31.12.13

Διαφημίσεις, στην εποχή της κρίσης



Προσωπικά, ποτέ δεν αγάπησα την διαφήμιση, ιδίως την τηλεοπτική. Αυτή η οργανωμένη φενάκη, η τέχνη της εξαπάτησης, το ψεύδος της καταναλωτικής ευδαιμονίας, οι ηθοποιοί που ντύνονταν οδοντογιατροί ή μηχανικοί για να πουλήσουν πραμάτεια με προσποιητή αυθεντία: όλη η κουλτούρα της οργανωμένης παραπλάνησης μου ήταν και παραμένει απεχθής. 

Από το ξέσπασμα της κρίσης και μετά όμως νιώθω πλέον φυσική, σωματική αποστροφή στη θέα τηλεοπτικών διαφημίσεων. Στο ελάχιστο που παρακολουθώ τηλεόραση κοιτάζω με φρίκη αυτό τον χορό ψυχωτικής καταναλωτικής χαράς που γεμίζει τις οθόνες εν μέσω της πάνδημης κατάθλιψης και παγωμάρας - μεταφορικής και κυριολεκτικής. Ευτυχείς χρήστες κινητής τηλεφωνίας, σαν να διαφημίζουν παραισθησιογόνα, παρουσιάζονται σε ένα παράλληλο κόσμο όπου καμία κρίση δεν τους αφορά παρά μόνο ενθουσιάζονται για την παραμικρή δυνατότητα επιπλέον γραπτών μηνυμάτων· αυτοκινητόβιοι ερήμην κάθε άγχους κατάθεσης πινακίδων (ή και πλαστογράφησής τους βεβαίως) και τεκμηρίου, μηδέ περί της τιμής της βενζίνης έγνοια, ζουν την οδηγική νιρβάνα μέσα σε κονσερβοκούτι που κάνει λίγο πάνω (ή περισσότερο) από το μέσο ετήσιο οικογενειακό εισόδημα πλέον στη χώρα· παράτολμοι επιχειρηματίες και υποθετικοί αγοραστές κατοικίας σπεύδουν τρισευτυχισμένοι και με εμπιστοσύνη στο Ελληνικό Τραπεζικό Σύστημα, το "διασωθέν" υπό πελατών τε και αδεκάρων και χρεωκοπήσαν, να πάρουν και άλλα δάνεια, σαν να τα δίνουν τσάμπα, σαν να μην έχει υπάρξει τίποτα το σοβαρότερο από το 2007 και μετά στον ορίζοντα που να οδηγεί σε αλλαγή στάσης ως προς τα χρηματοοικονομικά παρά μόνο ίσως στην ανάγκη λίγο συντηρητικότερης έκθεσης στον δανεισμό. Αυτές τις ημέρες μάλιστα, ο Σάντα Κλόουζ, ο Ρούντολφ το ελαφάκι και και όλη η κομπανία των μυθικών χριστουγεννιάτικων μαρκετιστών που επιπίπτει επί των οθονών και των πόλεων, χρόνια τώρα, προσπαθώντας να μεγιστοποιήσει τις εορταστικές πωλήσεις, κάνουν απεγνωσμένες προσπάθειες αναζωπύρωσης του εσβησμένου, λόγω έλλειψης χρηματικού καυσίμου, παραδοσιακού κινητήρα της κατανάλωσης: της Γεννήσεως του Θεανθρώπου.
Έπρεπε να πέσει αυτή η πάγκοινη μαυρίλα και απόγνωση στην κοινωνία, να φτάνουμε σπίτια μας περνώντας πάνω από άστεγους - όσοι έχουμε ακόμα στέγη - για να γίνει ο διαφημιστικός κόσμος από ενοχλητικός, εφιαλτικός. Τους μόνους ανθρώπους που γελάνε συστηματικά στη χώρα τους βλέπεις πια στις διαφημίσεις. Είναι τέτοια η δυσαρμονία του δαιμονικά χαμογελαστού αυτού κόσμου με την έξω πραγματικότητα, που οι πρωταγωνιστές τους μοιάζουν σα να έχουν κάποιο βαρύ ψυχολογικό πρόβλημα ή σαν να ειρωνεύονται τους τηλεθεατές.
Μέχρι πρότινος όλο αυτό το βλαβερό παραμύθι ήταν μαζορέτα και προαγωγός μαζί της καταναλωτικής παραζάλης που έγινε πρότυπο στη χώρα - όπως σε όλο τον κόσμο. Ήταν η πολιτιστική εκφώνηση του καπιταλισμού, η μόνη πραγματική αγκιτ-προπ του. Όμως οι καιροί είναι δύσκολοι και το παραμύθι τελειώνει, και μόνο σαν άκαρδη φάρσα μπορεί κανείς να προσλάβει το πρόταγμα της κατανάλωσης καθώς δεν υπάρχει πια η μάζα που θα διανοηθεί έστω να οργανώσει τη ζωή της γύρω από αυτήν. Πολλές διαφημίσεις μοιάζουν να καλούν σε έναν κόσμο που έχει την τόση σχέση με την βιωμένη πραγματικότητα των θεατών τους όση έχουν οι σαπουνόπερες που έχουν σα θέμα τις ζωές Αμερικανών εκατομμυριούχων με τους θεατές τους στις καλύβες του Τρίτου Κόσμου. Η χλιδάτη διαφήμιση αυτή τη στιγμή μπορεί να θέλει να δρα ίσως ως παραμυθία φανταστική, ένα είδος παραδείσιου επέκεινα που μόνο η πίστη και οι θεοί της αγοράς, μεγάλη η χάρη τους, μπορούν να προσφέρουν σε χρόνο αόριστα μελλούμενο. Ή μπορεί να κινείται στην ίδια ρητορική της καταναλωτικής φρενίτιδας από αδράνεια. Εμένα πάντως, και όχι μόνο φαντάζομαι, μου δημιουργούν την επιθυμία να πετάξω την συσκευή της τηλεόρασης από το παράθυρο.
Τα αποτυπώματα της κρίσης προφανώς ακουμπούν και την ίδια την διαφήμιση, ίσως γιατί αρχίζει κανείς να σκέφτεται τι υπάρχει πίσω από την κάθε παραγωγή: Πόσα πληρώνουν τους ηθοποιούς και τους κομπάρσους για να γελάνε και να χαριεντίζονται; Φιλοδωρήματα φαντάζομαι. Πόσες στην ευχή είναι οι οικογένειες που σκοπεύουν να αγοράσουν καινούριο αυτοκίνητο μέσα στο 2014; Πόσοι εργαζόμενοι χωρίς εργασιακά δικαιώματα και σε πλήρη επισφάλεια κρύβονται πίσω από τα μανιακά χαμόγελα των εταιρειών κινητής και παρόχων διαδικτύου - και όχι μόνο; Οι εργαζόμενοι των 700 ευρώ και κάτω, η πλειονότητα των ήδη εργαζομένων, των εταιρειών που διαφημίζονται μπορούν να χωρέσουν στο επίπεδο κατανάλωσης που επιθυμούν προκειμένου να έχουν πωλήσεις; Τα κανάλια στα οποία μεταδίδονται οι διαφημίσεις γιατί συνεχώς αποφεύγουν να φορολογηθούν για αυτές;
Ξεφτίζει βέβαια παράλληλα και η γκλαμουριά: όλο και περισσότερες διαφημίσεις φτηνές, πρόχειρες και ακαλαίσθητες μετακινούνται από την σχετική ανυποληψία των μεταμεσονύκτιων ωρών (όπου η τηλε-τσόντα των 090 παραμένει βασιλιάς) και των καναλιών "β' διαλογής" (αν υπήρξε ποτέ α' διαλογή) σε ζώνες υψηλής τηλεθέασης των "μεγάλων" αυθαίρετων των τηλεοπτικών συχνοτήτων. Οι "εκπομπές προώθησης" κατακλύζουν το ήδη υποβαθμισμένο πρόγραμμα, που είναι άλλωστε ασορτί με την διαφημιστική χαζοχαρουμενιά: είναι αδύνατον να καταλάβει κανείς ότι η χώρα έχει πρωτοφανή προβλήματα παρακολουθώντας την ενιαία ζώνη infotainment, κουτσομπολιού και σαχλαμαρίσματος (με διαλείμματα άμεσης φιλοκυβερνητικής προπαγάνδας) που είναι σχεδόν όλο το πρόγραμμα όλων των καναλιών, ιδίως μετά την καταστολή της ΕΡΤ.
Από το 1990 και μετά, καθώς η χώρα βυθιζόταν στην βαρβαρότητα της νεοφιλελεύθερης "μεταρρύθμισης" ανατολικού τύπου, στα πλαίσια της κοινωνικής μηχανικής εργολαβίας για την προλείανση του εδάφους προκειμένου να επικρατήσει η λογική της TINA, τέθηκαν σε λειτουργία πολλών ειδών στρατηγικές πολιτιστικής ηγεμονίας. Πέρα από την επίμονη διακήρυξη της οριστικής και τελεσίδικης κατίσχυσης της Αγοράς επί των δημοσίων αγαθών, και της ανάδειξης της ιδιοτέλειας και της απληστίας ως αγαθοεργών κινητήρων της ανάπτυξης, επενδύθηκαν χρήματα και πόροι στην καλλιέργεια της ιδιώτευσης και του ναρκισσισμού σαν πολιτισμικές υποδομές της κατανάλωσης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο η διαφήμιση απέκτησε συμβολική σημασία ως ένα είδος αναπαραστούμενου υπερεγώ μιας κοινωνίας σε χρηματοοικονομικό παραλήρημα, μέσα σε μια καλλιεργημένη φενάκη που προωθούσε την μαζική κατανάλωση και το δανεικό χρήμα ως στοιχεία εκσυγχρονισμού και εξευρωπαϊσμού. Οι μαθημένες συμπεριφορές και τα εξαρτημένα ανακλαστικά φεύγουν δύσκολα, και δύσκολα μπορεί να πει κανείς πως όλο αυτό το αξιακό πακέτο συμπεριφορών και επιβολής "αυτονοήτων" έχει αμφισβητηθεί συνολικά, όμως στην Ελλάδα, όπως και σε όλο τον κόσμο, προϋπόθεση για μια αλλαγή πλεύσης που θα αφορά τόσο τη μεγάλη κλίμακα, όσο και την μικρή καθημερινή κλίμακα, προϋπόθεση ζωής και αξιοπρέπειας, είναι η αμφισβήτηση του καταναλωτικού προτύπου και συνεπώς και της σημαιοφόρου του αισθητικής της διαφήμισης. Ως προς αυτό, η κρίση είναι πράγματι ευκαιρία...

18.12.13

Ιρλανδική "έξοδος"




Tα χαρμόσυνα νέα της απεμπλοκής της Ιρλανδίας από τα μνημόνια, εορτάσθηκαν από την Ιρλανδική κυβέρνηση προπαγανδιστικά ως απελευθέρωση "από τα δεσμά της τρόικα", ενδεικτική φράση για το πραγματικό περιεχόμενο των μνημονίων.
Η Ιρλανδία δεν μπήκε στα μνημόνια εξαιτίας του Δημοσίου Χρέους της. Αντίθετα το δημόσιο χρέος της εκτοξεύθηκε απότομα με την είσοδό της στην επίβλεψη της τρόικα, η οποία επέβλεψε την "δημοσιοποίηση" του ιδιωτικού τραπεζικού χρέους κυρίως, αλλά όχι μόνο, της αμαρτωλής Anglo Irish, της μεγαλύτερης δηλαδή τράπεζας της χώρας, που έπεσε έξω με την κρίση. Από το πενιχρό 25% περίπου του ΑΕΠ που ήταν το δημόσιο χρέος το 2007, έφτασε με την αρωγή της τρόικα στο 120% περίπου το 2012 με αβέβαιη εξέλιξη και στο μέλλον. Οι διοικούντες την τράπεζα έχει αποκαλυφθεί ότι εξαπάτησαν την Ιρλανδική κυβέρνηση υποεκτιμώντας το κόστος της διάσωσής της στα 7 δισ, έναν αριθμό που έχουν ομολογήσει πως τον επινόησαν (για την ακρίβεια "τον έβγαλαν από τον κ… τους", όπως σάρκαζαν κυνικά οι ίδιοι).
Είναι σημαντικό να επισημάνουμε ότι η Ιρλανδία πέρα από τις άλλες "αρετές" της πριν την κρίση, όταν παρουσιαζόταν ως παράδειγμα προς μίμηση, σαν Κέλτικος Τίγρης, είχε επίσης ένα ρόλο καταφυγίου χαμηλών φορολογικών συντελεστών, μέσα σε ένα παγκόσμιο δίκτυο εταιρικής φοροαποφυγής που περιλάμβανε εταιρείες - κολοσσούς, όπως η Google και η Apple. Αυτό και η φούσκα των ακινήτων ήταν βασικά στοιχεία του ιρλανδικού θαύματος, που κατέρρευσε με την έναρξη της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης
Αφού λοιπόν οι Ιρλανδοί φορτώθηκαν τα ιδιωτικά χρέη των μεγαλοτραπεζιτών, μετά από απαίτηση της ΕΚΤ και της τρόικα, ακολουθήθηκε η γνωστή "θεραπεία" καθολικής ισχύος: το νεοφιλελεύθερο δόγμα της λιτότητας. Η δόση της λιτότητας που επιβλήθηκε στην Ιρλανδία ήταν μικρότερη από την αντίστοιχη Ελληνική και το σημείο εκκίνησης των μισθών και των υποδομών πολύ ανώτερο. Η μείωση των μέσων μισθών (βλ. διάγραμμα κάτω για τον μέσο εβδομαδιαίο μισθό στην Ιρλανδία) ήταν πολύ μικρότερη από την Ελλάδα, η συρρίκνωση του κοινωνικού κράτους παρότι βίαιη και κοινωνικά καταστροφική δεν έφτασε ποτέ στην διάλυση των πάντων όπως στην χώρα μας - μετά την κρίση το μέσο διαθέσιμο εισόδημα του κάθε Ιρλανδικού νοικοκυριού (δηλαδή μετά την πληρωμή όλων των φόρων και των λογαριασμών) ήταν πάνω από 20.000 Ευρώ ετησίως. Παρόλα αυτά τα αποτελέσματα ήταν και στην Ιρλανδία καταστροφικά.
πηγή: Terrence McDonough, Professor of Economics, National University of Ireland, Galway


Ανεργία και μετανάστευση

Όπως και σε όλες τις χώρες της περιφέρειας, η πολιτική λιτότητας απογείωσε την ανεργία στη χώρα σε υψηλότατα επίπεδα, αλλά πάντως χαμηλότερα θα έλεγε κανείς από τις χώρες της Μεσογείου. Η πραγματική εικόνα είναι όμως διαφορετική. Η κοινή γλώσσα και οι μεγάλες ιρλανδικές κοινότητες σε όλο τον αγγλόφωνο κόσμο έχουν κάνει την φυγή των νέων μέσω της μετανάστευσης ευκολότερη στην Ιρλανδία από ότι στις υπόλοιπες χώρες της κρίσης. Στην διάρκεια της οικονομικής κατάρρευσης μετά λιτότητας, κάπου μεταξύ 5 και 10% του επίσημου εργατικού δυναμικού της χώρας μετανάστευσε, συγκρατώντας έτσι τεχνητά τα νούμερα της ανεργίας μακρυά από τα Ελληνικά και Ισπανικά υψηλά (όπως συνέβη και στις Βαλτικές χώρες κατά την διάρκεια της πρόσφατης κρίσης - με "Ελληνικά" παρόλα αυτά ποσοστά ανεργίας). Παράλληλα, υπάρχει η ανησυχία πως η κατάρρευση της αγοράς εργασίας έχει απομειώσει τόσο την βάση δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού ώστε αυτό να έχει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις ακόμα και αν βγει η χώρα από την ύφεση και τη στασιμότητα.
Η μετανάστευση έχει αποτελέσει βασικό εργαλείο αντιμετώπισης της κρίσης στην Ιρλανδία, τόσο που πρόσφατα η Ιρλανδική κυβέρνηση έστειλε επιστολές σε περίπου 6000 ανέργους να ψάξουν να βρουν δουλειά σε άλλη χώρα, στα πλαίσια του περιορισμού των δαπανών για τα επιδόματα ανεργίας...



Αύξηση της φτώχειας και των ανισοτήτων

Πρόσφατη έρευνα των Ιρλανδικών συνδικάτων έδειξε πως το 10% των Ιρλανδών υφίσταται "διατροφική φτώχεια" δηλαδή χάνει γεύματα επειδή δεν επαρκούν τα χρήματα για να αγοράσουν τα απαραίτητα τρόφιμα. Παράλληλα το ποσοστό των Ιρλανδών σε κίνδυνο φτώχειας στην χώρα αυξήθηκε στο 16%. Με όλα αυτά η ανισότητα στην χώρα αυξάνεται (με λιγότερο ταχείς ρυθμούς από εκείνους των χωρών του Νότου αξίζει και εδώ να σημειωθεί). Θα πρέπει να υπογραμμίσουμε πως ακόμα και μετά τις περικοπές, τα επιδόματα ανεργίας είναι διπλάσια των αντίστοιχων Ελληνικών όπως και οι ανάλογες παροχές που προστατεύουν τους πιο ευάλωτους.
Παρότι όμως η Ιρλανδία είχε υπουργούς που δεν συναινούσαν αυθόρμητα στην κάθετη και βίαιη περικοπή του κοινωνικού κράτους με τον ίδιο ενθουσιασμό που επέδειξαν οι δικοί μας, η λογική της λιτότητας οδήγησε σε συνεχή περιορισμό του. Οι πρόσφατες μόνο περικοπές στο σύστημα πρόνοιας και επιδομάτων της Ιρλανδίας ήταν εκτενείς μέσα σε ένα συνολικό πλαίσιο περικοπών που έφτασε τα 2.5 δισ. Ευρώ

 

Ένα μοντέλο που οδηγεί πού;


Ο Terrence McDonough καθηγητής οικονομικών στο Δουβλίνο, μιλώντας στο συνέδριο του Ινστιτούτου Levy που έγινε πρόσφατα στην Αθήνα, μίλησε για μια "ανάκαμψη" σχήματος L: για την Ιρλανδία: δηλαδή μη-ανάκαμψη. Ισχυρίστηκε πως η λιτότητα έχει επιτύχει να ρίξει τις οικονομίες των χωρών όπου εφαρμόζεται ένα σκαλοπάτι πιο κάτω για το ορατό μέλλον. Η πτώση της Ιρλανδίας έγινε από ψηλότερο επίπεδο και ήταν μικρότερη από την Ελλάδα αλλά παρόλα αυτά "πέφτει κατηγορία"... Η Ιρλανδία όπως και όλη η Ευρώπη καλείται να βρει ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης, που δεν θα διώχνει τον πληθυσμό της από τη χώρα, ούτε θα γεμίζει τις γραμμές των συσσιτίων και θα φουσκώνει τα πλήθη των απόρων, ούτε θα ζει από τους φοροφυγάδες όλου του κόσμου. Δεν συμβαίνει βέβαια κάτι τέτοιο: Ήδη η κυβέρνηση της Ιρλανδίας έχει κάνει σαφές πως μπορεί η επιτήρηση της τρόικα να έχει τελειώσει, αλλά η λιτότητα θα συνεχίζεται: το σύμφωνο σταθερότητας που δεσμεύει τα δημοσιονομικά των χωρών της Ευρωζώνης δρα σαν δεσμά που καθηλώνουν την χώρα - την Ευρωπαϊκή περιφέρεια ολόκληρη - σε μακρά στασιμότητα και αποδυνάμωση, παρότι μάλιστα η Ιρλανδία ήταν εξαρχής και παραμένει μια χώρα της οποίας η οικονομία είχε "εξαγωγικό προσανατολισμό", όσο στρεβλός και να ήταν αυτός..
Σε πρόσφατο κύριο άρθρο της εφημερίδας Guardian επισημαίνονταν η ειδική θέση της Ιρλανδίας και οι ιδιαιτερότητές της:
"Ύστερα από πέντε χρόνια προϋπολογισμών με το χασαπομάχαιρο οι ανησυχητικές στατιστικές παραμένουν. Το δημόσιο χρέος που ήταν προηγουμένως χαμηλό, παραμένει σαφώς υψηλότερο του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος και παρότι το Δουβλίνο το χρηματοδοτεί προς το παρόν περήφανα μέσω των αγορών, οποιοσδήποτε νέος γύρος ανησυχίας στις αγορές θα μπορούσε να το στείλει πάλι στην εντατική… Το ανθρώπινο κόστος έχει υπάρξει απελπιστικό. Παρόλα αυτά από τις θέσεις εργασίας μέχρι το ΑΕΠ τα δεδομένα δείχνουν επιτέλους πως κάποια στροφή αρχίζει να συμβαίνει. Συνεπάγεται αυτό πως αν υποφέρεις αρκετό από τον πόνο, θα κερδίσεις στο τέλος; Δεν υπάρχει καμία τέτοια βεβαιότητα…
… Η Ιρλανδία ήταν μάλλον σε καλύτερη θέση από κάποιες άλλες χώρες να αποφύγει πολλές από τις πολλές παγίδες που στήνει η λιτότητα. Ο ρόλος των ξένων εταιρειών σε τομείς όπως η υψηλή τεχνολογία καθιστά τις συνολικές επενδύσεις λιγότερο εξαρτημένες από τις διαθέσεις στο εσωτερικό της χώρας. Και πέρα από την ψυχολογία του επιχειρείν, υπάρχει η ευρύτερη στωική ψυχολογία ενός παραδοσιακά φτωχού πληθυσμού ιδιοκτητών, που ποτέ δεν πολυπίστεψε στα πλούτη που απέκτησε στην διάρκεια της ευημερίας. Ένα ιδιάζον κομματικό σύστημα που κριαρχείται από δύο Κεντροδεξιά κόμματα επέτρεψε στους ψηφοφόρους να εκτονωθούν το 2011 συντρίβοντας την μία κυβέρνηση χωρίς να αλλάζουν θεμελιωδώς την πορεία της χώρας. Ο θρίαμβος της λιτότητας στην Ιρλανδία δεν είναι εξασφαλισμένος και αν έρθει θα έχει συμβεί με φριχτό κόστος. Η ιστορία ενός νησιού που υπέφερε σιωπηλά δεν έχει μεταφέρεται εύκολα σε άλλες χώρες, όπου ο αέρας είναι γεμάτος με περισσότερη οργή"

Η Ιρλανδία δείχνει τις συνέπειες της παραμονής στη λογική της λιτότητας. Ο "καλός μαθητής" έχει διώξει τους πολίτες του από την χώρα, μειώνει τις κρατικές παροχές, κλείνει νοσοκομεία και δεν έχει κανένα εμφανώς βιώσιμο μοντέλο ανάπτυξης παρά τον εξαγωγικό του προσανατολισμό. Αυτή η μονιμοποίηση της στασιμότητας, η εξοικείωση με την μόνιμη απώλεια του βιοτικού επιπέδου και με τον "υποβιβασμό οικονομικής κατηγορίας" είναι το καλό σενάριο της ΕΚΤ. Είχα αναφέρει πέρυσι πως το μέλλον ενός "σταθεροποιημένου κράτους λιτότητας", με μια μόνιμη απώλεια βιοτικού επιπέδου, δημοκρατίας και δυνατοτήτων, είναι ένα από τα δυστοπικότερα (και φοβούμαι πιθανότερα ερήμην αντιδράσεων) σενάρια για το μέλλον της Ευρώπης. Μια "ανάκαμψη για λίγους" είναι στα χαρτιά. Επαναλαμβάνω εδώ μια σαφή παρατηρηση - προειδοποίηση:
"... η επιβολή δημοσιονομικής λιτότητας σε πολλές χώρες στην σημερινή κρίση θα διασφαλίσει όχι μόνο πως οι σημερινές απώλειες [στο βιοτικό επίπεδο των ασθενέστερων και επισφαλέστερων εργαζομένων] θα είναι τεράστιες, αλλά και πως οι συνθήκες εργασίας που απολάμβαναν μέχρι τώρα θα χαθούν για πάντα. Χρόνια, δεκαετίες, κατακτήσεων που αποκτήθηκαν με κόπους από τους εργάτες εξατμίζονται στον βωμό της λιτότητας
Δεν προκαλεί έκπληξη. Οι νεοφιλελεύθεροι χρησιμοποίησαν την παρατεταμένη κρίση για να ξαναεπιβάλουν το δικό τους πρόγραμμά μεταφοράς εισοδήματος και πλούτου προς τις ελίτ και να βάλουν το τελευταίο καρφί στο φέρετρο του κράτους - πρόνοιας. Αυτή είναι η ατζέντα τους και όλα τα χρηματοοικονομικά αλαμπουρνέζικά - για την επικείμενη χρεοκοπία και την εξέγερση των αγορών ομολόγων - δεν είναι παρά ένα παραπέτασμα καπνού για τις πιο φιλοχρήματές τους φιλοδοξίες"
Όλα αυτά είναι επαρκής λόγος να επιλέξει όλη η Ευρώπη έναν τελείως διαφορετικό δρόμο...

7.12.13

Υπερκειμενικές συνδέσεις προς την εικόνα του Νέλσονος Μαντέλα που θα γυρίζει στον τάφο του


[πηγή: Ημερησία]
«Αποχαιρετούμε, σήμερα, μαζί με ολόκληρη την παγκόσμια κοινότητα, τον ήρωα που έγραψε μοναδικές σελίδες στη νεότερη ιστορία της, το σύμβολο των αγώνων για ανθρώπινη αξιοπρέπεια, ισότητα και ελευθερία, σε έναν καλύτερο και πιο δίκαιο κόσμο» αναφέρει στο μήνυμά του ο πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς.
«Το πρότυπο της ταπεινότητας, της ανιδιοτέλειας και της ανθρωπιάς, τον ιδεολόγο αγωνιστή ενάντια στη βία, το απαρτχάιντ και σε κάθε μορφής ρατσισμό» συνεχίζει, λέγοντας πως «οι Έλληνες θα τιμούμε για πάντα τη μνήμη του».
...
«Ο Νέλσον Μαντέλα είχε το προνόμιο να περάσει στο χώρο της παγκόσμιας ιστορίας, εδώ και πολλά χρόνια, ως εμβληματική φυσιογνωμία του οικουμενικού αγώνα κατά του ρατσισμού και της ξενοφοβίας» ανέφερε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και υπουργός Εξωτερικών Ευ.Βενιζέλος.
«Ως σύμβολο του διαρκούς αγώνα για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, ισότητα  και ελευθερία. Τον αποχαιρετά όλη η ανθρωπότητα σε μια εποχή που, δυστυχώς, πολλές από τις κατακτήσεις του δημοκρατικού  πολιτικού πολιτισμού  αμφισβητούνται»συνέχισε. 

«Το όνομα και η εικόνα του ας ευχηθούμε να λειτουργούν πάντα ως σημείο αναφοράς με ουσιαστικό θεσμικό και κοινωνικό περιεχόμενο» κατέληξε ο Ευ.Βενιζέλος."

2.12.13

Πείνα, λιποθυμίες και η χρησιμότητα του λαϊκισμού: μια συζήτηση με τον Πάσχο Μανδραβέλη

Με αφορμή μια συζήτηση με τον Πάσχο Μανδραβέλη στο twitter

[Δημοσιεύθηκε στην διαδικτυακή Αυγή 2/12/2013]



Η είδηση-μαϊμού (όπως ήταν σχεδόν εξαρχής φανερό νομίζω) περί θανάτου από πείνα 16χρονου στην Πλατεία Αμερικής, προκάλεσε μια συζήτηση στο twitter με τον Πάσχο Μανδραβέλη που άδραξε την αφορμή να καταγγείλει την ψευδή καταστροφολογία της αριστεράς.

Του υπέδειξα πως η πείνα στην Ελλάδα δεν είναι μύθος, παραπέμποντάς τον  στο σχετικό άρθρο της Ημερησίας (προκειμένου να μην υπάρχει θέμα επαρκούς καθεστωτικότητας των πηγών). Ο ΠΜ σε ποστ στου στο twitLonger απάντησε πως δεν υπάρχει πείνα στην Ελλάδα, μόνο φτώχεια και ότι όλα αυτά περί λιποθυμιών από την πείνα στα σχολεία είναι "hoaxes" - αστικοί μύθοι: "Η φτώχεια δεν είναι hoax. Είναι πραγματικότητα. Οι λιποθυμίες από την πείνα, είναι hoax. Ποτέ δεν στοιχειοθετήθηκαν, πάντα ήταν καταγγελίες του στιλ «άκουσα...», «μου είπαν...» κ.λπ".

Επισήμανα αρχικά στον κ. Μανδραβέλη πως οι λιποθυμίες στα σχολεία έχουν καταγγελθεί με πλήρη επωνυμία π.χ. στους New York Times. Το γεγονός ότι συγκεκριμένα στοιχεία αναφέρονται και παρατίθενται σε ξένη εφημερίδα, θα έπρεπε να είχε υποψιάσει τον αρθρογράφο ίσως πως ο λόγος που δεν εμφανίζονται ονοματεπώνυμα πεινασμένων παιδιών μπορεί να έχει κάνει με την απροθυμία των καθηγητών να τα στιγματίσουν (σε μια γνωστής κανιβαλικότητας ελληνική δημοσιογραφία σημειώνω), με το ευαίσθητο του θέματος γενικά, αλλά και με τυχόν νομικές συνέπειες που θα είχε μια τόσο καραμπινάτη παραβίαση του ιδιωτικού απορρήτου δεδομένης της ελληνικής νομοθεσίας. Οι καταγγελίες είχαν όμως έγκυρη πηγή: προέρχονταν από τις ΕΛΜΕ (π.χ εδώ μια πρόσφατη σχετική καταγγελία) ή από συλλόγους γονέων. Αυτό ισχύει και για προηγούμενες καταγγελίες που είχε σταχυολογήσει τον Μάρτιο ο κ. Μανδραβέλης από την Αυγή. Αν ρωτούσε κανείς διδάσκοντες σε διάφορες περιοχές της χώρας, θα τον διαβεβαίωναν ότι παρόμοιες καταγγελίες κάθε άλλο παρά ανυπόστατες ήταν: Μετάφεραν αυτό που πολλοί από μας ακούγαμε από φίλους εκπαιδευτικούς, πως είχε επανεμφανιστεί παιδικός υποσιτισμός στην Ελλάδα. Σε ευρεία κλίμακα. Ένα μεγάλο μέρος των περιστατικών αντιμετωπιζόταν εκ των ενόντων, μέσα από τη σχολική κοινότητα.

Αν το θέμα είναι η ύπαρξη ή μη πείνας και λιποθυμιών,λοιπόν, το θέμα ξεκινά πριν τρία χρόνια. Αν είχε δίκιο ο κ. Μανδραβέλης το 2011 όταν πρωτοξεκίνησε να καταγγέλλει αυτόν τον "αβάσιμο λαϊκισμό", και όλο αυτό ήταν μια συστηματική επικοινωνιακή υπερβολή της Αυγής, την οποία καταγγέλλει για "προπαγάνδα της συγκίνησης", τότε όλη η έρευνα που παρατίθεται στην Ημερησία θα πρέπει να είναι επινοημένη! Διότι η έρευνα την οποία σχολιάζει ο αρθρογράφος της Καθημερινής, από το Ίδρυμα Νιάρχος, που δύσκολα το λες προμαχώνα του μηδενιστικού αριστερισμού, λέει πως υπήρχε πείνα, πως οι καταγγελίες που αποκήρυττε ο Πάσχος Μανδραβέλης ως υπερβολικές και πολιτικά υποκινούμενες, δεν ήταν καθόλου:
"Όταν ξεκίνησε το πρόγραμμα το 2012, το 60% από τις περίπου 16.000 οικογένειες που επωφελούνται αντιμετώπιζε επισιτιστική ανασφάλεια, ενώ το 23% (περίπου 8.000 μαθητές) από αυτές ήταν αντιμέτωπο με την πείνα. Επιπλέον το 9% των παιδιών βρέθηκαν λιποβαρή. «Αποδεικνύεται πως οι κραυγές αγωνίας των διευθυντών είναι αληθινές και δεν σχετίζονται με πολιτικές σκοπιμότητες», σχολιάζει η πρόεδρος του Ινστιτούτου Prolepsis και καθηγήτρια της ιατρικής σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Αθηνά Λινού."
Αποδεικνύεται λοιπόν πως η ανησυχία του κ. Μανδραβέλη περί συναισθηματικής υπερφόρτωσης ήταν άστοχη. Οι καταγγελίες οδήγησαν σε έρευνες, στην επιβεβαίωση του προβλήματος του υποσιτισμού, σε πράξεις αλληλεγγύης, σε δημόσια παρέμβαση. Αν δεν είχαν γίνει, αν όλοι έκαναν πως δεν υφίσταται ζήτημα πείνας, όπως προτιμούσε ο ΠΜ τότε δεν θα υπήρχε και οργανωμένη αντίδραση. Ο αρθρογράφος βλέπει την διαπίστωση του Prolepsis και θεωρεί πως επιβεβαιώνεται η μη-ύπαρξη υποσιτισμού επειδή αντιμετωπίστηκε ήδη - στα 200+ σχολεία που αφορά το πρόγραμμα "Σίτιση και υγιεινή διατροφή". Δεν πεινάνε πια, πεινούσαν! Άρα δεν υπάρχει θέμα πείνας! Το πρόγραμμα όμως προέκυψε μετά από την επιβεβαίωση των καταγγελιών που ο ίδιος ο ΠΜ θεωρούσε υπερβολικές και αβάσιμες όταν έγιναν! Καταδικάζοντας την "προπαγάνδα της συγκίνησης" αναρωτιέται κανείς αν ο αρθρογράφος προτιμά την "αποσιώπηση της απάθειας" για ένα τόσο μείζον κοινωνικό θέμα. Η αποσιώπηση και η υποβάθμιση των συμβάντων ήταν άλλωστε και η κυρίαρχη στάση των καθεστωτικών ΜΜΕ για δυσάρεστα θέματα οικονομικής δυσπραγίας αυτής της βαρύτητας μέχρι πρόσφατα.

Προφανώς το ίδιο το πρόγραμμα Prolepsis, όμως, δεν έχει σαν στόχο την κάλυψη όλων των περιπτώσεων υποσιτισμού και τροφικής ανεπάρκειας. Οι επώνυμες καταγγελίες (1 07' 50") συνεχίζονται ακόμα και σήμερα.

Η περαιτέρω επιβεβαίωση ότι το πρόβλημα του υποσιτισμού παραμένει και σοβεί, έρχεται από τον ΟΟΣΑ. Στην πρόσφατη έκθεσή του, ακόμα και αυτός ο "τεχνοκρατικός" οργανισμός, ανάμεσα σε μέτρα που εγγυώνται την επίταση του προβλήματος της φτώχειας και της ανέχειας (επιμένω: το κινητήριο όραμα όλων αυτών για την Ευρώπη είναι η Αγγλία του Ντίκενς), θεωρεί το θέμα του επισιτισμού των φτωχότερων παιδιών αρκετά σημαντικό ώστε να ελεήσει να προτείνει "στοχευμένα", με βάση το εισόδημα, μέτρα για τα σχολεία (αγνοώντας προφανώς τον στιγματισμό που θα προκαλέσει μια τέτοια "στόχευση", αλλά άλλη συζήτηση αυτή) . Αυτό το κάνει γιατί θεωρεί (σε μια έκθεση που υποτιμά συστηματικά την έκταση της ανθρωπιστικής καταστροφής που έχει προκαλέσει η πολιτική της οποίας ο ΟΟΣΑ παραμένει ανυποχώρητος υποστηρικτής) πως το 10% όλων των παιδιών στα σχολεία αντιμετώπιζαν την πείνα ή κινδύνευαν από αυτήν το 2012:



Ο ΠΜ βεβαίως έχει δίκιο σε ένα πράγμα: ότι η φτώχεια δεν φέρνει μόνο λιποθυμίες, φέρνει παραδόξως και παχυσαρκία, λόγω της φτηνής διατροφής, ένα φαινόμενο που ονομάζεται "παράδοξο πείνας-παχυσαρκίας" όπως σωστά αναφέρει. Όμως αν διάβαζε τις αναφορές σε αυτό το φαινόμενο ο ΠΜ θα διαπίστωνε πως πείνα και παχυσαρκία είναι όψεις του ιδίου νομίσματος της προβληματικής διατροφής - και συνυπάρχουν. Έτσι οι New York Times αναφερόμενοι στην συνοικία Bronx της Νέας Υόρκης σημειώνουν πως είναι και μια από τις περιοχές των ΗΠΑ με τα υψηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας και ταυτόχρονα η περιοχή με το υψηλότερο ποσοστό ανθρώπων που δεν είχαν χρήματα να αγοράσουν φαΐ να φάνε κάποια στιγμή τους τελευταίους 12 μήνες. Το ότι αναφέρει αυτές τις δύο εκδηλώσεις της προβληματικής επισίτισης ως αμοιβαία αποκλειόμενες, παρότι αναφέρεται εκπεφρασμένα στο "παράδοξο πείνας και παχυσαρκίας", δείχνει ότι δεν έχει μάλλον καταλάβει σε τι αναφέρεται.

Μαντατοφόροι κακών

Αφού δεν είχε νέα ευχάριστα να πει / καλύτερα να μη μας πει κανένα

Ανακεφαλαιώνω: Παρά την αρχική σιωπή των καθεστωτικών ΜΜΕ, ο εναλλακτικός τύπος και ο τύπος της αριστεράς, μαζί με τα κοινωνικά μέσα και τις οργανώσεις γονέων και εκπαιδευτικών είχε επισημάνει και αναδείξει από την αρχή της κρίσης την ανάδυση του υποσιτισμού ανάμεσα σε παιδιά των σχολείων στις υποβαθμισμένες περιοχές της χώρας (προφανώς και στους γονείς τους, σημειώνω) και όχι μόνο. Σε τοπικό επίπεδο οι ίδιοι οι καταγγέλλοντες των οποίων τους γείτονες, τους μαθητές και τους γνωστούς αφορούσε και αφορά το δράμα, έδρασαν για να καλύψουν όσο μπορούσαν με ίδιες δυνάμεις το πρόβλημα - συνέβη εκτενώς, σε όλη την Ελλάδα. Οι καταγγελίες αυτές κάποια στιγμή πέρασαν επιλεκτικά στα κανάλια. Η κυβέρνηση, αντιμέτωπη με μια επισιτιστική κρίση, αναγκάστηκε να παρέμβει επιλεκτικά και πυροσβεστικά. Τόσο το ίδρυμα Νιάρχος, όσο και ο ΟΟΣΑ αναγνωρίζουν την πραγματικότητα και την τεράστια κλίμακα του προβλήματος. Η δημοσιοποίηση της πραγματικότητας (παρά τις παραινέσεις σε μνημονιακή σιωπή των καθωσπρέπει γραφίδων) οδήγησε σε πραγματικές πρωτοβουλίες ανακούφισης και προβληματισμό, σε αναζήτηση σε σχολεία και σε γειτονιές για το αν υπάρχουν παρόμοια φαινόμενα, σε ανακάλυψη περισσότερων παιδιών με ανάλογα προβλήματα. Η "προπαγάνδα της συγκίνησης" που λέει ο κ. Μανδραβέλης, η καταγραφή της πραγματικής έκτασης της κρίσης που λέω εγώ, συγκίνησε: δημιούργησε κινήσεις αντιμετώπισης του προβλήματος. Όχι μόνο επέτρεψε αλλά επέβαλε "τη κουβέντα για την αντιμετώπιση των συνεπειών της κρίσης" - απλά η "νηφαλιότητά" της μετριαζόταν από την αναγνώριση πως η κρίση δεν θα πάψει αν δεν εκλείψει η λιτότητα και η περιοριστική πολιτική, η ταξική πολιτική αναδιανομής πλούτου προς τα πάνω και προς τα έξω.

Ο χρήσιμος "λαϊκισμός"

Η συζήτηση αυτή αφορά πολύ ευρύτερα θέματα από το συγκεκριμένο. Δεν θα έμπαινα στον κόπο να γράψω αυτό το άρθρο αν η συγκεκριμένη κριτική, σε διάφορες παραλλαγές και ανάλογα προσαρμοσμένη, δεν αρθρωνόταν από πολλούς μνημονιακούς απολογητές σαν τμήμα μιας αλυσίδας κατηγοριών: "δεν τρέχει τίποτα το δραματικό στην Ελληνική κοινωνία, και να τρέχει τα παραλέτε, και να μην τα παραλέτε δεν βοηθάτε, και να βοηθάτε έχετε άλλους σκοπούς, και να μην έχετε άλλους σκοπούς είστε λαϊκιστές". Η ομολογία της καταστροφής είναι αδιανόητη, η πραγματικότητα πρέπει να φτιασιδώνεται, ο αλληλέγγυος πρέπει να εμφανίζεται ως κάποιου είδους υστερόβουλος, διότι αλλιώς το ηθικό σύμπαν του μνημονιακού ανορθολογισμού δεν ξέρει πώς να τον κατατάξει...

Αντίθετα με τα όσα άσκεφτα επαναλαμβάνονται, οι πρωτοφανείς για τη χώρα μας τα τελευταία χρόνια πρωτοβουλίες αλληλεγγύης και αλληλοϋποστήριξης - από τα αλληλέγγυα συσσίτια στις γειτονιές μέχρι τα δημοτικά κοινωνικά ιατρεία, από τις κινήσεις Χωρίς Μεσάζοντες μέχρι τις κινήσεις επανασύνδεσης του ρεύματος σε φτωχές οικογένειες και από τα κοινωνικά παντοπωλεία μέχρι τα δωρεάν μαθήματα σε άπορους μαθητές, μεταξύ πολλών άλλων - τροφοδοτήθηκαν ακριβώς από τους ανθρώπους εκείνους που ευαισθητοποιήθηκαν μέσω των εμπειριών τους και των ειδήσεων της έκτασης της κοινωνικής κρίσης στην χώρα μας. Η πληροφόρηση για το μέγεθος των προβλημάτων, όπως φυσικά και η ίδια εμπειρία, κινητοποίησε συμπολίτες μας να προσφέρουν εθελοντικά, αλλά και αντίστροφα: ήταν οι ίδιοι οι αλληλέγγυοι συμπολίτες, ή όσοι εργάζονταν δίπλα σε ευάλωτες ομάδες πληθυσμού που "διέσπερναν" τα δυσάρεστα νέα. Τον ρόλο αυτό δεν τον έπαιξαν τα καθεστωτικά μέσα.

Χωρίς αυτήν την κινητοποίηση, δεν θα υπήρχαν επιπλέον οι παρεμβάσεις του κράτους, των ΜΚΟ και τώρα του ΟΟΣΑ. Τα προβλήματα που κρύβονται κάτω από το χαλί παραμένουν εκεί, καμία πάνσοφη και αγαθή τεχνοκρατία δεν επιτηρεί την Ελληνική κοινωνία για να θεραπεύσει τις πληγές που της επιφέρει η λιτότητα. Τουναντίον.

Και ερχόμαστε στην λοιδωρημένη "Αυγή". Θα μπορούσε να κάνω τη συζήτηση αυτή με τον Πάχο Μανδραβέλη μέσα από το ιστολόγιό μου ή τα κοινωνικά μέσα δικτύωσης. Επιστρέφω και μεταφέρω τη συζήτηση από τα παλιά άρθρα της εφημερίδας και το twitter μέσω της Καθημερινής, πάλι εδώ, για να κλείσει ο κύκλος. Αποδεικνύεται με όλα αυτά πως η Αυγή είχε καλύψει μια πραγματική είδηση, πως οι αναφορές της, που αναδημοσιεύθηκαν ευρύτατα σε όλο το διαδίκτυο, έπαιξαν έναν ρόλο συναγερμού για περαιτέρω κοινωνικές παρεμβάσεις και πως έκανε τελικά τη δουλειά της: πληροφόρησε το αναγνωστικό της κοινό για την ανάδυση μιας σημαντικότατης κοινωνικής κρίσης. Αν αυτός είναι "λαϊκισμός" πρόκειται για έναν εξαιρετικά χρήσιμο λαϊκισμό...