεζών, ξεπούλησε όλες τις υποδομές της – κληρονομιά της πάλαι ποτέ ΕΣΣΔ . Ακολουθούσε τις εντολές της οικονομικής ορθοδοξίας κατά γράμμα. Όλα τα δημόσια είχαν ιδιωτικοποιηθεί. Το μέλλον ήταν λαμπρό. Μέχρι το 2008, οπότε και η χώρα βυθίστηκε σε μια τερατώδη ύφεση: το ΑΕΠ αναμένεται να μειωθεί κατά 30% τουλάχιστον τελικά, η ανεργία είναι στο 23%, η χώρα εξάγει πλέον εργατικά χέρια για αγροτικές δουλειές στην Αγγλία.

 

Όλη αυτή η δυστυχία,  που μάλιστα γίνεται αποδεκτή από τον πληθυσμό χωρίς υπερβολικά βίαια παράπονα μέχρι στιγμής (σχεδόν), της έχουν αποδώσει τα εύσημα του Economist, που επιχαίρει για την «εσωτερική υποτίμηση» που επιτεύχθηκε και την απάθεια των θυμάτων της. Αλλά αυτά μόνο...

 

H συμφορά αυτή συμβαίνει μάλιστα για να διατηρηθεί η σύνδεση του νομίσματος της χώρας με το Ευρώ, κάτι που διαφυλάσσει σίγουρα τις τράπεζες ως προς τα δάνειά τους, αλλά και εγγυάται πως, όταν και αν διευρυνθεί πάλι η ευρωζώνη, η Λετονία θα εξακολουθήσει να είναι υποψήφια προς ένταξη... Όμως, με δεδομένο το παράδειγμα της χώρας μας, δεν είναι σίγουρο αν και η επίτευξη αυτού του στόχου έχει να προσφέρει άλλα, μακροπρόθεσμα έστω, επαρκή αντισταθμιστικά οφέλη για εκείνους που πληρώνουν σήμερα το τίμημα.

 

Το καλό και υπάκουο, αρνάκι που ακολουθούσε τις διατροφικές προσταγές των ιδιοκτητών του, φαίνεται πως λαμβάνει και θα συνεχίζει να λαμβάνει σαν αντίτιμο, την δυστυχία. Λέγεται πάντως πως επίκειται πολιτική στροφή προς την Μόσχα – κάτι που με δεδομένη την ιστορία της χώρας είναι εντυπωσιακό...

 

Δεν είμαι σίγουρος αν το δικό μας μαύρο προβατάκι θα αποδειχθεί τόσο ήρεμο: ακόμα και πριν από την κρίση οι μισθοί στην Ελλάδα δεν ακολουθούσαν την παραγωγικότητα, μεγάλα τμήματα του πληθυσμού είναι ήδη οικονομικά συμπιεσμένα και η ελάχιστη ακόμη μείωση θα τα ρίξει σε τεράστιες περιπέτειες... Οι παραδόσεις απειθαρχίας παίζουν το ρόλο τους όπως επίσης και το επίπεδο ζωής που θεωρείται ελάχιστα αποδεκτό από μεγάλο μέρος του πληθυσμού.

 

Δεν προτείνουμε βεβαίως λύσεις από εδώ, απλά σημειώνουμε πως αν ακολουθηθεί από όσους πληρώσουν την κρίση η ίδια απάθεια, θα καταλήξουμε ασφαλώς σε επιδόσεις ανάλογες με την Λετονία. Δηλαδή η απάθεια σου, σου εξασφαλίζει μεν τα εύσημα εκείνων που ωφελούνται από αυτήν αλλά τους ενθαρρύνει να συνεχίσουν τα βασανιστήρια. Κανένας άλλωστε από αυτούς που λαμβάνουν τις αποφάσεις δεν παίρνει χαμπάρι την ύπαρξη καν όλων εκείνων που τους κάνει την ζωή δύσκολη, παρά μόνο όταν τους δει, απειλητικούς, στον δρόμο.

 

Αλλιώς η ιστορία θα καταλήξει πάλι με πλήθος εργάτες που θα φεύγουν τρομαγμένοι για την Γερμανία. Έτσι θα ανακτήσει ο όρος «μεταναστευτικό» το πατροπαράδοτο νόημά του...