28.1.10

Μεταφερόμενος

Ανεπιφύλακτα

Η απόσταση στην πόλη δεν είναι γεωμετρικό μέγεθος. Η απόσταση είναι χρόνος μετακίνησης. Ο χρόνος μετακίνησης ορίζει και προσδιορίζει τους ρυθμούς μιας πόλης. Την επιταχύνει ή την συγκρατεί. Το μεταφορικό δίκτυο μέσα στην πόλη (αλλά και ευρύτερα μεταξύ πόλεων) είναι σφυγμός και σκελετός της. Μέσα σε αυτό ζει και γύρω από αυτό αναπτύσσεται ο αστικός χώρος – αλλά και η εξέλιξη του αστικού χώρου κατευθύνει την κατασκευή των σχετικών υποδομών. Κάθε αλλαγή κάθε μείζων επέμβαση στο μεταφορικό δίκτυο αποτελεί και μείζονα παρέμβαση στην ζωή της πόλης, και στην ζωή των κατοίκων της.

Όταν λοιπόν κατασκευάστηκε το μετρό στην Αθήνα, άλλαξε ολοκληρωτικά το κέντρο της πόλης.

Και δεν εννοώ την μορφή του, εννοώ το πώς κινούνται μέσα, από και προς αυτό οι κάτοικοι του λεκανοπεδίου και τι πρόσβαση έχουν στην όλη πόλη κάτοικοί της. Μετά το μετρό ήταν πλέον εφικτό να δώσεις συγκεκριμένο ραντεβού στο κέντρο, δεν χρειαζόσουν ταξί για να πας στο αεροδρόμιο, μπορούσες να πεταχτείς από τον Άγιο Αντώνιο στο Μπραχάμι σε λίγα λεπτά και δεν χρειαζόσουν μια μέρα να πας από το Αιγάλεω στο Πεντάγωνο. Με το μετρό τα λεωφορεία έγιναν περιφερειακότερα ΜΜΜ, οι σταθμοί του φυσικά σημεία συνάντησης και οι δρόμοι γύρω από αυτούς έπηξαν στα αυτοκίνητα, αλλάζοντας την διάρθρωση και την χρονικότητα των ροών κυκλοφορίας οχημάτων και της συμφόρησης στην πόλη και τοπικά στέκια έγιναν υπερτοπικά. Η ιδιαίτερη λειτουργικότητα του μέσου στην Αθήνα, οφείλεται στον άναρχη δομή της πόλης, στην πρακτική αδυναμία υπέργειου κυκλοφοριακού σχεδιασμού. Χωρίς το μετρό η Αθήνα θα κατακερματιζόταν γρήγορα σε υπόπόλεις, οι κάτοικοι των οποίων θα επιδίωκαν την ελαχιστοποίηση των αναγκών άμεσης μετακίνησης έξω από αυτές.

 
Επιφυλακτικά

Φοβάμαι όμως ότι δεν αρκεί το μετρό για να αποτρέψει την τελική αποδιάρθρωση της πόλης και την δημιουργία διάσπαρτων νεκρών ζωνών, διότι υπάρχουν δυσοίωνες κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις και ένα θεμελιώδες έλλειμμα σχεδιασμού. Χωρίς το μετρό όμως η διάλυση της πόλης θα ήταν ραγδαία. Το μετρό ανέκοψε κατάτι την επιδείνωση του κυκλοφοριακού και έδωσε μια ανάσα σε όσους μπορούσαν και ήθελαν να εγκαταλείψουν το ΙΧ.

Δυστυχώς το μετρό ήρθε είκοσι χρόνια πιο αργά από ότι έπρεπε. Είναι αναγκασμένο να παρακολουθεί από διευρυνόμενη απόσταση, με το άγχος της χρηματοδότησης, την εξέλιξη της πόλης, και όχι να αναπτύσσεται παράλληλα με αυτήν. Δεν γνωρίζω αν υπήρξε κάποιος περιορισμός στην χρήση του αυτοκινήτου, εικάζω πως θα έχει υπάρξει έστω και τοπικά κάποιο περιβαλλοντικό όφελος. Όμως το μεταφορικό δίκτυο δεν είναι απλά οι γραμμές, ο σχεδιασμός του δεν μπορεί να είναι ανεξάρτητος του σχεδιασμού της πόλης. Και καθώς η Αθήνα μέχρι τώρα αναπτυσσόταν χωρίς κανένα σχέδιο (κάτι που θα δούμε αν και πώς θα αλλάξει) η επέμβαση του μετρό είναι απλά διαταραχή σε ένα χαοτικά διευρυνόμενο σύστημα, άλλες παράμετροι του οποίου μεταβάλλονται ταχύτατα.

Έτσι η ριζική επέμβαση στο μεταφορικό δίκτυο που αποτέλεσε το μετρό δεν είναι σίγουρο αν θα απορροφηθεί, αν θα προκαλέσει κάποια μετάβαση σε άλλη χαοτική τάξη, αν θα δημιουργήσει «ακριβές» ζώνες-νησίδες επαρκούς μετακίνησης, ή αν αποτελέσει έναυσμα για ομαλότερη εξέλιξη του δυναμικού συστήματος που είναι η πόλη και οι ροές μεταφορών της.

21.1.10

Αϊτή: το χρέος


Haïti, mon pays,
wounded mother I'll never see.
Ma famille set me free.
Throw my ashes into the sea.

Mes cousins jamais nés
hantent les nuits de Duvalier.
Rien n'arrete nos esprits.
Guns can't kill what soldiers can't see.


Arcade Fire: Haiti


 
Ο Τρίτος Κόσμος δεν είναι μια στατική περιγραφή μιας χώρας: είναι η περιγραφή μιας κοινωνικής και οικονομικής ιστορικής διαδικασίας. Η Αϊτή δεν «γεννήθηκε» φτωχή: ήταν για ένα αιώνα η επικερδέστερη Ευρωπαϊκή αποικία στον κόσμο. Μια κερδοφορία που είχε επιτευχθεί μέσω φυσικά της δουλείας, και προηγουμένως της γενοκτονίας των ιθαγενών της κατοίκων. Ο σεισμός που έπληξε την Αϊτή ήρθε και κάθησε πάνω σε μια ιστορία – και μόνο μέσω της πορείας αυτής είναι δυνατόν να γίνει κατανοητή η καταστροφικότητά του. Ακολουθούν χαρακτηριστικά στιγμιότυπα από την ιστορία αυτή:

Η Αϊτή υπήρξε το θέατρο της μόνης επιτυχημένης εξέγερσης σκλάβων στην ιστορία. Το 1794 η επιτυχία της Αϊτινής επανάστασης και η συγκυρία, οδήγησαν την (επαναστατική) Γαλλική εθνοσυνέλευση στην κατάργηση της δουλείας σε όλες τις Γαλλικές κτήσεις και την αναγνώριση της ανεξαρτησίας της Αϊτής. Και οι δύο αυτές εξελίξεις αναστράφηκαν: ο Ναπολέων επανέφερε την δουλεία στις Γαλλικές κτήσεις (αν και δεν μπορούσε να κάνει κάτι για την Αϊτή και την Γουαδελούπη όπου συνάντησε σθεναρότατη αντίσταση και αποδέχθηκε το τετελεσμένο) και το 1824 ο Κάρολος της Γαλλίας επανήλθε σαν κοινός εκβιαστής και ζητούσε από τους πάμπτωχους Αϊτινούς να πληρώσουν «αποζημίωση» 150 εκατομμυρίων φράγκων (που έγιναν 90 μετά από διαπραγματεύσεις), για τις απώλειες των Γάλλων δουλοκτητών σε σκλάβους και φυτείες – ή να αντιμετωπίσουν ένα γενικό αποκλεισμό από όλες τις ναυτικές δυνάμεις της εποχής, δηλαδή την βεβαιότητα του λιμού. Το ποσό αυτό ήταν ιλιγγιώδες, ίσο περίπου με το εθνικό εισόδημα της Γαλλίας την εποχή εκείνη (σήμερα θα ισοδυναμούσε με 22 δισεκατομμύρια δολάρια, τότε ήταν περισσότερο από το ΑΕΠ της Γαλλίας!) και η Αϊτή αναγκάστηκε να το δεχτεί. Και το πλήρωνε. Μέχρι το 1947. Ένα απίστευτο βάρος για μια χώρα του τρίτου κόσμου, αλυσίδα στο πόδι και χειροπέδες.

Η συνέχεια περιλάμβανε περαιτέρω γεωπολιτικούς γκανγκστερισμούς: ο «ειρηνιστής» Πρόεδρος Ουίλσον εισέβαλε στην Αϊτή για να διαφυλάξει τα Αμερικανικά συμφέροντα και να αποκρούσει στην «Γερμανική επιρροή», αλλά και να αποτρέψει την πιθανότητα αποκήρυξης των χρεών της χώρας. Έτσι η Αϊτή έμεινε υπό Αμερικανική κατοχή από το 1915 μέχρι το 1934, ενώ παρενέβαινε στην οικονομική διαχείριση της χώρας μέχρι το 1947. Στην συνέχεια ένα σύντομο διάστημα αστάθειας υπό την υψηλή εποπτεία των ΗΠΑ διαδέχθηκε μια από τις κλεπτοκρατικότερες οικογενειακές δικτατορίες στην σύγχρονη παγκόσμια ιστορία, η αιματηρή και καταστροφική δικατατορία των Ντυβαλιέ, πατέρα και υιού, προστατευομένων της CIA. Όταν ανατράπηκε από μια λαϊκή εξέγερση, ο Ζαν Κλωντ Ντυβαλιέ (ο γιος), λέγεται πως απέδρασε από την χώρα έχοντας εκπατρίσει 500 - 900 εκατομμύρια δολάρια από την χώρα, ποσό μεγαλύτερο ίσως από το εξωτερικό χρέος που είχε η  Αϊτής όταν ανέλαβε ο Φρανσουά Ντυβαλιέ (ο πατέρας, γνωστός και ως Παπά Ντοκ) – πέρα από τα όσα είχαν καταναλώσει στην τριακονταετία οικογενειακώς... Τα χρήματα αυτά αποτελούν σήμερα τμήμα του εξωτερικού χρέους της Αϊτής. Η Αϊτή διεκδικέι μέρος τους με κάποια μικρή επιτυχία. Ο γενναιόδωρος Ζαν Κλωντ, πρόσφερε 6 εκατομμύρια Ευρώ, από την βίλα του στο Παρίσι για τα θύματα του σεισμού.

Ο πρώην πρόεδρος Ζαν Μπερτράντ Αριστίντ, παρά τις ταλαντεύσεις και τα παραστρατήματά του, υπήρξε ο μόνος πρόεδρος που έδειξε ενδιαφέρον και βελτίωσε την πρόσβαση της πλειονότητας του πληθυσμού στην περίθαλψη, στην δικαιοσύνη και στην παιδεία, φρόντισε για την επάρκεια και την πρόσβαση σε τρόφιμα, ανδιένειμε την γη και έπραξε διάφορα άλλα αντιαναπτυξιακά. Για αυτό τον λόγο άλλωστε ανετράπη δύο φορές μέσα σε δέκα χρόνια, την τελευταία φορά το 2004, όταν και τον απήγαγαν και τον ξαπόστειλαν στην Νότιο Αφρική και απαγόρευσαν δια νόμου το κόμμα του, παρότι ήταν το μεγαλύτερο κόμμα της χώρας. Η απαγόρευση συνεχίζεται με τις ευλογίες της κυβέρνησης Ομπάμα.

Πάνω σε όλα αυτά και στην συνεχή εχθρότητα της υπερδύναμης απέναντι σε οποιονδήποτε δήλωνε πως επιθυμούσε καν να στρέψει πόρους μακριά από τα κέρδη των τραπεζών, για την ανάπτυξη της χώρας δημιουργήθηκε το κέλυφος μιας χώρας που τσάκισε ο σεισμός. Η υπανάπτυξη δεν είναι αποτέλσμα της οκνηρίας ή της μαλθακότητας των κατοίκων της χώρας, αλλά ιστορικών επιλογών, όχι κυρίως των ιδίων αλλά της Δύσης.

Σήμερα λοιπόν, βασική προϋπόθεση οιασδήποτε ανοικοδόμησης στην χώρα είναι η απαλοιφή του χρέους της ως μη-νόμιμου. Ήδη υπάρχουν  κινήσεις και συλλογή υπογραφών για ακριβώς αυτόν τον λόγο, αλλά και ακόμα παραπέρα και μια ανάλογη διακήρυξη για την επιστροφή από την Γαλλία του χρέους της εξαγοράς της ελευθερίας της Αϊτής (των "λύτρων" ενός χυδαίου εκβιασμού), της αποκατάστασης μιας ιστορικής αδικιάς. Είναι βέβαιο ότι η κατάργηση του χρέους, η αποκατάσταση της δημοκρατίας, αλλά και η υποδοχή και η νομιμοποίηση των χιλιάδων προσφύγων από την Αϊτή που θέλουν να πάνε σε συγγενείς τους στις ΗΠΑ κυρίως, και στην Γαλλία, ή που ήδη βρίσκονται εκεί, είναι μέτρα πυ μάλλον θα αποδειχθούν πολλάκις αποτελεσματικότερα της αποστολής πεζοναυτών στο αεροδρόμιο του Πορτ-ο-Πρένς...


 



Arcade Fire, Haiti

13.1.10

Ηγεμονία και Δημοψηφίσμα.

Αυτοί [οι μετανάστες] θα μας καταστρέψουν, θα μας καταλάβουν και θα γεμίσουν τον τόπο μας, θα κοιμηθούν με τις γυναίκες μας, τις κόρες και τους γιούς μας.

Jean Marie Lepen, 1982


Η πρόσφατη συζήτηση για την διαδικασία απόδοσης ιθαγένειας σε μετανάστες και τα παιδιά τους, μια απόλυτα λογική μεταρρύθμιση που έχει καθυστερήσει ήδη, αλλά και της ψήφου ορισμένων μεταναστών στις δημοτικές εκλογές, ήταν φυσικό να δημιουργήσει φασαρία. Φυσικό γιατί το μέτωπο της μετανάστευσης είναι το κατεξοχήν σύνθημα της πανευρωπαϊκής ακροδεξιάς, θεμελιώδης έκφραση της ουσίας του λαϊκισμού της. Ο «ξένος», κάθε είδους, είναι ένα από τα βασικά εργαλεία διάχυσης ανασφάλειας και τυφλού, παράλογου μίσους – των ψυχοκοινωνικών δηλαδή προϋποθέσεων ύπαρξης και ανόδου της ακροδεξιάς, αλλά και των πυλώνων του επιχειρηματικού μοντέλου των περισσότερων τηλεοπτικών καναλιών της χώρας μας.

Αντίθετα με την Γαλλία δεν υπάρχουν φαίνεται μάζες στην χώρα μας που να είναι έτοιμες να κατέβουν στον δρόμο για να εναντιωθούν στην ακροδεξιά ξενοφοβία. Το 2002 χιλιάδες βγήκαν να διαδηλώσουν στους δρόμους της Γαλλίας εναντίον τού εκλογικά θριαμβεύοντος τότε Λεπέν. Το υψηλό τότε ποσοστό του ήταν, παρόλα αυτά, ποσοστό ενάντια σε όλο το υπόλοιπο πολιτικό σκηνικό. Καμία «πολυκατοικία» δεν το συμπεριλάβανε. Ο Σαρκοζί αγκάλιασε ένα μέρος της ρητορικής του και τον αποδυνάμωσε, αλλά κανένα πολιτικό κόμμα, της κεντροδεξιάς συμπεριλαμβανομένης, δεν τον «έπαιξε».

Εδώ η κεντροδεξιά συγκατοικεί με το ΛΑΟΣ πολύ καιρό τώρα – δεν έχει αποφασίσει αν είναι «ακραίο» κόμμα ή όχι. Οι πρόσφατες δηλώσεις του Αντώνη Σαμαρά δείχνουν πως η ΝΔ ακολουθεί το ΛΑΟΣ, προσπαθώντας να αντλήσει πολιτική υπεραξία από κοινωνικές φοβίες.

Δεν είναι απίθανο να συνηγορήσει και η ΝΔ υπέρ του σχετικού δημοψηφίσματος που ζητά το ΛΑΟΣ. Καθώς δεν υπάρχει συνταγματική υποχρέωση για δημοψήφισμα σε οιοδήποτε θέμα, πρόκειται για μια συμβολική πρόταση περισσότερο. Δεν είναι όμως άνευ σημασίας το γεγονός ότι η (ακρο)δεξιά είναι εκείνη που το ζητάει. Έχοντας συμμεριστεί τη μιντιακή ηγεμονία εδώ και καιρό, είναι σημείο των καιρών πως είναι σε θέση να ζητά σε κοινωνικά ζητήματα δημοψήφισμα. Σημείο των καιρών είναι και οι διάφορες αντιρρήσεις από τα αριστερά που θεωρούν μη-νόμιμη ή μη-θεμιτή μια τέτοια προσφυγή. Η αριστερά όμως είναι εκείνη που θέλει να προωθήσει την συμμετοχή της κοινωνίας στην λήψη αποφάσεων που την αφορούν. Η αριστερά είναι εκείνη που ζητά χρόνια τώρα την συνταγματική αλλαγή ώστε να προβλέπεται διαδικασία συνταγματικής παραπομπής θεμάτων σε όλα τα επίπεδα σε δημοψήφισμα. Το ότι ο συσχετισμός ενδέχεται να είναι αρνητικός αυτή την στιγμή δεν είναι λόγος να θυσιαστεί και το ζήτημα αρχής. Η ξενοφοβία θα υπερνικηθεί όταν η αριστερά, σαν σώμα ιδεολογίας (αλλά και αυτό που παλιά λέγαμε γενικά «προοδευτική» κοινωνία) μπορέσει να ηγεμονεύσει ξανά (ύστερα από πολύ καιρό) σε επίπεδο κοινωνίας: όταν δηλαδή η ακροδεξιά δεν θα έχει τους κοινωνικούς συσχετισμούς για να ζητά δημοψηφίσματα. Τα υπόλοιπα είναι επισφαλή και φοβάμαι τελικά αναποτελεσματικά.