24.3.11

Ως εδώ: Ένα γράμμα από την Δανία

Προ μηνός είχα αναρτήσει στην European Tribune ένα κείμενο που περιέγραφε τα δεινά της Ελλάδος υπό τον δημοσιονομικό ζυγό της Τριαδικής Επιτήρησης. Στην συζήτηση που ακολούθησε στα σχόλια, ένας από τους συμμετέχοντες, o Δανός Jakob Stenfalk, έγραψε ένα σχόλιο σχετικά με τα περιγραφόμενα υπό την μορφή προσχεδίου μιας "επιστολή αναγνώστη στην διεύθυνση" κάποιας μεγάλης εφημερίδας, (μια πρακτική παρέμβασης που συνηθίζεται στον χώρο της EurotTrib - π.χ.). Σε ανταλλαγή ημέιλ που είχαμε, μου έστειλε μια βελτιωμένη βερσιόν του κειμένου, και υποσχέθηκα να την αναρτήσω και να την προωθήσω σε κάποια Ελληνική εφημερίδα (το δεύτερο θα το προσπαθήσω αλλά δεν ξέρω με τι αποτελέσματα).

Κάτι οι αναρτήσεις περί τις Αραβικές Επαναστάσεις (που θα συνεχιστούν), κάτι διάφορα τρεχάματα, καθυστέρησα στην τήρηση της υπόσχεσής μου, αλλά απόψε, τα νέα από την Πορτογαλία (βλ. σχετικό ποστ προ ώρας για την παραίτηση της κυβέρνησης Σόκρατες στην EuroTrib) και το ντόμινο που αναμένεται εξαιτίας της στο φρενοκομείο του Φρανκενστάινιου Μηχανισμού Στήριξης, κάνουν τώρα την επιστολή πάλι επίκαιρη και όχι μόνο για την Ελλάδα.

Πρέπει να πω πως δεν είμαι σίγουρος ακόμα αν πείθομαι από το συγγραφέα, αλλά στην συζήτηση που ακολούθησε στο φόρουμ, κλονίστηκε η πεποίθησή μου για το αδύνατο της φυγής από το Ευρώ (για λόγους που περιγράφονται γλαφυρά εδώ). Η πρόταση με ξάφνιασε γιατί η European Tribune είναι, σχεδόν στο σύνολό της, προπύργιο ενός μαχητικού αριστερού Κευνσιανισμού (εκεί είναι το πολιτικό στίγμα του κέντρου των συζητήσεων), φανατικά φιλοευρωπαϊκού και αναφανδόν υπέρ (μιας εκδοχής) του Ευρωπαϊκού σχεδίου. Η αποδοχή που είχε το σχόλιο εκεί με ξάφνιασε. Το θεωρώ ενδεικτικό μιας βαθιάς αναταραχής και αναθεώρησης εδραιωμένων πεποιθήσεων και οριοθετήσεων (που την βλέπω γενικά στις ανάλογες συζητήσεις) στον Ευρωπαϊκό χώρο. Έχει ίσως ενδιαφέρον να συζητηθεί, την στιγμή που η παρέα των υπό χρεωκοπία περιφερειακών οικονομιών της ΕΕ αυξάνεται, το εφικτό ή το δόκιμο της (νομίζω εσκεμμένα και προβοκατόρικα απόλυτης) πρότασης αυτής - που φυσικά έχει διατυπωθεί πολλαπλώς και από πολλούς στην Ελλάδα και όχι μόνο...

Ακολουθεί το κείμενο της "Επιστολής":

Η Ελλάδα θα πρέπει να παύσει την πληρωμή καθε χρέους του δημοσίου που οφείλεται σε οντότητες που δεν είναι φυσικά πρόσωπα, και κάθε χρέους άνω των 20.000 Ευρώ που οφείλεται σε φυσικά πρόσωπα.

Στην συνέχεια η Ελλάδα θα πρέπει να θέσει στην ΕΚΤ ένα τελεσίγραφο: Είτε η ΕΚΤ χρηματοδοτεί το Ελληνικό χρέος με τα overnight (ημερήσια) επιτόκια της Φρανκφούρτης [σημ. μάλλον εννοεί το Eonia] μέχρι να υποχωρήσει η υστερία στις διεθνείς χρηματαγορές, ή η Ελλάδα θα εγκαταλείψει το Ευρώ, και θα μετατρέψει το χρέος που οφείλουν Έλληνες πολίτες και κρατικοί οργανισμοί στο νέο νόμισμα, χωρίς την συγκατάθεση των δανειστών της. Η Ελλάδα θα μπορούσε στη συνέχεια να διεξάγει την εσωτερική οικονομική της πολιτική χωρίς να συμβουλεύεται τις αγορές που έχουν τόσο απόλυτα αποτύχει.

Ως θερμός υποστηρικτής του Ευρωπαϊκού σχεδίου, δεν με χαροποιεί καθόλου να προτείνω κάτι που μπορεί να οδηγήσει στην διάλυση της Ευρωζώνης. Αλλά δεν μπορώ να παρακολουθώ χωρίς ενοχές την Ελλάδα να αυτοχειριάζεται οικονομικά για χάρη των αποτυχημένων οικονομικών δογμάτων στον πυρήνα της τρέχουσας πολιτικής της Ευρωζώνης. Φτάνει πια.

Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει πως η Ελλάδα έχει σοβαρά οικονομικά προβλήματα. Αλλά τα προβλήματα αυτά δεν προέρχονται από το δημόσιο χρέος. Τα προβλήματα είναι αυτά που προκαλούν το χρέος. Η απόπειρα να επιλυθούν τα Ελληνικά προβλήματα με την μείωση του δημόσιου χρέους είναι παρόμοια με την βύθιση ενός εμπύρετου ανθρώπου σε παγωμένο νερό για να πέσει η θερμοκρασία του: Δεν θεραπεύει τα προβλήματα και η διαδικασία προκαλεί περαιτέρω βλάβες

Ως πολίτες της Ευρώπης, αναγκαστικά ανεχόμαστε τις περιστασιακές άστοχες πολιτικές της ΕΕ. Όπως ως πολίτες των χωρών μας οφείλουμε να ανεχόμαστε ενδεχόμενες λανθασμένες πολιτικές από τις εθνικές μας κυβερνήσεις. Αλλά ως εδώ. Επιβάλλοντας καταστροφικές πολιτικές λιτότητας στην Ελλάδα, η διακυβέρνηση της Ευρωζώνης έχει θεαματικά αποτύχει στο πρώτο καθήκον κάθε κυβέρνησης: να υπηρετεί και να προστατεύει τους πολίτες της και το δημόσιο συμφέρον. Αν οι προτάσεις είχαν κάποια οικονομικό νόημα, θα μπορούσε κανείς να συζητήσει το θέμα. Αλλά δεν έχουν. Η λιτότητα αντιπροσωπεύει τον θρίαμβο του δόγματος πάνω στην σκέψη - ποτέ δεν έχει επιτύχει στην επίλυση μιας κρίσης σαν την Ελληνική, και δεν πρόκειται και ποτέ να το κάνει. Ούτε στην Ασία, ούτε στην Λατινική Αμερική, ούτε στην Αμερική του Χούβερ, ούτε στην Ευρώπη.

Είναι καιρός να πούμε όχι στην παράνοια αυτή, στην μόνη γλώσσα που καταλαβαίνουν τα χρηματοοικονομικά παράσιτα που την διακινούν. Ως εδώ.

- Jake

Αν θέλει κανείς να θέσει ερωτήματα - σχόλια υπόψη του συγγραφέα, ας τα αναρτήσει στα σχόλια και θα του τα μεταφέρω. Στο πάνω λινκ πάντως στο αρχικό σχόλιο, γίνεται εκτενής συζήτηση σχετικά με τις πιθανές αντιρρήσεις σε μια τέτοια κίνηση, που ίσως έχει νόημα να κοιτάξει κανείς πρώτα... Π.χ. Μια αντίθετη οπτική από τον Michel Husson που βρίσκεται εδώ, την έθεσα υπόψη του Jake στο αρχικό νήμα και απάντησε περιληπτικά....

22.3.11

Περί Λιβύης, Καντάφι, αεροπορικών επιθέσεων


Η διαφορά της Λιβυκής εξέγερσης


Η εξέγερση στη Λιβύη φαίνεται να διαφέρει ως προς εκείνες των υπολοίπων χωρών της Β.Αφρικής από δύο απόψεις:

1. Πρόκειται για εξέγερση σε μια χώρα στην οποία ο δείκτης ανθρώπινης ανάπτυξης του ΟΗΕ, στο βαθμό που τέτοιες στατιστικές έχουν όντως κάποια σημασία, είναι ο υψηλότερος στην Αφρική - συμβατός έτσι με τα ειωθότα για πετρελαιοπαραγωγό χώρα, αλλά που φαίνεται ότι βελτιώθηκε θεαματικά μετά την άνοδο του Καντάφι καθώς διαχύθηκε ο πετρελαϊκός πλούτος ευρύτερα στην κοινωνία. Μέχρι την τελευταία δεκαετία ήταν μια δικτατορία που διατηρούνταν και με την ωμή βία αλλά και με την εξασφάλιση ενός σχετικά υψηλού βιοτικού επιπέδου για την μεγάλη πλειονότητα των κατοίκων, καθώς και με την δημιουργία ενός πλατιού στρώματος ιδιαίτερα ευνοημένου από το καθεστώς, μάλλον με όρους φατρίας / φυλής. Η φατρία φαίνεται πως θα αποτελέσει την κοινωνική μονάδα - θεμέλιο λίθο για την δημιουργία οιασδήποτε διάδοχης στον Καντάφι κατάστασης, παρά την αμφισβήτησή της από την νεολαία που ξεκίνησε την εξέγερση, όπως εξηγεί αυτό το πολύ διαφωτιστικό άρθρο από την, επίσης φατριαστικά επικαθοριζόμενη, κοινωνία της, επίσης αγωνιζόμενης, Υεμένης. Με βάση αυτές τις παρατηρήσεις ο συνήθως οξυδερκής Pepe Escobar των Asia Times, εκτιμά πως πρόκειται για μια εξέγερση φατριών στην Λιβύη, αντίθετα με τις υπόλοιπες εξεγέρσεις της περιοχής, αλλά παρόλα αυτά πραγματική εξέγερση.


2. Πρόκειται για μια ένοπλη εξέγερση, σε αντίθεση με όλες τις υπόλοιπες στην περιοχή. Σε ελάχιστο χρονικό διάστημα οι συγκρούσεις έγιναν στρατιωτικές, μεταξύ ενόπλων τμημάτων και με ανταγωνισμό στον έλεγχο εδαφών. Οι λόγοι είναι πολλοί, αλλά έχει σημασία εικάζω ότι ο Καντάφι εξόντωσε (με την Χιτλερική έννοια) κάθε πιθανή εστία πολιτικής αντιπαράθεσης την τελευταία 40ετία περίπου που κυβερνά και ότι δημιούργησε μια τεράστια ασυμμετρία μεταξύ ανατολικής και δυτικής Λιβύης.

Μετά την Τζαμαχιρία και τον "Λιβυκό Σοσιαλισμό": το ΔΝΤ και η Δύση

Η επανάσταση του 1969, της οποίας ηγείθηκε ο 27χρονος Καντάφι, ανέτρεψε το βασιλιά Ίντρις και εγκατέστεσε έναν Λιβυκό (περίπου) Νασερισμό. Το 1977 ο Καντάφι έχρισε την χώρα "Δημοκρατία των μαζών" (τζαμαχιρία), ένα σύστημα "άμεσης" υποτίθεται δημοκρατίας υπό την αυστηρότατη καθοδήγηση της Κανταφικής ελίτ και κατά τα γραφόμενο στο "Πράσινο Βιβλίο" του τζαζεμένου ηγέτη. Το πετρελαϊκό μπουμ και η αναδιανομή εισοδημάτων που πέτυχε τα πρώτα χρόνια το καθεστώς, το κατέστησαν μάλλον, έστω και μερικώς, λαοφιλές, αν και το ΑΕΠ της χώρας αυξανόταν ιλιγγιωδώς από την δεκαετία ήδη του 1960. Η ύφεση στις πετρελαϊκές τιμές και η στασιμότητα της οικονομίας της χώρας οδήγησαν σε ύφεση την δεκαετία του 1980, η οποία αντιστράφηκε την δεκαετία του 1990, όταν άρχισε να ανοίγεται περισσότερο το καθεστώς. Σε όλη αυτή την περίοδο, παρά την σκληρότατη καταστολή κάθε διαφωνίας μέσα (και έξω ακόμα) από την χώρα, η οικονομική κατάσταση ήταν εξαιρετικά καλή για τον γενικό πληθυσμό σε σχέση με τις περισσότερες χώρες της Μέσης Ανατολής και (κυρίως) της Αφρικής, και η Λιβύη ήταν ενεργό τμήμα ενός, ας πούμε, αντι-ιμπεριαλιστικού μετώπου, ενώ η χώρα και ο ίδιος ο Καντάφι δέχτηκε προσωπικά στοχευμένο και δολοφονικής πρόθεσης κτύπημα στο παλάτι του, που σκότωσε ένα από τα παιδιά του. Η ανάμνηση της περιόδου αυτής, με τις συμμαχίες και τις επαφές που καλλιέργησε σε μέρος του κινήματος, τότε των Αδεσμεύτων και στα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα πάσης φύσης, είναι κυρίως αυτό που κάνει τον Φιντέλ και τον Τσάβες να λένε σιχαμένες ανοησίες περί Καντάφι σήμερα. Πρόκειται για αναχρονισμό όμως, ακόμα και για το μικρό πεδίο ισχύος μιας τέτοιας αναγωγής...

Ήταν τα τελευταία 10-15 χρόνια όμως που η Λιβύη γνώρισε μια μεγάλης έκτασης μεταρρύθμιση και προς τα έξω και προς τα μέσα: Συντάχθηκε με την Δύση εναντίον των ισλαμιστών μετά την 11η Σεπτεμβρίου - για τους οποίους υπήρξε πάντα κόκκινο πανί, ενώ στηρίζουν σήμερα κάθε προσπάθεια ανατροπής του (παρά την περσινή χειρονομία ανοχής του Καντάφι), αποζημίωσε τα θύματα της θηριωδίας του Λόκερμπι, εξομάλυνε τις σχέσεις με τις ΗΠΑ, διακήρυξε την στροφή προς τον "λαϊκό καπιταλισμό", ζήτησε συμμετοχή στην Παγκόσμια Τράπεζα, άνοιξε την χώρα, έκανε συμφωνίες με την ΕΕ, πήρε αποζημίωση (έστω και κάλπικη) από την Ιταλία για την αποικιοκρατία που υπέστη, και έδρεψε δάφνες από το ΔΝΤ για τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις που ο νεοφιλελεύθερος υπουργός οικονομικών (και σήμερα επικεφαλής της κρατικής εταιρείας πετρελαίου) Σουκρί Γκανέμ επιτάχυνε, καθώς μεταξύ άλλων περιέκοπτε (όπως έκαναν και οι ομόλογοί του στην Αίγυπτο και την Τυνησία υπενθυμίζω) επιδοτήσεις σε τρόφιμα και ενέργεια για τους φτωχότερους. Ο Καντάφι χρησιμοποίησε ως λομπίστες-πλύστρες της εικόνας του τα τελευταία χρόνια, μεγάλη εταιρεία συμβούλων με κονέ στο Χάρβαρντ και, μέσω αυτής, τον νεοσυντηρητικό ιέρακα της κυβέρνησης Μπους, Richard Perle... Ενώ δωροδόκησε (επί της ουσίας) και πολιτικούς και πανεπιστημιακούς για τη σχετική λάντζα...
Τα αποτελέσματα όλων αυτών ήταν πολλαπλά: Οι μισθοί στο δημόσιο τομέα, και εν μέρει και στον ιδιωτικό είναι παγωμένοι στα επίπεδα του 1982 ενώ αυξάνεται ο πλούτος της χώρας με ταχύτατους ρυθμούς, και όλο και περισσότεροι μένουν απέξω από το σύστημα. Κοινωνικές εντάσεις βρίσκουν ως βαλβίδα εκτόνωσης τους πολυπληθείς μετανάστες στην χώρα: ο ενδημικός στη χώρα από ότι φαίνεται ρατσισμός εξερράγη βίαια το 2000 όταν οι Aφρικανοί μετανάστες στη χώρα έγιναν στόχος αιματηρών πογκρόμ, καθώς παράλληλα η Λιβύη πουλάει προστασία στην ΕΕ εμποδίζοντας τους μετανάστες από την υποσαχάρια Αφρική να μετακινηθούν προς την Ευρώπη (εξαιρετικό σχετικό άρθρο για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης μεταναστών στην Λιβύη, αλλά και γενικότερα για το μεταναστευτικό και τις σχέσεις της Λιβύης με την ΕΕ στο Statewatch από το 2005). Είναι συμπτωματικά η εποχή περίπου που ο Καντάφι θυμάται τους "εχθρούς της επανάστασης" και ορκίζεται να τους εξοντώσει.

Παράλληλα, ενδεικτικοί ήταν οι έπαινοι του ΔΝΤ τον περασμένο Οκτώβριο για την απόλυση 340.000 δημοσίων υπαλλήλων (σε μια χώρα 6 εκατομμυρίων) εκ των οποίων το ένα τέταρτο μόλις είχε βρει άλλη δουλειά (και η ενθάρρυνση για περαιτέρω απολύσεις), καθώς και τα δεκαετή πλάνα για την ιδιωτικοποίηση της μισής και πλέον οικονομίας της χώρας, σε συνδυασμό με την ανεργία που σταδιακά μεγάλωνε (σε μια χώρα μέχρι την δεκαετία του 1990 εγγυημένης εργασίας), και το 2009 έφτανε το 20% επισήμως, αλλά μάλλον το 30% στην πραγματικότητα, ενώ η ανεργία των νέων φτάνει σε επίπεδα-ρεκόρ για την Β.Αφρική, μεταξύ 40-50% (και περί το 85% λέγεται στην Βεγγάζη). Ας το σημειώσουμε αυτό: όλες οι Βορειοαφρικανικές τουλάχιστον εξεγέρσεις εξελίσσονται μέσα σε πλαίσιο διογκούμενης ανεργίας, ειδικά των νέων, που συχνά έχουν πανεπιστημιακή ή τεχνική μόρφωση και μηδενικές δυνατότητες αξιοποίησής της.


Όλα αυτά συμβαίνουν σε μια χώρα με πλεόνασμα προϋπολογισμού για το 2010 στο 14,7% και όπου ταυτόχρονα το ένα τρίτο του πληθυσμού, κατά το BBC, ζει στην φτώχεια, μέσα σε προσδοκίες για πολύ περισσότερα πράγματα και με μια ντε φάκτο μεγαλύτερη έκθεση στο τι συμβαίνει στον έξω κόσμο...

Δύο άρθρα από τα μέσα της δεκαετίας δίνουν μια εικόνα της έκτασης των μεταρρυθμίσεων:
- ένα από την Monde Diplomatique, με τίτλο "Libya Rejoins the World", του Ιουλίου του 2006
- και ένα εξαιρετικό και εκτενέστατο "γράμμα από την Λιβύη" στο New Yorker με τίτλο "Circle of Fire" τον Μάιο του 2006.
Είναι αδύνατον να συνοψίσω τα όσα γράφονται στα δύο αυτά κείμενα, αλλά προτείνω ανεπιφύλακτα και τα δύο αναγνώσματα, για να πάρει κανείς κάποια ιδέα της υπό μετασχηματισμό Λιβύης, την κοινωνία της και τα δεδομένα της, ανάμεσα στα οποία μπορεί κανείς να εντοπίσει πολλά από τα στοιχεία εκείνα που θα κινητοποιούνταν με το ξέσπασμα του Αραβικού κύματος εξεγέρσεων...

Επίσης έχει μάλλον σημασία να σημειώσουμε την έκθεση των Λίβυων πολιτών στον υπόλοιπο κόσμο και στην επικοινωνία από τα μέσα του 1990 και μετά, με την δορυφορική τηλεόραση, το Αl Jazeera, και μετά με τα διαδικτυακά εργαλεία επικοινωνίας, που διευκόλυνε το ίδιο το καθεστώς . Πέρυσι τέτοια εποχή, η Λιβυκή κυβέρνηση είχε πάντως μπλοκάρει το youtube, αλλά ο έλεγχος της διαδικτυακής επικοινωνίας (όπως θα σας δείξει μια βόλτα στο twitter) ήταν πέρα από τις δυνατότητές της...

Σκόρπιες σκέψεις για την υπό εξέλιξη επέμβαση



  • Στην εμφύλια σύγκρουση υπάρχουν καλοί και κακοί. Είναι προφανές πως ο Καντάφι και οι πραιτωριανοί του δεν θα έπρεπε να είναι πλέον σε θέση να κυβερνούν την Λιβύη και πως από την άλλη πλευρά, οι σωροί πτωμάτων που έχει δημιουργήσει ένα βιαιότατο και δολοφονικό καθεστώς σε όλη την διαδρομή του, είναι φορτίο οργής, που θα κινητοποιεί την κάθε είδους αντιπολίτευση στον τύραννο, τώρα που έχουν ξεσπάσει τα πράγματα. Στην πραγματικότητα ο μόνος δρόμος για την σταθεροποίηση του καθεστώτος Καντάφι ως έχει, είναι ή μαζικές εκκαθαρίσεις, ή επιβολή ενός γενικευμένου πέπλου τρόμου και αίματος στη χώρα. Δεν νομίζω πως το καθεστώς είναι βιώσιμο από κάθε άποψη, και θεωρώ πως κάποιοι από τον κύκλο του Καντάφι (ο Σαΐφ αλ Ισλάμ, ίσως, ο μόνος γιος που μοιάζει να μπορεί να μοιράσει δυο γαϊδάρων άχυρα), θα προσπαθήσουν να έρθουν σε κάποιου είδους συμβιβασμό - εναλλακτικά παραμονεύει το απόλυτο χάος. Δεν υπάρχει λύση που να μην αναγνωρίζει πως το καθεστώς Καντάφι, ως έχει, ξώφλησε και πως το αίτημα για δημοκρατία πολιτική και οικονομική - με την έννοια της κοινωνικής προστασίας και ανάπτυξης... Το τι είδους καθεστώς θα προκύψει όμως είναι αβέβαιο...
  • Ίσως το πιο μετρημένο και σοφό κείμενο εναντίον μιας άμεσης στρατιωτικής εμπλοκής της Δύσης στην Λιβύη που έχω δει είναι το "The drawbacks of intervention in Libya" των Ασλί Ου Μπάλι και Ζιάντ Αμπού-Ρις στο Αλ Τζαζίρα. Απόσπασμα:
Απλά μιλώντας, η εξαναγκαστική εξωτερική επέμβαση για την αλλοίωση της ισορροπίας ισχύος στο έδαφος της Λιβύης, υπέρ της αντικανταφικής εξέγερσης είναι πιθανό να γίνει μπούμερανγκ.
Το κόστος αν συμβεί κάτι τέτοιο, φυσικά, δεν θα το υποστούν εκείνοι που καλούν για επέμβαση από έξω από την Λιβύη, αλλά από τον λαό της Λιβύης με τον οποίο ελπίζουμε να σταθούμε αλληλέγγυοι... η υιοθέτηση του καλέσματος για αλληλεγγύη απαιτεί μια πολύ πιο προσεκτική εκτίμηση της παρεμβατικής επιλογής, ακριβώς επειδή τους κινδύνους που συνεπάγεται θα τους επωμιστούν Λίβυοι άμαχοι...
  • Αυτή την στιγμή ο Καντάφι έχει αποκτήσει τον έλεγχο των περισσότερων πετρελαιοπηγών και όλων των λιμανιών εξαγωγής. Κρατάει όλα τα λεφτά στα χέρια. Αν χωριστεί ντε φάκτο η χώρα στα δύο, έχει το πλεονέκτημα.
  • Η κατάσταση ήταν ασταθής ως έχει. Αν και μεγάλο μέρος της "οργισμένης" Δύσης θα μπορούσε να ζήσει εύκολα με τον Καντάφι, όπως ζούσε τόσα χρόνια μετά το 2003 εν αγαστή συνεργασία, δεν θα μπορούσε να ζήσει εύκολα με τον Καντάφι - "θριαμβευτή επί πτωμάτων", που θα έφταναν σε αναλογία πληθυσμού καμποτζιανά επίπεδα κάτι που έμοιαζε να καλλιεργεί και ο ίδιος ως ορατό ενδεχόμενο. Πολλώ δε μάλλον που βιάστηκαν να προεξοφλήσουν την ήττα του και έσπευσαν, πρόωρα όπως αποδείχθηκε για την παραδοσιακή realpolitik, να τον καταγγείλουν με μη-αντιστρεπτό τρόπο. Έχοντας καταστρέψει την εικόνα του μεταμεληθέντος Καντάφι που η ίδια εξέθρεψε, η Ευρώπη έψαξε την λύση στους εξεγερμένους.
  • Λέω η "Ευρώπη", παρά την στρατιωτική πρωτοκαθεδρία των ΗΠΑ στην επέμβαση, γιατί είναι μέχρι τώρα εμφανές πως οι ΗΠΑ θέλουν να εμπλακούν όσο γίνεται λιγότερο βαθιά σε περιπέτεια στην Λιβύη. Όλη η πολεμική ρητορική τις τελευταίες ημέρες δείχνει απόλυτη έλλειψη ενθουσιασμού και ενδιαφέροντος, αντίθετα με τις επεμβάσεις των ΗΠΑ το 1999 στο Κόσοβο και στο Ιράκ το 2003... στην πραγματικότητα η Λιβύη δεν έχει ψωμί για τις ΗΠΑ: φίλες και σύμμαχες χώρες της εκμεταλλεύονται και είναι αποδέκτες του ορυκτού της πλούτου... Υπάρχει η εκτίμηση (από οπαδούς γενικά των δυτικών "ανθρωπιστικών" παρεμβάσεων) πως ο Ομπάμα προχώρησε δύσθυμα στην συμμετοχή στην επίθεση στη Λιβύη για να ξανανομιμοποιήσει την ιδέα της "ανθρωπιστικής επέμβασης" για μελλοντική αμερικανική χρήση...
  • Για τον ίδιο λόγο - επειδή δηλαδή δεν διακυβεύονταν άμεσα συμφέροντα - δεν υπήρξαν και βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας, απλά αποχές. Αυτό μου λέει πως η Ρωσία, η Κίνα και η Γερμανία δεν θέλουν να αποτρέψουν καμία επέμβαση, απλά να έχουν το πάνω χέρι σε περίπτωση που η επέμβαση αποτύχει, και μη έχοντας να χάσουν τίποτα...
  • Ντε φάκτο οι διάφοροι Ευρωπαίοι που εκμεταλλεύονται το πετρέλαιο και είναι οι αποδέκτες του (βλ. σχήμα κάτω - από εδώ) θα βρίσκονταν, αν επικρατούσε ο Καντάφι, χωρίς προμηθευτή σε δύσκολες εποχές. Από την άλλη νίκη της αντιπολίτευσης ως έχει, αφενός θα μπορούσε να υπάρξει μόνο μακροπρόθεσμα (καθιστώντας την Λιβύη προβληματική παραγωγό πετρελαίου επί μακρόν) και αφετέρου η Ανατολική Λιβύη και οι εξεγερμένοι σε αυτήν δεν είναι ακριβώς δεδομένα φιλικά διακείμενοι στην Δύση και στο ΝΑΤΟ μια και:
    Η Βεγγάζη έχει στείλει περισσότερους μαχητές στο Ιράκ από οιαδήποτε άλλη πόλη στον Αραβόφωνο κόσμο. Σε κατα κεφαλήν αναλογία, διπλάσιος αριθμός ξένων μαχητών [της Ιρακινής αντίστασης σημ.] έχουν έρθει στο ιράκ από την Λιβύη - και συγκεκριμένα την Ανατολική Λιβύη από οιαδήποτε άλλη χώρα στον Αραβόφωνο κόσμο
  • Παρότι λοιπόν οι εξεγερμένοι είχαν βρεθεί με ηγετικά καθάρματα του κανταφικού καθεστώτος στο πλευρό τους έμπειρα και πρόθυμα από ότι φαίνεται να συνεχίσουν τα Κανταφικά νταλαβέρια με την Δύση (και εμείς είμαστε η "Δύση"), δεν είναι σαφές πως είναι αξιόπιστοι σύμμαχοι μακροπρόθεσμα, τόσο σε ό,τι αφορά τη λαϊκή νομιμοποίησή τους. Πρόκειται πάντως για ετερογενή αντικαθεστωτική συμμαχία που δεν είναι βέβαιο, καθόλου μάλιστα, πως θα διατηρήσει την συνοχή της...
  • Επειδή δύσκολα, από ότι φαίνεται, (και αν δεν συμβούν δραματικές εξελίξεις κάποιου τύπου) θα μπορέσουν οι εξεγερμένοι, παρά την αισιοδοξία τους, να έχουν σημαντικές στρατιωτικές επιτυχίες ακόμα και με αεροπορική υποστήριξη - που ήδη έχει ξεπεράσει τα όρια που έθετε το ψήφισμα του ΟΗΕ, και ως εκ τούτου θα αρχίζει να συναντά την ενεργή αντίδραση αραβικών και όχι μόνο χωρών (βλ. Ερντογάν και την σκλήρυνση της στάσης Ρωσίας-Κίνας)- η κατάσταση οδηγείται μάλλον είτε σε μακριά περίοδο στασιμότητας (με τον Καντάφι να έχει τα πετρέλαια στο χέρι επισημαίνω και πάλι) ή σε κάποιου είδους διαπραγμάτευση. Στην διαπραγμάτευση αυτή, ο Καντάφι και η οικογένειά του, αποκλείεται να δεχτούν να φύγουν έτσι απλά από το κάδρο.
  • Πολύ δε περισσότερο που από ότι φαίνεται ο Καντάφι έχει μια όχι πολύ μικρή βάση υποστηρικτών, όχι μόνο από την φατρία του, αλλά και από τα στρώματα που είχαν υψηλές προσόδους από το καθεστώς. Αυτοί θα είναι εκεί και θα στηρίξουν τον Καντάφι μέχρι το τέλος...
  • Η αίσθησή μου είναι πως ο Καντάφι σχεδόν προκάλεσε τις επιδρομές και την Δυτική εμπλοκή, ίσως και εσκεμμένα με την λυσσασμένη και αιμοβόρα ρητορική και τις απειλές του. Είναι ίσως ο μόνος δρόμος για την επανανομιμοποίηση του καθεστώτος στην Αραβική κοινή γνώμη. Έχοντας ήδη ελέγξει τις κρισιμότερες περιοχές, ήλπιζε ίσως πως η ξένη παρέμβαση θα δρούσε και αποσυσπειρωτικά για τους εξεγερμένους που ήταν στην αρχή τουλάχιστον, εξαιρετικά αρνητικοί σε μια αμερικανική επέμβαση στην χώρα. Αν δεν είχε παρέμβει, σε χρόνο μηδέν για τα στάνταρ του οργανισμού, ο ΟΗΕ και είχε προχωρήσει σε κυριολεκτική σφαγή στη Βεγγάζη, θα είχε να αντιμετωπίσει μια εχθρικότατη αραβική κοινή γνώμη, πλήρη απομόνωση και εσωτερικούς κινδύνους από παντού. Τώρα, αν συνεχίσουν οι Δυτικοί την παραδοσιακή τους εγκληματική αδιαφορία για τις "παράπλευρες απώλειες" αμάχων (τους οποίους υποτίθεται πως προστάτευαν) τα πράγματα θα αρχίσουν να τον διευκολύνουν.
  • Θα είναι καταστροφικό για την εξέλιξη των αγώνων και στην Λιβύη και στην υπόλοιπη εξεγερμένη Μέση Ανατολή και Β.Αφρική, η σύνδεση των Δυτικών παρεμβάσεων με τα κινήματα εκδημοκρατισμού.
  • Εντυπωσιακή επίδειξη δύο μέτρων και δύο σταθμών από τον Κόλπο: Τα (δικτατορικότατα) Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το (δικτατορικότατο) Κατάρ συμμετέχουν τόσο στην υπεράσπιση τυράννου στο Μπαχρέιν, όσο και στην εκδίωξη τυράννου στην Λιβύη. Είναι η πιο κραυγαλέα από τις ανακολουθίες των μελών της "συμμαχίας των προθύμων" που αφήνουν τους εμίρηδες στον κόλπο και κυρίως στο Μπαχρέιν, με την συνδρομή του δικτατορικότερου κράτους της περιοχής (της Σαουδικής Αραβίας) πρακτικά χωρίς αντίλογο, χωρίς καμία συνέπεια να σφάζουν τον λαό τους χωρίς καν μια διαμαρτυρία, ενώ καταγγέλουν τον Καντάφι για το ίδιο πράγμα!
  • Α, και μια που το έφερε η κουβέντα, ήρθε και η πρώτη δόση από το Κατάρ σήμερα χωρίς τη μεσολάβηση του Παμπούκη..

Προσθήκη: Βίντεο από διαδήλωση στην Βεγγάζη στις 11/3/11, όπου οι διαδηλωτές ζητούν No Fly Zone αλλά απορρίπτουν ξένα στρατεύματα¨




Από AJ: Η Λιβύη της επόμενης ημέρας... :


18.3.11

Η αραβική άνοιξη - Μερικά σχόλια: Ενδιάμεσες εξελίξεις και η Αντεπανάσταση;

Θα ξεκίναγα με τη Λιβύη: τα αίτια και την ιστορία της εξέγερσης, την φύση του καθεστώτος Καντάφι. Αλλά την ώρα αυτή που συμπληρώνω το κείμενο οι εξελίξεις είναι τόσο πυκνές και τόσο άγριες που θα περιμένω την εξέλιξη της κατάστασης για να την σχολιάσω: Εξεγέρσεις αντικαθεστωτικών μέσα στην Τρίπολη, απειλές του Καντάφι για ολοκαύτωμα των αντιπάλων του, απόφαση για επιβολή ζώνη απαγόρευσης πτήσεων από τον ΟΗΕ, υπό τις επιδοκιμασίες των εξεγερμένων και εύλογες επιφυλάξεις, ενώ τα Εμιράτα θα συμμετάσχουν στην αεροπορική εμπλοκή και ο Αιγυπτιακός στρατός περνάει κατά πληροφορίες ήδη όπλα στους Λίβυους επαναστάτες. Αντί για δικό μου σχόλιο προς το παρόν ένα απόσπασμα από ένα σημαντικό πιστεύω άρθρο:

"Η Λιβύη και η Παγκόσμια Αριστερά", του Immanuel Wallerstein:

"Το ζήτημα συνεπώς δεν είναι Δυτική στρατιωτική επέμβαση ή μη. Το ζήτημα είναι οι συνέπειες της απόπειρας του Καντάφι να καταπιέσει κάθε αντιπολίτευση στην Δεύτερη Αραβική Εξέγερση με τον αγριότερο τρόπο. Η Λιβύη βρίσκεται σε αναταραχή εξ αιτίας των επιτυχημένων εξεγέρσεων στην Τυνησία και την Αίγυπτο. Και αν υπάρχει συνομωσία, είναι μεταξύ της Δύσης και του Καντάφι για να επιβραδυνθεί ή ακόμα και να συνθλιβεί η εξέγερση. Στο βαθμό που θα επιτύχει ο Καντάφι, στέλνει μήνυμα στους υπόλοιπους υπό απειλή τυράννους της περιοχής πως η σκληρή καταστολή και όχι οι παραχωρήσεις είναι ο δρόμος που θα πρέπει να ακολουθήσουν..."

Έτσι η Κανταφική θηριωδία εντάσσεται στην υπό εξέλιξη καθεστωτική απάντηση στην Μεγάλη Αραβική Επανάσταση του 2011, την "Αντεπανάσταση των Καθεστώτων" ας πούμε, που ξεκίνησε από την Λιβύη και πέρασε στους σεΐχηδες του Κόλπου και τα απεχθή τιμάρια του "Οίκου των Σαούντ" και των ομοίων τους (παρά το μίσος που έχουν οι μεν τύραννοι για τον δε). Επειδή το καταπιεσμένο τμήμα των ιθαγενών της περιοχής (και πλειοψηφικό στο Μπαχρέιν, αλλά και στην Ανατολική Επαρχία, το πετρελαιοπαραγωγικό κέντρο της ίδιας την Σαουδική Αραβίας, όπου αντιμετωπίζονται σαν άπιστοι, β' κατηγορίας και εσωτερικός κίνδυνος από τους Σουνίτες ισλαμιστές αφέντες της χώρας) είναι σιιτικό, η ενέργεια του βασιλιά του Μπαχρέιν να προσκαλέσει τις υπόλοιπες σουνιτικές μοναρχίες του Κόλπου για να τον βοηθήσουν να επιβάλει την εσωτερική τάξη (βασικά την Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ), μετατρέπει μια δημοκρατική εξέγερση υποστηριζόμενη από πολίτες κάθε "δόγματος", σε περιφερειακή σύγκρουση σιιτών-σουνιτών, καθώς τόσο το Ιράν, όσο και το Ιράκ, χώρες με σιιτικές πλειονότητες εξέφρασαν την οργή τους για την εξέλιξη αυτή. Αυτό είναι και επικίνδυνο, αλλά και παρεκτρέπει το αρχικό δημοκρατικό αίτημα το οποίο διέτρεξε όλο τον Αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο, από το Μαρόκο ως το Ιράν, σε γεωπολιτικά εκρηκτικές, αλλά πολιτικά ανώδυνες για τα καθεστώτα ατραπούς. Και στην Αίγυπτο υπήρξαν θρησκευτικά παρατράγουδα, αλλά η στιβαρή παρουσία των συνδικάτων, όπως ανέφερα και στο προηγούμενο κείμενο μοιάζει να δίνει ακόμα τον χαρακτήρα της κατάσταση, όπως και η αποκαθήλωση των συμβόλων της καταπίεσης του προηγούμενου καθεστώτος

Είναι αξιοσημείωτος ο αντιαμερικανισμός των εξεγερμένων και στην Τυνησία και στην Αίγυπτο. Πρόκειται για άλλη μια ένδειξη εκείνου που ακόμα και η συντηρητική Daily Telegraph αναγνωρίζει ως το τέλος της Αυτοκρατορίας των ΗΠΑ στην Μέση Ανατολή; Οι επικείμενες εξελίξεις θα το δείξουν...

8.3.11

Η αραβική άνοιξη, ο νεοφιλελευθερισμός και το ΔΝΤ - μέρος 1ο


1. Δοξαστικό

Αν πριν από τρεις μήνες ισχυριζόταν κανείς ότι έστω και ένα (ούτε καν το ένα μετά το άλλο) από τα δικτατορικά καθεστώτα της Μέσης Ανατολής και της Βορείου Αφρικής θα ανατρεπόταν από μια λαϊκή εξέγερση θα προκαλούσε το γέλιο: υπάρχουν πράγματα που θεωρούνται πέραν των ορίων του πολιτικά εφικτού, ή του ρεαλιστικού. Καμία αντικειμενική συνθήκη δεν έμοιαζε να υπήρχε για κάτι τέτοιο: ούτε οργανωμένη και ισχυρή αντιπολίτευση, ούτε καταφανής εσωτερική εξασθένιση των δικτατόρων, ούτε εξωτερικός παράγων που να έχει επενδύσει στην ανατροπή τους, τίποτα. Οι δείκτες της οικονομίας φαινόταν αν όχι να ευημερούν, τουλάχιστον να αντέχουν... Μόνο κάποιοι περιθωριακοί το είχαν διαβάσει στα χαρτιά...

Είναι πολλάκις διδακτικό για την φύση και τα όρια της ιστορικής προβλεψιμότητας και για τους αστραπιαίους χρόνους της πολιτικής υπέρβασης αυτό που έγινε τον τελευταίο μήνα. Και είναι αντίρροπο προς την μαζική πολιτική παραίτηση και την απελπισία που βιώνουμε εδώ - κι ας είναι η αντικειμενική οικονομική κατάσταση εκεί πολλές φορές χειρότερη (προς το παρόν) από την δική μας. Η διαφορά εικάζω, το στοιχείο εκείνο που κάνει την διαφορά μεταξύ ενός παθητικού, θλιμμένου και οργισμένου λαού και ενός εξεγερμένου και αισιόδοξου λαού είναι η αλληλεγγύη. Η αίσθηση του συνανήκειν, της εξυπηρέτησης ενός ανώτερου στόχου, κοινά συνομολογημένου έστω και περιορισμένου. Δεν είναι παρεμπίπτον ούτε ανεξάρτητο των εξελίξεων (τουναντίον όπως θα συζητήσω παρακάτω) το ότι η συνδικαλιστική άνοιξη της Αιγύπτου από καιρό προοιώνισε - έστω και αχνά - την γενικευμένη λαϊκή αντίσταση, προκάλεσε την καταστολή από την πλευρά του καθεστώτος και την συνοδεύει ακόμα (Ας σημειωθεί η συγκινητική αλληλεγγύη, σε ώρες δοκιμασίας και διωγμών για αυτούς, των Αιγυπτίων εργατών προς τους Έλληνες απεργούς του Μαΐου). Δεν είναι καθόλου ανεξάρτητη από αυτή την γενναία και ηρωική παράδοση του βορειοαφρικανικού συνδικαλισμού, εικάζω, και η μαχητική αξιοπρέπεια των, βορειοαφρικανών ως επί το πλείστον, μεταναστών-απεργών πείνας της Υπατίας. Πατούν στις πλάτες μαρτύρων...


2.

H αντινεοφιλελεύθερη εξέγερση





Η άνοιξη του Αραβικού κόσμου λοιπόν είναι μια διαδικασία που "ψηνόταν" στο εσωτερικό των κοινωνιών για χρόνια. Οι δικτάτορες, o Μπεναλί, ο Μουμπάρακ, ο Σαλέχ, (το συντομότερο δυνατόν) ο Καντάφι - αλλά και οι επόμενοι ίσως στο Μπαχρέιν και αλλού δεν έπεσαν και δεν θα πέσουν όμως απλά και μόνο λόγω της αυταρχικότητάς τους, οι δεκαετίες πολιτικής καταπίεσης απλά βάρυναν στην τελική ορμή της εξέγερσης αλλά πυροδοτήθηκαν από οικονομικές εξελίξεις. Κοινό σημείο των εξεγέρσεων σε Αίγυπτο, Τυνησία, Λιβύη, Υεμένη ήταν οι οδυνηρές επιπτώσεις της στροφής των δικτατορικών καθεστώτων που τις διοικούσαν προς σκληρά (ή σκληρότερα) νεοφιλελεύθερες οικονομικές πολιτικές, υπό την καθοδήγηση του ΔΝΤ ή/και της Παγκόσμιας Τράπεζας και τα χειροκροτήματα της Δύσης - και η συνακόλουθη μαζική περαιτέρω εκπτώχυνση των λαών τους. Και δεν είναι η πρώτη φορά: Σχεδόν πίσω από κάθε εξέγερση στην Β. Αφρική και στον Αραβικό κόσμο γενικότερα από την δεκαετία του 1980 και μετά κρύβεται η αγανάκτηση για κάποια πολιτική που προωθούσε, απαιτούσε ή υποστήριζε το ΔΝΤ ή η Δύση και η οποία έκανε τους φτωχούς φτωχότερους, αύξανε την πείνα και χρησιμοποιούσε την δολοφονική βία για να επιβληθεί. Παρακάτω ακολουθούν μερικά στοιχεία που συνηγορούν σε αυτό: πως δηλαδή κρίσιμο στοιχείο των εξεγέρσεων ήταν (και παραμένει) η ακραία εξαθλίωση που έφεραν οι πολιτικές των χωρών του υπαρκτού αραβικού νεοφιλελευθερισμού.


3.

Αίγυπτος

Δεν το θυμήθηκαν πολλοί ούτε στην Ελλάδα ούτε στην Δύση, αλλά η εξέγερση του 2011 στην Αίγυπτο δεν ήταν η πρώτη στην χώρα που οργανώθηκε μέσω Facebook και SMS. Η γενική απεργία των συνδικάτων το 2008 (σε μια χώρα όπου οι απεργίες, υπό την καθοδήγηση του μέλους της Σοσιαλιστικής Διεθνούς Χόσνι Μουμπάρακ, ήταν παράνομες) διαδόθηκε και εξαπλώθηκε ακριβώς με αυτόν τον τρόπο, κορύφωση μιας έντονης συνδικαλιστικής δραστηριότητας με βάση την οποία το Lenin's Tomb ανήγγειλε το ενδεχόμενο η Αίγυπτος να αποδειχθεί μια νέα Βενεζουέλα, λόγω της εντονότατης δράσης των συνδικάτων ήδη το 2007... Ενώ από την πρώτη στιγμή του πολλοστού κύματος "μεταρρυθμίσεων" του ΔΝΤ που επιβλήθηκε στην Αίγυπτο, τα συνδικάτα βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή της αντίστασης στο καθεστώς με οικονομικά και δημοκρατικά αιτήματα. Στο πνεύμα της Γενικής Απεργίας του 2008 εκδηλώθηκαν και εξεγέρσεις για την τιμή του ψωμιού, τμήμα της παγκόσμιας αντίδρασης στην αύξηση της τιμής των τροφίμων του 2007-08 η οποία, καθόλου συμπτωματικά για την Β.Αφρική, επαναλήφθηκε το 2010-11 και αποτέλεσε την αφορμή για την δημοκρατική αλυσωτή αντίδραση στις περιοχές αυτές.



Δεν είναι τυχαίο πως ένας Αιγύπτιος συγγραφέας, που έγραφε στο Αλ Τζαζίρα ψευδώνυμα ως Αμπού Ατρίς, τιτλοφόρησε πρόσφατο άρθρο του για τις εξελίξεις στην Αίγυπτο: "Μια επανάσταση εναντίον του νεοφιλελευθερισμού; Αν η εξέγερση οδηγήσει σε ενίσχυση του νεοφιλελευθερισμού, εκατομμύρια θα νιώσουν εξαπατημένοι". Μεταφράζω εκτενή αποσπάσματα γιατί θεωρώ πως έχουν μια ιδιαίτερη σημασία:

Περιγράφοντας κανείς την ωμή εκμετάλλευση του πολιτικού συστήματος για ιδιωτικό όφελος σαν διαφθορά, χάνει το δάσος για τα δέντρα. Μια τέτοια εκμετάλλευση είναι σίγουρα μια κραυγαλέα αδικία απέναντι στους πολίτες της Αιγύπτου, αλλά το να την αποκαλεί κανείς "διαφθορά" υποδηλώνει πως το πρόβλημα αφορά παρεκτροπές από ένα σύστημα που αλλιώς θα λειτουργούσε ομαλά. Αν ήταν έτσι τα πράγματα τότε τα εγκλήματα του καθεστώτος Μουμπάρακ θα μπορούσαν να αποδοθούν απλά σε κακούς ανθρώπους: αν αλλάξουν τα πρόσωπα τα προβλήματα θα φύγουν μαζί τους. Αλλά το πραγματικό πρόβλημα με το καθεστώς δεν ήταν αναγκαστικά πως τα υψηλόβαθμα στελέχη της κυβέρνησης ήταν κλέφτες με την συνηθισμένη έννοια του όρου. Δεν έκλεβαν κατ' ανάγκην άμεσα από τον κρατικό προϋπολογισμό. Μάλλον πλούτισαν μέσα από την συγχώνευση της πολιτικής και των επιχειρήσεων υπό τον μανδύα της ιδιωτικοποίησης. Αυτό δεν αποτελεί τόσο παραβίαση του συστήματος, όσο τη συνηθισμένη του λειτουργία [σημ: αυτό φέρνει στο νου παραλληλισμούς με εχμ, άλλες χώρες]. Η Αίγυπτος του Μουμπάρακ εν ολίγοις, ήταν ένα τυπικό νεοφιλελεύθερο κράτος...

... Οι μόνοι για τους οποίους ο Αιγυπτιακός νεοφιλελευθερισμός δούλεψε κατά τις προβλέψεις ήταν τα ασθενέστερα μέλη της κοινωνίας, και η εμπειρία τους με αυτόν δεν ήταν ευχάριστη. Τα συνδικάτα κατεστάλησαν ανελέητα. Τα συστήματα δημόσιας παιδείας και υγείας αποσαθρώθηκαν μέσω ενός συνδυασμού παραμέλησης και ιδιωτικοποίησης. Μεγάλο μέρος του πληθυσμού υπέφερε μισθούς που έμεναν στάσιμοι ή έπεφταν σε σχέση με τον πληθωρισμό. Η επίσημη ανεργία υπολογίστηκε στο 9,4% πέρυσι (και ήταν πολύ υψηλότερη για την νεολαία που βρέθηκε στην εμπροσθοφυλακή της Επανάστασης της 25ης Ιανουαρίου) και περί το 20% του πληθυσμού λέγεται πως ζει κάτω από το όριο της φτώχειας που ορίζεται ως 2 δολάρια ημερησίως το άτομο.

Για τους πλούσιους οι κανόνες ήταν πολύ διαφορετικοί. Η Αίγυπτος δεν μείωσε τόσο τον δημόσιό της τομέα, όπως θα ήθελε το νεοφιλελεύθερο δόγμα, όσο αναδιένειμε τους δημόσιους πόρους προς όφελος μιας μικρής και ήδη εύπορης ελίτ. Οι ιδιωτικοποιήσεις παρείχαν ευκαιρίες για τα άτομα με τις κατάλληλες πολιτικές διασυνδέσεις, που μπορούσαν να αγοράσουν δημόσια περιουσία για ποσά πολύ μικρότερα από την αγοραία τους αξία, ή να μονοπωλούν ενοίκια από πηγές τόσο διαφορετικές μεταξύ τους όσο ο τουρισμός και η εξωτερική βοήθεια. Ένα τεράστιο ποσοστό των κερδών που έβγαλαν οι εταιρείες που παρείχαν βασικά οικοδομικά υλικά όπως το ατσάλι και το τσιμέντο προήλθε από συμφωνίες με το κράτος, μέρος των οποίων προερχόταν με την σειρά του από την βοήθεια ξένων κυβερνήσεων.

Όλα αυτά γίνονται υπό την εποπτεία και τις επευφημίες του ΔΝΤ φυσικά, του οποίου η Αίγυπτος μέχρι τα πρόσφατα γεγονότα ήταν χώρα-υπόδειγμα και το οποίο είναι αναμεμειγμένο με τα της Αιγύπτου από το 1991. Το 1991, αξίζει να σημειώσουμε, το ΔΝΤ μέσα στην μεγάλη του έγνοια για τους πιο αδύναμους της Αιγυπτιακής κοινωνίας δήλωνε πως:

"... η Αίγυπτος θα δημιουργουσε ένα κοινωνικό ταμείο που θα χρηματοδοτείτο κυρίως από το εξωτερικό ώστε να προστατεύσει τις πιο ευάλωτες ομάδες της χώρας από τις συνέπειες των οικονομικών μεταρρυθμίσεων και να βοηθήσει στην επανεγκατάσταση εργατών που είχαν μετακινηθεί λόγω του Πολέμου του Κόλπου"

Τηρήθηκε αυτή η υπόσχεση; Όχι. Προς επίρρωση των όσων γράφει ο Αμπού Ατρίς, ο Jack Shenker στον Guardian περιέγραφε το 2009 τα αποτελέσματα του τελευταίου κύματος μεταρρυθμίσεων εμπνευσμένων από το ΔΝΤ:

"[Το] 2004 έφερε μαζί του ένα καινούριο υπουργικό συμβούλιο το οποίο έσπευσε να μειώσει τον ανώτερο φορολογικο συντελεστή από το 42% στο 20%, με αποτέλεσμα οι πολυεκατομμυριούχοι να πληρώνουν ακριβώς ίσο ποσοστό των εισοδημάτων τους σε φόρους με εκείνους που είχαν ετήσια εισοδήματα μικρότερα από 700 Ευρώ. Δημιουργήθηκαν Ειδικές Οικονομικές Ζώνες, οι ξένες επενδύσεις έφτασαν σε δυσθεώρητα ύψη (13 δισ. δολάρια το 2008) και τα τρία τελευταία χρόνια, η οικονομική ανάπτυξη προχωρά με ένα σταθερά υψηλό ποσοστό ετησίως, της τάξης του 7%. Ο κατώτατος μισθός παρεμπιπτόντως έχει παραμείνει σταθερός σε λιγότερο από 6 Ευρώ τον μήνα σε όλο αυτό το διάστημα.

Έτσι η Αίγυπτος είναι σήμερα μια πιο χλιδάτη και εύπορη χώρα με φαραωνικά πλούτη εφάμιλλα του φαραωνικού της ηγέτη... Αλλά βέβαια, όπως η έκθεση GAFI καταδεικνύει άβολα, το 90% της χώρας δεν έχει δει ακόμα το παραμικρό από αυτή την άνοδο. Οι ξένες επενδύσεις έχουν διοχετευθεί κυρίως σε κλάδους όπως ο χρηματοοικονομικός και το φυσικό αέριο που δημιουργούν ελάχιστες νέες θέσεις εργασίας. Ενώ οι φυσικοί πόροι όπως το αέριο πωλούνται σε επιδοτούμενες τιμές στους μεγιστάνες ιδιοκτήτες των εργοστασίων σιδήρου και λιπασμάτων, το κόστος των καθημερινών αγαθών όπως το ψωμί ή το λάδι έχει εκτοξευθεί. Μάλιστα από τότε που το ΔΝΤ άρχισε να σπρώχνει την οικονομία της Αιγύπτου σε σύγχρονη κατεύθυνση, οι Αιγύπτιοι γίνονται σταθερά και εντυπωσιακά φτωχότεροι: όταν άρχισε η δομική προσαρμογή 20% του πληθυσμού ζούσε με λιγότερα από 2 δολάρια την ημέρα (προσαρμοσμένα σύμφωνα με τον πληθωρισμό). Σήμερα το νούμερο αυτό φτάνει το 44%. Την περασμένη δεκαετία με αύξηση του ΑΕΠ σε πολύ υψηλά επίπεδα, η απόλυτη φτώχεια σκαρφάλωσε από το 16,7% στο 20% σχεδόν.

Το 2004 είναι μια κρίσιμη καμπή για την Αίγυπτο γιατί, όπως περιγράφει συνηγορώντας στα παραπάνω ο Σαμέρ Σεχάτα, καθηγητής Αραβικής πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Τζωρτζτάουν:

"Το 2004, συνέβη κάτι το δραστικό και διορίστηκε μια καινούρια κυβέρνηση, καινούριοι υπουργοί που πίστευαν πλήρως στις ιδέες του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας. Και ακολούθησαν τις πολιτικές αυτές με ενθουσιασμό. Και στο επίπεδο των μακροοικονομικών δεικτών, στατιστικών, ρυθμού ανάπτυξης ΑΕΠ, ξένων άμεσων επενδύσεων κ.ο.κ. η Αίγυπτος έμοιαζε με θαύμα. Αυτό φυσικά ίσχυε και για το Τυνησιακό μοντέλο προηγουμένως. Θα θυμάστε πως ο Ζακ Σιράκ το αποκαλούσε "οικονομικό θαύμα" και ήταν το αγαπημένο υπόδειγμα του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας, επειδή εφάρμοζε μεταρρυθμίσεις αυτού του είδους. Λοιπόν είδαμε φυσικά τι συνέβη στην Τυνησία. Και στην Αίγυπτο, από το 2004 μέχρι σήμερα και η κυβέρνηση και οι μεταρρυθμίσεις της χειροκροτούνταν στην Ουάσινγκτον από την Παγκόσμια Τράπεζα, το ΔΝΤ και Αμερικανούς αξιωματούχους... Η Αίγυπτος έλαβε το βραβείο του καλύτερου μεταρρυθμιστή από το ΔΝΤ και την ΠΤ, και έλαβε τεράστιες άμεσες ξένες επενδύσεις...

Αλλά εκείνο που απέκρυπταν όλα αυτά, ήταν ό,τι συνέβαινε στο επίπεδο των πραγματικών ανθρώπων και της καθημερινής ζωής. Τα πραγματικά εισοδήματα μειώνονταν σαν αποτέλεσμα του απίστευτα υψηλού πληθωρισμού... που κατέτρωγε τα εισοδήματα του κόσμου. Για τα βασικά αγαθά, τα τρόφιμα οι τιμές αύξαναν αλματωδώς. Το 2008 περίπου 13 ή 14 Αιγύπτιοι σκοτώθηκαν σε συγκρούσεις που είχαν να κάνουν με την αναμονή τους σε ουρές συσσιτίων ψωμιού, επειδή δεν υπήρχε αρκετό ψωμί και έτσι ξεσπούσε η βία. Ο κόσμος περίμενε στην σειρά για ώρες για να πάρει το επιδοτούμενο ψωμί, που είναι επίσης και μια από τις βάσεις του καθεστώτος... Πρέπει να το κάνει αυτό για να έχει κάποιου είδους αποδοχή από τον κόσμο. Έτσι, αυτό που οι μακροοικονομικοί αυτοί δείκτες έκρυβαν ήταν αυτό που βίωνε ο κόσμος στο επίπεδο της καθημερινότητας και του πραγματικού εισοδήματος. Όπως προανέφερα η φτώχεια και η εισοδηματική ανισότητα αυξάνονταν, ακόμα και η διαφθορά αυξανόταν σύμφωνα με την Διεθνή Διαφάνεια...

Μετά την Αιγυπτιακή επανάσταση τα Συνδικάτα μπορούν πλέον να λειτουργούν νόμιμα και είναι από τους βασικότερους παράγοντες στο δημοκρατικό παιχνίδι. Παράλληλα η Αιγυπτιακή Αριστερά βγαίνει από την παρανομία και αναδιοργανώνεται...


4. Τυνησία

Αν η Αίγυπτος ήταν μια γνωστή εστία αναταραχής και αναβρασμού, η Τυνησία, ως μικρότερη χώρα προσέλκυε ακόμα λιγότερο την προσοχή των διεθνών ΜΜΕ. Αλλά και εκεί η κατάσταση ήταν ανάλογη: Τα συνδικάτα έπαιξαν κρίσιμο ρόλο σαν ήπια αντιπολίτευση του Μπεν Αλί (αν και ήταν ελεγχόμενα), αποτίναξαν τον κυβερνητικό έλεγχο κατά την διάρκεια της εξέγερσης και πιθανόν να παίξουν ακόμα μεγαλύτερο ρόλο στην μετά την εξέγερση εποχή, όπως το ίδιο θα διεκδικήσει ν ακάνει και η αριστερά (για μια ανάλυση των κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων στην μετεπαναστατική Τυνησία βλ. εδώ).

Προηγήθηκε και στην περίπτωση της Τυνησίας ένας αυταρχικός νεοφιλελευθερισμός που, παρότι η χώρα ήταν πιο εύπορη και διατηρούσε κάποια προσχήματα κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, μοιραζόταν κοινά χαρακτηριστικά με την Αίγυπτο... Όπως περιγράφει ο Richard Seymour:

Τα αποτελέσματα του αυταρχικού νεοφιλελευθερισμού του Μπεν Αλί για το κεφάλαιο ήταν εντυπωσιακά με τον τρόπο τους: ΑΕΠ σε επίπεδα Ευρωπαϊκής περιφέρειας, μικρό έλλειμμα του δημόσιου τομέα, συγκράτηση του πληθωρισμού και ανανεωμένο αξιόχρεο. Ο χρηματοοικονομικός τομέας μεταρρυθμίστηκε και στην αρχή είχε μια μικρή άνθιση. Μεγάλα τμήματα του δημόσιου τομέα παραδόθηκαν για προσοδοφόρες επενδύσεις. Συνολικά 160 κρατικές επιχειρήσεις ιδιωτικοποιήθηκαν. Η κεφαλαιοποίηση στο χρηματιστήριο των 50 μεγαλύτερων εισηγμένων επιχειρήσεων στο Bourse de Tunis έφτανε τα 5,7 δισ. δολάρια το 2007. Η διαβόητα διεφθαρμένα πάμπλουτη οικογένεια του Μπεν Αλί, κολύμπησε στο χρήμα με την ραγδαία άνοδο της οικονομίας. Ο ίδιος έγινε από τους αγαπητούς ηγέτες των ΗΠΑ και της ΕΕ, που παρείχαν έτσι διεθνές κύρος στο καθεστώς του. Το κόστος όλων αυτών για την εργατική τάξη, παρότι κρυβόταν πίσω από τα επίσημα στοιχεία, ήταν εξίσου σημαντικό. Υψηλή ανεργία, αυξανόμενη ανισότητα, κατάργηση επιδοτήσεων για τους φτωχούς, αυξανόμενο κόστος στέγασης και ασθενέστερη κοινωνική προστασία ήταν μεταξύ των επιπλέον βαρών που επωμίσθηκε η Τυνησιακή εργατική τάξη κατά την νεοφιλελεύθερη εποχή.

Ανάλογα πράγματα λέει και ο Farooque Chowdhury

...Στο "Τυνησιακό θαύμα" όπως και σε άλλα θαύματα, οι μάζες ζουν σε καλοσχεδιασμένη φτώχεια ενώ η απόλυτη μειονότητα - οι πλούσιοι - ζουν σε μικρά νησιά που λέγονται Καλοπέραση με Ληστεία και Πολυτέλεια. Η εύπορη μειονότητα με τους δεσμούς της με τον Πρόεδρο και την οικογένειά του, σχηματίζει ένα ταξικό δίκτυο που επιζεί με την λεηλασία και πατρονάρεται από τους φίλους της στην Δύση, ειδικά στην Γαλλία, την Ιταλία και την Ισπανία. Ένα μεγάλο μέρος από τον μονόδρομο προς την επιβίωση της νεολαίας είναι η απέναντι όχθη της Μεσογείου. Κάνουν το ταξίδι μέσα στα λεγόμενα "πλοία του θανάτου"...

Τα καλά λόγια του ΔΝΤ (1/9/2010) επιβεβαιώνουν την συμμετοχή του οργανισμού στην διεύρυνση της ανισότητας και την εγκατάλειψη της φτώχειας:

"...Οι διευθυντές [του ΔΝΤ] συμφώνησαν πως η δημοσιονομική στάση [της Τυνησίας] το 2010 επιτυγχάνει την σωστή ισορροπία μεταξύ της στήριξης της ανάπτυξης και της διατήρησης των σημαντικών οφελημάτων που επιτεύχθηκαν με την μείωση του επιπέδου του δημόσιου χρέους. Καλωσόρισαν την δέσμευση για την συνέχιση της δημοσιονομικής εδραίωσης, ξεκινώντας από τον προϋπολογισμό του 2011 και για την περαιτέρω μείωση του δημοσίου χρέους. Αυτό θα βοηθήσει στην διατήρηση της εμπιστοσύνης των επενδυτών και θα διαφυλάξει επαρκή δημοσιονομικό χώρο ώστε να αμβλύνει την επίδραση πιθανών μελλοντικών σοκ. Προς αυτή την κατεύθυνση οι Διευθυντές τόνισαν την σημασία της επιμονής στα σχέδια διεύρυνσης της φορολογικής βάσης, της μεταρρύθμισης του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης και της συγκράτησης των δημόσιων δαπανών σε μισθούς και σε επιδοτήσεις για τροφή και καύσιμα, με την παράλληλη διατήρηση των επενδύσεων σε υποδομές..."

Δεν ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία της Τυνησίας που το ΔΝΤ παρενέβαινε για να πάψουν οι πεινασμένοι να λαμβάνουν ψωμί ή επίδομα θέρμανσης. Το 1984 το περιοδικό Time έγραφε για την "εξέγερση του ψωμιού" σημειώνοντας το εύλογο των μέτρων που προκάλεσαν τις αιματηρές εξεγέρσεις της χρονιάς εκείνης:

"Η παγκόσμια ύφεση και οι καταρρέουσες τιμές του αργού πετρελαίου, του βασικού εξαγώγιμου προϊόντος της Τυνησίας, έχουν μειώσει τα έσοδα. Οι επιδοτήσεις τροφίμων, που θα κόστιζαν στην κυβέρνηση 236 εκατομμύρια δολάρια το 1984, ήταν ένας εύλογος στόχος για τα μέτρα λιτότητας και είχαν προταθεί ως τέτοιος από το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα καθώς και από Τυνήσιους οικονομολόγους..."

Τα γεγονότα του 1984 προοιώνιζαν εκείνα του 2010-2011, με την διαφορά πως ο Μπουργκίμπα είχε πολύ μεγαλύτερη πολιτική νομιμοποίηση ως πρωταγωνιστής του αντιαποικιακού αγώνα, και κατόρθωσε να αντιστρέψει το κλίμα ακυρώνοντας τις ανατιμήσεις των τροφίμων:

"Ακόμα και πριν ανακοινωθούν οι ανατιμήσεις την 1η Ιανουαρίου του 1984, οι διαδηλώσεις διαμαρτυρίας είχαν ξεκινήσει. Στον νότο, το πιο καθυστερημένο οικονομικά τμήμα της χώρας, ο όχλος επιτέθηκε σε καταστήματα, οχήματα, και δημόσια κτήρια. Σε παρόμοιες ταραχές στην Γκάφσα στα δυτικά και το Γκαμπς, το βασικό βιομηχανικό κέντρο του νότου, οι διαδηλωτές αντιμετώπισαν την αστυνομία με πέτρες. Τα σύμβολα της εξουσίας και του πλούτου έγιναν στόχος εμπρησμού και λεηλασίας. Στις 3 Ιανουαρίου επιβλήθηκε κατάσταση ανάγκης και οι μονάδες του στρατού χρησιμοποίησαν αυτόματα όπλα εναντίον του πλήθους που είχε οχυρωθεί πίσω από οδοφράγματα στους δρόμους της Τύνιδας, όταν έγινε προφανές πως η καταπτοημένη αστυνομία δεν είχε την δυνατότητα να ελέγξει την κατάσταση. Η τάξη δεν αποκαταστάθηκε παρά στις 6 Ιανουαρίου, όταν ο Μπουργκίμπα ανήγγειλε σε ραδιοτηλεοπτικό διάγγελμα πως ενόψει των ταραχών οι αυξήσεις των τιμών θα αναιρούνταν και πως είχε δώσει στο υπουργικό του συμβούλιο την εντολή να υποβάλει έναν νέο προϋπολογισμό που θα απέφευγε τις υπερβολικές αυξήσεις στα βασικά τρόφιμα..."

Το 2008, άλλη μια γενικευμένη εργατική εξέγερση εναντίον του καθεστώτος στην περιοχή των ορυχείων της Γκάφσα, οδήγησε σε στυγνή καταστολή και στην καταγγελία της αυταρχικότητας και της οικονομικής πολιτικής της Τυνησιακής κυβέρνησης από την Διεθνή Αμνηστία. Τα γεγονότα του 2007 - 2008, που περιλάμβαναν την απαγόρευση και το μπλοκάρισμα (και στην συνέχεια την άρση των περιορισμών στην χρήση τους) του youtube και του dialymotion στην χώρα - αλλά και του facebook, αποτέλεσαν την τελευταία πρόβα ανατροπής στην χώρα και αναδείκνυαν από τότε τον κρίσιμο ρόλο των κοινωνικών μέσων και των δυνατοτήτων της διαδικτυακής αντιπληροφόρησης. Όταν ο Μοχάμεντ Μπουαζιζί σε μια πράξη απελπισίας και θυσίας πυρπόλησε τον εαυτό του, την χώρα του και έναν κόσμο ολόκληρο, η Τυνησία πλέον ήταν ήδη ένα ιστορικά παρασκευασμένο, εύφλεκτο μείγμα...

Η συνέχεια θα δείξει το αν οι προσδοκίες των εξεγερμένων της Τυνησίας θα ικανοποιηθούν και σε ποιο βαθμό...

[Στο δεύτερο μέρος: Υεμένη, Λιβύη, η εξαίρεση της Αλγερίας, Ιράκ, Μπαχρέιν και Αραβική χερσόνησος, το ναρκοπέδιο της Σαουδικής Αραβίας]

* Το ποστ αυτό έχει αρχίσει να γράφεται εδώ και πάνω από έναν μήνα, αλλά δεν θα φιλοτιμιόμουν να το ολοκληρώσω (έστω και κατά το ήμισυ μέχρι στιγμής!) και να το εμπλουτίσω αν δεν υπήρχε η παρότρυνση του Δύτη των Νιπτήρων, στον οποίον ως εκ τούτου η σειρά αυτή αναρτήσεων (που ελπίζω να μην αργήσει να ολοκληρωθεί) οφείλει την ύπαρξή της - αλλά (και ελπίζω να συμφωνεί και αυτός) είναι αφιερωμένη στους απεργούς πείνας της Υπατίας και στην γενναία παράδοση του βορειοαφρικανικού εργατικού κινήματος στην οποία με τον αγώνα τους εντάσσονται, ελπίζω όχι τελικά ως μάρτυρες, αλλά ως νικητές...